بررسی تجربه جهانی در حذف صفر از پول ملی نشان می‌دهد

اقتصاد غیردولتی مهم‌تر از حذف صفر

ثمن رحیمی‌راد: حذف صفر از پول ملی پیشینه بسیار طولانی در جهان دارد. از سال ۱۳۰۲ خورشیدی بیش از ۵۰ کشور اقدام به حذف صفر از پول‌ ملی خود کرده‌اند و این طرح در برخی کشورهای توسعه‌یافته یا در حال توسعه اجرا شده است.

تا ابتدای دهه ۱۳۱۹ خورشیدی، صفرزدایی از پول ملی تنها در اروپا اجرا شد و از ابتدای دهه ۱۳۴۹ خورشیدی تا ابتدای دهه ۱۳۶۹ خورشیدی، کشورهای امریکای لاتین از نظر دفعات و تعداد حذف صفر، پیشرو بودند اما در دهه ۱۳۶۹خورشیدی، این سیاست در سایر مناطق جهان نیز اجرا شد که از نظر دفعات اجرا جهش قابل توجهی نسبت به دوره‌های گذشته داشته است. آخرین نمونه حذف صفر در دهه ۱۳۷۹ خورشیدی در زیمبابوه با حذف ۱۰ و ۱۲ صفر از پول ملی به ترتیب در سال‌های (۱۳۸۷ و ۳۸۸ خورشیدی) بود که رکورددار حذف صفر در جهان شناخته می‌شود. جدیدترین مورد نیز مربوط به بلاروس با حذف ۴ صفر از پول ملی در ژوئیه ۲۰۱۶ (تیر-مرداد ۱۳۹۵) است.


حذف ۱۸ صفر در ۶ مرحله در برزیل
به گزارش صمت به نقل از بیزنس‌اینسایدِر، برزیل در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی (۱۳۳۹ و ۱۳۴۹ خورشیدی) به یکی از سنگین‌ترین تورم‌های آن زمان دچار شد، به گونه‌ای که پول ملی این کشور ماهانه ۳۰ تا ۴۰ درصد ارزش خود را از دست می‌داد. پیش از آن از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۲ میلادی (۱۳۰۹ تا ۱۳۲۱ خورشیدی) پول ملی برزیل ۲ بار تغییر نام پیدا کرده بود. در سال ۱۹۶۷ میلادی (۱۳۴۶ خورشیدی) برای نخستین بار ۳ صفر از پول ملی برزیل با نام «کِروزِرو» حذف و این پول به «کِروزِرو نورو» تبدیل شد. با این وجود برزیل نتوانست در کنترل تورم موفق عمل کند و تا سال ۱۹۸۱ میلادی (۱۳۶۰ خورشیدی) تورم این کشور بار دیگر به ۱۵۱ درصد رسید. در این میان بار دیگر ۳ صفر از پول ملی برزیل حذف شد. در سال ۱۹۸۹ میلادی (۱۳۶۸ خورشیدی) بار دیگر تورم برزیل افزایش یافت و به هزار و ۴۳۱ درصد رسید. در این هنگام بار دیگر دولت برزیل اقدام به حذف صفرهای بازگشته همراه با تغییر نام پول ملی کرد. در سال ۱۹۹۳ میلادی (۱۳۷۲ خورشیدی) زمانی که تورم این کشور در مرز ۲ هزار درصد قرار داشت، بار دیگر حذف ۳ صفر اعمال شد. این بار دولت توانست در مهار تورم توفیقاتی به‌دست بیاورد. با این حال برزیل همچنان یکی از گران‌ترین کشورهای امریکای‌لاتین به شمار می‌آید. از سال ۱۹۳۰میلادی(۱۳۰۹ خورشیدی) در ۶ مرحله ۱۸ صفر از پول ملی برزیل حذف شده و ۸ بار نیز نام واحد پولی این کشور تغییر کرده است.


هلند و سیاست موفق حذف صفر
ورود منابع درآمدی غیر منتظره از محل استخراج گاز، اقتصاد هلند را با تورم پیش‌بینی نشده‌ در دهه ۶۰ میلادی (۱۳۳۹ خورشیدی) روبه‌رو کرد. دولت مجبور به چاپ اسکناس‌های درشت شد تا بتواند پاسخگوی نیاز مبادلات مردم باشد. در همین حال تورم نیز از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرد. البته این وضعیت در هلند چندان نپایید و دولت با اعمال سیاست شدید انقباضی در سیاست‌های پولی توانست حجم پول را کنترل کند و به همراه آن ۴ صفر از اسکناس‌های این کشور حذف شد. هلند نمونه برجسته‌ای از جوابگو بودن سیاست حذف صفر از اسکناس در شرایطی است که با اعمال سیاست‌های کنترل نقدینگی همراه خواهد بود.


