در بررسی برنده و بازنده بازی ارز در زنجیره مس مشخص شد

تولید به کام کاتد

رشد نرخ ارز فعالیت همه تولیدکنندگان را به یک شکل تحت‌تاثیر قرار نمی‌دهد. صنایعی مانند مس که بر پایه منابع غنی معدنی و انرژی بنا شده‌اند از این شرایط منتفع می‌شوند.

در همین حال، تولیدکنندگان در حلقه‌های پایین‌دستی این زنجیره به‌دلیل رشد قابل‌توجه قیمت مواد اولیه متضرر می‌شوند. یعنی برخی تولیدکنندگان که اغلب هم به‌نوعی وابسته به دولت هستند و تولید محصولات واسطه‌ای را بر عهده دارند در شرایط موجود امکان کسب سود بیشتری را پیدا می‌کنند. این درحالی است که توسعه باید همه‌جانبه باشد؛ بنابراین باید به‌گونه‌ای منافع این دو گروه به هم ارتباط پیدا کند. متولیان امر نیز با حذف نگاه بخشی و توجه به همه تولیدکنندگان در زنجیره تولید، امکان رشد و بهبود عملکرد صنایع پایین‌دستی را فراهم کنند. 
براساس گزارشی از صمت بررسی روند فروش کاتد مس در بورس کالا حکایت از آن دارد که نرخ پایه این کامودیتی سرخ رنگ از ابتدای امسال تاکنون در مسیر صعودی قرار گرفته است. رشد نرخ کامودیتی‌ها در بازار جهانی و همچنین افزایش نرخ ارز را باید مهم‌ترین دلایل رشد قیمت پایه این فلز سرخ در رینگ معاملات بورس کالا عنوان کرد. 
همانطور که در نمودار مشاهده می‌شود این فلز در هفته نخست کاری فروردین امسال (۱۶ تا ۲۲ فروردین) با نرخ پایه ۶۶۹ هزار ریال در رینگ معاملات بورس کالا عرضه شد. با گذشت حدود ۶ ماه، این فلز در هفته پایانی شهریور با نرخ یک میلیون و ۴۴۰ هزار ریال در رینگ معاملات بورس کالا عرضه شد؛ یعنی نرخ فروش این محصول در بازه زمانی مورد نظر حدود ۱۱۵ درصد رشد داشته است. 

رشد قیمت زیر ذره‌بین

افزایش بهای جهانی مس و رشد نرخ ارز نیمایی را باید از دلایل اصلی رشد قیمت عرضه کاتد مس در رینگ معاملاتی بورس کالا دانست. میانگین نرخ فروش ماهانه مس در بورس فلزات لندن طی سال گذشته در محدوده ۵۷۰۰ دلار به‌ازای هر تن تا ۶۴۵۰ دلار به‌ازای هر تن ثبت شده است. از ماه‌های ابتدایی امسال میلادی و در پی شیوع ویروس کرونا، نرخ فروش این فلز سرخ رنگ به‌شدت کاهش یافت. افت یادشده را می‌توان ناشی از کاهش تولید در صنایع مصرف‌کننده مس دانست و اینکه از تقاضا برای خرید این فلز کاسته شد. کمترین میانگین نرخ فروش ماهانه این فلز در ماه آوریل و برابر ۵۰۰۰ دلار به‌ازای هر تن گزارش شده است. درحالی‌که در برخی روزها، حتی نرخ فروش این فلز به کانال ۴۹۰۰ دلار نیز ورود کرد اما این روند نزولی قیمت ادامه‌دار نبود؛ یعنی نرخ فروش فلز سرخ در بورس فلزات لندن از ماه مه (اردیبهشت و خرداد) وارد مدار صعودی شد. تقریبا از همان زمان نیز روند صعودی نرخ فروش مس در بورس کالای ایران، شدت گرفته است. روند رو به رشد قیمت مس در بازار جهانی به‌قدری شتاب گرفته که میانگین نرخ فروش ماهانه آن در سپتامبر از ۶۷۰۰ دلار به ازای هر تن نیز فراتر رفت؛ بنابراین قیمت فروش این فلز در بازار داخلی نیز رشد قابل‌توجهی را تجربه کرد. موضوعات متعددی در این رشد قیمتی موثر بوده‌اند که از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به کاهش محدودیت‌های ایجادشده به‌دلیل همه‌گیری ویروس کرونا، بازگشت بسیاری از تولیدکنندگان به روال طبیعی فعالیت خود، بهبود اقتصاد چین طی ماه‌ها اخیر و رشد خرید مس ازسوی این کشور و همچنین انتشار اخباری مبنی بر کشف واکسن کرونا اشاره کرد. گفتنی است طی هفته‌های اخیر شاهد رشد نرخ ارز در بازار آزاد و به‌دنبال آن افزایش نرخ ارز نیمایی بودیم. با توجه به اثرگذاری مستقیم نرخ ارز نیمایی به قیمت کاتد مس عرضه شده در بورس کالا، طبیعی است که قیمت این فلز سرخ رشد قابل‌توجهی را از آن خود می‌کند.

