آیا بازار سرمایه ظرفیت ایفای نقش محوری در اقتصاد را دارد؟

بانک یا بورس؛ مسئله این است

بازار سرمایه در بسیاری از کشورهای جهان به‌عنوان محور توسعه اقتصادی شناخته می‌شود که باعث مشارکت هرچه بیشتر مردم در امر تولید نیز می‌شود.

اگر به اصول اقتصاد باز هم توجه کنیم، متوجه می‌شویم که بازارهای بورس به‌دلیل پررنگ‌تر شدن نقش بخش خصوصی در اقتصاد، جایگاه ویژه‌ای دارند. اما در اغلب اقتصادهای دولتی بازارهای بورس چندان حجم و عمق بالایی ندارند. دلیلش هم احاطه همه‌جانبه دولت بر بخش‌های اقتصادی اعم از صنایع و خدمات است.

در ایران نیز به‌دلیل بزرگ بودن بیش از حد دولت و همچنین جولان شرکت‌های خصولتی در حوزه‌های گوناگون اقتصاد کشور، بازار بورس تا ماه‌های آخر سال ۹۸ چندان محل جذابی برای سرمایه‌گذاران به‌شمار نمی‌رفت. اما در ماه‌ها و هفته‌های اخیر شاهد هجوم سرمایه‌های مردم به سمت بازار سهام تهران بودیم که البته با هدف کسب سودهای نجومی اتفاق افتاد اما به هر حال می‌توانست پیش‌زمینه‌ای برای یک جهش بزرگ و طلایی در حوزه صنعت کشورمان باشد. اما متاسفانه به گواه کارشناسان و همچنین آمارهای مربوط، این اتفاق تا به حال رخ نداده است. البته برخی از تحلیلگران بر این باورند که باید زمان بیشتری به بازار بورس تهران داد تا بتواند خود را با این حجم بالای معاملات وفق دهد تا در نهایت تامین مالی شرکت‌های صنعتی نیز انجام شود.
اما عده دیگری از کارشناسان معتقدند مشکل بازار سرمایه سوءمدیریت است، چراکه اگر رویکرد مسئولان به این بازار محلی برای رفع کسری بودجه نبود می‌شد با استفاده از حجم عظیم سرمایه جذب شده، تحولات گسترده‌ای در بخش‌های مختلف صنایع کلان و خرد کشور رقم زد.

 البته نباید فراموش کرد مردمی که با هزار امید و آرزو سرمایه خود را به بورس سپرده‌اند انتظار بازدهی مالی نیز دارند چرا که دقیقا همین فاکتور موجب رونق بازارهای سرمایه در سراسر جهان می‌شود.
مسئولان نیز نباید از این نکته غافل شوند که اگر اعتماد مردم نبود این فرصت طلایی برای جهش اقتصادی دست نمی‌داد، پس باید مزد این اعتماد را با اقدامات علمی و منطقی بدهند تا سرمایه‌های تازه‌وارد از بازار سهام فراری نشوند.


توسعه همه‌جانبه بخش‌های مختلف اقتصاد

علی قنبری، اقتصاددان و نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی با اشاره به دستوربردار نبودن اقتصاد به صمت گفت: ما باید به‌طور متوازن و یکپارچه به‌دنبال توسعه همه بخش‌های اقتصادی کشور اعم از بازارهای مختلف باشیم.
وی در ادامه افزود: برای مثال باید بانک‌ها را به‌عنوان محوری برای توسعه اقتصادی تقویت یا بازار کالا را حمایت کنیم تا بخش تولید کشور تقویت شود.


از تجارب دیگران استفاده کنیم

این استاد اقتصاد دانشگاه تربیت‌مدرس با اشاره به اهمیت توسعه همه‌جانبه و استفاده از تجربه‌های کشورهای دیگر، بیان کرد: ما اگر می‌خواهیم یک کشور مستقل و موفق در جهان باشیم باید به تجربه‌های دیگر کشورها نیز توجه کنیم و از اشتباهات آنها درس بگیریم.
ما باید به سمت اقتصاد رقابتی برویم وگرنه باید قید توسعه را زد! اصلا ماجرا رسیدن به «توسعه همه‌جانبه» است که باید برای رسیدن به آن از هر ابزاری به صورت علمی استفاده کنیم. حالا در این بین بازار سرمایه نیز می‌تواند به‌عنوان یکی از این ابزارها مورد استفاده قرار بگیرد اما نمی‌توان گفت که باید از بانک‌محوری به سمت بورس‌محوری برویم.
اصلا اقتصاد دستوربردار نیست، وقتی از قید «باید» استفاده می‌شود؛ یعنی قرار است با تغییرات یک‌شبه قوانین اقداماتی را انجام داد که به اعتقاد من نتیجه چندان جالبی نمی‌تواند داشته باشد.


از سایر بازارها غافل نشویم

وی با تاکید بر اهمیت تقویت همه بازارها به‌طور یکپارچه، به صمت گفت: اینکه ما سیاست‌های تقویتی برای بازار بورس را اتخاذ کنیم بسیار امر مبارکی است اما باید توجه داشت که جوری عمل نکنیم که سایر بخش‌های اقتصادی مغفول واقع شوند، چراکه هر بخشی ویژگی‌هایی دارد که می‌تواند در بخش‌های گوناگون اقتصاد کمک حال سیستم مدیریت علمی کشور باشد پس باید حواس‌مان باشد که از این تقویت همه‌جانبه با هدف توسعه همه‌جانبه غافل نشویم.