مهار تورم پیش از حذف صفر در ترکیه
ترکیه کشوری اروپایی-آسیایی با بستری جهان سومی است که یکباره ۶ صفر را از پول ملی خود در سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۳۸۴ خورشیدی) حذف کرد. تورم در ترکیه از ابتدای دهه ۸۰ میلادی (۱۳۵۹ خورشیدی) آغاز شد و با شتاب به پیش رفت. هر دلار امریکا که در سال ۱۹۸۸ میلادی (۱۳۶۷ خورشیدی) با ۱۴۲۲ لیر قدیم ترکیه مبادله می‌شد، در سال ۲۰۰۳ میلادی (۱۳۸۲ خورشیدی) به بیش از ۵.۱ میلیون لیر قدیم رسید. در این شرایط بهای یک ساندویچ در ترکیه به ۳ میلیون لیر رسید. از سال ۱۹۸۱ میلادی (۱۳۶۰ خورشیدی) در ترکیه هر ۲ سال یک بار نیاز به اسکناس‌های درشت‌تر احساس ‌شد. در یک چرخه ۲۵ ساله، درشت‌ترین اسکناس ترکیه از ۵ هزار لیر به یک میلیون لیر تبدیل شد. تعداد بیشمار صفرها در ارقام اقتصادی و مبادلات که گاه تا چند تریلیون لیر می‌رسید، مشکلات فراوانی را در مسیر عملیات حسابداری و نگهداری حساب‌ها به وجود آورده بود. از آغاز سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۳۸۴ خورشیدی) اسکناس‌های جدید ترکیه با عنوان لیر جدید منتشر شدند.
هر لیر جدید برابر یک میلیون لیر قدیم است و به این ترتیب ترکیه در یک مرحله ۶ صفر را از اسکناس حذف کرد. مهار تورم در ترکیه با نظارت صندوق بین‌المللی پول انجام شد. این کشور به عنوان یک نمونه برگزیده در مهار تورم از سوی این نهاد بین‌المللی معرفی شده است. ترکیه پیش از آنکه اقدام به حذف صفرها کند، تورم را به طور کامل مهار کرد.


زیمبابوه و شکست طرح
دولت زیمبابوه در سال ۲۰۰۳ میلادی (۱۳۸۲ خورشیدی) زمانی که تورم این کشور یک هزار درصد بود، اقدام به حذف ۳ صفر از اسکناس‌های این کشور کرد. با این وجود دولت در عمل هیچ اقدامی درباره مهار تورم انجام نداد و تنها به جنبه روانی حذف صفرها اتکا کرد. این کارکرد به زودی از میان رفت و تورم تازنده، سرانجام اقتصاد این کشور را ویران کرد، دلار زیمبابوه نیز از هم پاشید. اکنون تورم این کشور افریقایی از مرز ۱۱ میلیون درصد گذشته و دولت برای تامین اسکناس مورد نیاز مردم ناچار به چاپ اسکناس‌های ۱۰۰ میلیارد دلاری شده است. این در شرایطی است که بانک مرکزی این کشور اعلام کرده، کاغذ اسکناس کافی برای نشر پول در اختیار ندارد.


پیشنهاد نمی‌شود
 کمیل طیبی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل و عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان در گفت‌وگو با صمت ضمن اینکه حذف صفر از پول ملی را برای ایران پیشنهاد نمی‌کند، توضیح می‌دهد: حذف صفر به عنوان یک ابزار سیاست پولی مطرح است اما در همه کشورها تاثیر یکسانی بر جای نمی‌گذارد؛ در نتیجه اِعمال این راهکار در برخی اقتصادها بازخورد مثبت داشته و در برخی نابودگر بوده است.
وی می‌افزاید: نکته‌ای که در این مقوله اهمیت دارد، ساختار اقتصادی جامعه است؛ اینکه اقتصاد تا چه میزان مبتنی بر بازار است یا اقتصاد دولتی به شمار می‌آید. همچنین باید توجه شود چه عواملی باعث شکل‌گیری تورمی شده که منجر به حذف صفرها شده‌اند.
طیبی ادامه می‌دهد: اقتصادهایی که درجه آزادی و بازارمحور بودن آنها بیشتر است و سهم بیشتری از اقتصاد در اختیار بازار قرار می‌گیرد، توفیق بیشتری در بکارگیری این راهکار داشته‌اند اما مشکلات ساختاری به ایجاد تورم انجامیده است؛ مسئله‌ای که سال‌هاست گریبانگیر اقتصاد کشورها بوده است. این اتفاق باعث می‌شود اقتصاد بیشتر دولتی شود. این کارشناس تصریح کرد: می‌توان نتیجه گرفت که اگر در اقتصاد زمینه‌سازی برای رقابت به وجود آید، حذف صفرها می‌تواند به حفظ ثبات و آرامش در پول رایج کمک کند. پس آنچه مهم است حفظ پایداری اقتصاد است نه اِعمال این سیاست. من درباره اقتصاد ایران این راهکار را پیشنهاد نمی‌کنم. به باور من بهتر است برای حل مشکلات اقتصادی کشور، سیاست‌های تشویق سرمایه‌گذاری در نظر گرفته شوند.






چاپ