چه کسانی منتفع و چه کسانی متضرر می‌شوند؟ 

 این روند رو به رشد قیمتی تنها به نفع صنایع بالادستی و به ضرر تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی است؛ یعنی تولیدکنندگان صنایع بالادستی را باید برنده بازی ارز دانست. تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی نیز بازنده اصلی این تغییرات قیمتی هستند و عملکرد آنها به‌شدت تحت‌تاثیر شرایط موجود قرار می‌گیرد.توجه به این نکته ضروری به‌نظر می‌رسد که تولید کاتد مس ارزش‌افزوده چندان بالایی ندارد اما در سایه رشد نرخ ارز، تولید این فلز سرخ، حاشیه سود قابل‌توجهی را برای تولیدکنندگان آن به همراه داشته است. در همین حال صادرات این کامودیتی سرخ رنگ، به‌شدت مورد توجه قرار گرفته است. در چنین شرایطی حتی از تمایل به عرضه این محصول در بازار داخلی کاسته می‌شود. در ادامه باید تاکید کرد وجود ذخایر غنی مس و بهره‌گیری از انرژی ارزان، زمینه سودآوری تولید فلز مس را در کشور ما فراهم کرده است. در همین حال باید خاطرنشان کرد که کاتد مس در رده محصولات میانی است. این مزیت‌ها درحالی هستند که احداث واحدهای تولیدکننده کاتد مس به سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی نیاز دارد. در عین حال این صنایع با توجه به سرمایه به‌کار رفته برای احداث آنها، اشتغالزایی چشمگیری هم ندارند. در عین حال و با توجه به شرایط موجود و ر‌ توجه قیمت‌ها، تولید محصولات نهایی با ارزش‌افزوده بالا، به ضرر تولیدکنندگان تمام می‌شود. کما اینکه تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی مس از رشد قابل‌توجه قیمت کاتد گلایه دارند، چراکه با وجود رشد قابل توجه قیمت‌ها، نرخ تمام‌شده تولید این مجموعه‌ها افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی این تولیدکنندگان از یک‌سو دیگر قابلیت رقابت در بازار جهانی را نخواهند داشت و از سوی دیگر، واردات محصولات پایین‌دستی مس رونق می‌یابد. 

توسعه یکجانبه ممنوع 

در شرایط موجود تنها صنایع بالادستی که به نوعی به دولت هم وابسته هستند امکان توسعه دارند؛ بنابراین باید شرایط و مقررات به‌گونه‌ای اصلاح شود که زمینه توسعه همه‌جانبه فراهم باشد. پیشنهادات متعددی در این زمینه مطرح می‌شود. در این میان، برخی فعالان صنایع پایین‌دستی خواستار کاهش قیمت‌ها هستند. اما به دلایل مختلفی با این رشد مخالفت می‌شود. برخی فعالان اقتصادی معتقدند چنانچه قیمت مس در بورس کالا با هدف حمایت از صنایع پایین‌دستی کاهش یابد، زمینه قاچاق این محصول را فراهم می‌کند. یعنی سود این تخفیف قیمتی فقط به جیب دلالان می‌رود، نه تولیدکنندگان محصولات نهایی و مصرف‌کننده‌ها. درواقع باید به‌دنبال راه‌حلی میانه بود که از یک‌سو زمینه تداوم فعالیت تولیدکنندگان در صنایع پایین‌دستی فراهم شود و از سوی دیگر، زمینه بروز قاچاق کالا فراهم نشود. چنانچه شرایط به‌گونه‌ای مهیا شود که محصولات واسطه‌ای همچون مس با تفاوت نرخ اندکی در بازار داخلی به فروش برسد، علاوه بر اینکه زمینه رانت فراهم نمی‌شود و تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی نیز امکان ادامه فعالیت می‌یابند. یا به بیانی دیگر همه زنجیره از سود وجود منابع غنی معدنی منتفع می‌شوند. 
توجه به این نکته ضروری به‌نظر می‌رسد که توسعه صنایع پایین‌دستی مس به منزله ایجاد ارزش‌افزوده بیشتر و توسعه اقتصادی است. علاوه بر این، موقعیت‌های شغلی متعددی در کشور ایجاد می‌شود؛ درنتیجه با ایجاد شرایطی برای توسعه این صنایع، ساختار غلط اقتصادی کشور اصلاح می‌شود. 

صادرات برای همه

صادرات نقش ویژه‌ای در توسعه اقتصادی کشورها دارد. بر همین اساس نیز قانون‌گذار مشوق‌هایی را برای صادرات در نظر می‌گیرد. هرچند در مواردی که به یک محصول در بازار داخلی نیاز باشد، این مشوق‌ها جای خود را به محدودیت می‌دهند. 
همانطور که پیش‌تر هم اشاره شد فلز مس کالایی واسطه‌ای است؛ اما صادرات آن با مشوق همراه است. بدین معنی که صادرکنندگان این فلز از معافیت‌های مالیاتی برخوردار می‌شوند. همین موضوع نیز اعتراض فعالان صنایع پایین‌دستی این زنجیره را به همراه دارد، چراکه اعتقاد دارند همه شرایط به نفع یک حلقه از این زنجیره ترتیب داده شده است. بنابراین می‌توان با استفاده از راهکارهایی مانند کاهش نرخ معافیت مالیاتی صادرات این دست کالاهای واسطه‌ای، زمینه توسعه صنایع پایین‌دستی را فراهم کرد.
توجه به این نکته ضروری به‌نظر می‌رسد که صادرات لازمه تداوم فعالیت صنایع است. صادرات به‌ویژه در شرایطی که تولید بیش از نیاز داخلی باشد، اهمیت می‌یابد. اما صادرات نباید به‌گونه‌ای باشد که تولیدکنندگان در حلقه‌های بعدی زنجیره تولید، با چالش روبه‌رو شوند. یا مواد اولیه خود را به قدری گران دریافت کنند که دیگر امکانی برای رقابت در صحنه بین‌المللی نداشته باشند، چراکه این دست موارد زمینه توسعه را از صنایع پایین‌دستی می‌گیرد. 
درواقع در چنین شرایطی با محدود شدن صادرات کالاهای واسطه‌ای از یک‌سو زنجیره ارزش‌افزوده تکمیل و از سوی دیگر موقعیت‌های شغلی متعددی ایجاد می‌شود. درنهایت نیز می‌توان بار صادرات را حلقه‌های انتهایی زنجیره منتقل کرد.

سخن پایانی

تولیدکنندگان کاتد مس در رده فعالان اقتصادی هستند که طی ماه‌های گذشته و تحت‌تاثیر شرایط موجود اقتصادی، سود قابل‌توجهی کسب کرده‌اند. این تولیدکنندگان در همین حال از مزیت‌هایی مانند منابع غنی معدنی و انرژی ارزان برای فعالیت خود استفاده و سود قابل‌توجهی را کسب می‌کنند. صادرات آنها نیز با انواع معافیت‌های مالیاتی همراه است. یعنی ابر و باد و مه دست به‌دست هم داده‌اند تا این تولیدکنندگان منتفع شوند و حاشیه سود قابل‌توجهی را کسب کنند. در چنین شرایطی این سوال مطرح می‌شود که تکلیف تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی چیست؟


چاپ