عملکرد مدیران بورسی

قنبری با انتقاد از عملکرد مدیران اقتصادی کشور در حوزه بورس، اظهارکرد: متاسفانه بورس در ماه‌های اخیر به صورت بادکنکی و حبابی رشد کرده که خیلی بر مبنای اصول مدیریت علمی اقتصاد نبود.
 این رشد پشتوانه چندانی ندارد و به اعتقاد من حاصل دستکاری‌های دولت است، از همین‌رو به اعتقاد من این رشد ناگهانی بازار سهام پایدار نخواهد بود و نمی‌توان با دلخوش کردن مردم به این رشد حبابی، چنین تصمیم بزرگی گرفت و منابع کشور را در این راستا هزینه کرد. نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی در ادامه با اشاره به مصنوعی بودن رشد نرخ سهام برخی شرکت‌های بورسی یادآور شد: برای مثال مواردی بود که حتی برخی شرکت‌ها فقط یک قطعه زمین خالی در بیابان بوده‌اند اما به نام پتروشیمی در بازار حضور داشتند، در مقاطعی هم نرخ سهام این شرکت‌ها به طرز عجیبی بالا می‌رفت.

کاملا مشخص بود که این روند صعودی مصنوعی است و پایدار نخواهد بود، چراکه ثبات در بازار سرمایه وابستگی شدیدی به ثبات در تولید دارد، با توجه به این مسئله، چگونه می‌توان انتظار داشت که یک قطعه زمین خالی برای ما فرآورده‌های پتروشیمی تولید کند تا سهامش نیز ریزش نداشته باشد؟ از همین‌رو می‌گویم این رشد بازار با تکیه بر اصول علم اقتصاد اتفاق نیفتاده، بلکه با دخالت‌های دولت و شرکت‌های حقوقی مردم برای ورود به این حوزه متقاعد
شده‌اند. حالا اگر ما دلمان را به این رشد حبابی خوش کرده‌ایم، باید بگویم که کار بسیار اشتباهی است و باید در سیاست‌گذاری‌هایمان تجدیدنظر اساسی کنیم. اگر هم می‌خواهیم بورس را تقویت کنیم باید از راه‌های اصولی این کار را انجام دهیم.
در همین راستا برای تنظیم سیاست‌های حمایتی از بازار باید یک کارگروه تخصصی متشکل از نخبگان اقتصادی تشکیل شود تا بتوانند با استفاده از تجارب سایر کشورها سیاست‌های تقویتی بورس را تبیین کنند.


چگونه می‌توان به بورس تکیه کرد؟

محسن سیف‌زاده، کارشناس بازار سرمایه ضمن اشاره به سرریز شدن سرمایه‌های مردم به بازار سهام، عنوان‌کرد: افزایش حجم نقدینگی در بازار سرمایه یکی از اتفاقات مثبتی است که می‌تواند باعث پویایی بیشتر این بازار شود.
وی در ادامه افزود: متاسفانه در چند ماه اخیر، عنصر اعتماد بین سهامداران تا حد بالایی تضعیف شده است.
به اعتقاد من اگر قرار بر این باشد که بازار بورس بانشاطی داشته باشیم تا نقش محوری در اقتصاد ما بازی کند، باید سعی شود این اعتماد به مردم برگردد. در واقع باید امنیت سرمایه‌گذاری در بازار تضمین شود به‌گونه‌ای که اگر هم سود کمی عاید افراد می‌شود، حداقل سرمایه‌شان از بین نرود.


بروزرسانی قوانین

سیف‌زاده با تاکید بر لزوم کارآمدسازی و بروزرسانی قوانین بورس، به صمت گفت: قوانین حاکم بر بازار سرمایه مربوط به زمانی است که بورس تهران بسیار کوچک‌تر بوده اما امروز شاهد این هستیم که شرایط به‌طور کامل تغییر کرده است، طبیعتا قوانین هم باید اصلاح شوند تا بازار منعطف‌تر، پویاتر و چابک‌تری داشته باشیم. البته این تغییر قوانین نباید به‌گونه‌ای انجام شود که هر روز و هر ساعت شاهد تغییرات آنی قوانین باشیم، چراکه این دست اقدامات ثبات بورس را به مخاطره می‌اندازد.


نظارت بر قوانین

این کارشناس بازار سرمایه ضمن اشاره به اهمیت نظارت بر قوانین در بازار بورس، بیان کرد: اما باید توجه داشت که تنها وضع قوانین خوب و کارآمد کافی نیست، بلکه باید به اجرای این اصول و قواعد نیز نظارت کامل و دقیقی انجام شود تا راه هرگونه تخلف و سوءاستفاده‌ای برای افراد سودجو بسته شود. متاسفانه عده‌ای با رانت اطلاعاتی پول‌های کلانی از بازار بورس عایدشان می‌شود، این مشکل نیز با نظارت دقیق نهادهای ناظر می‌تواند برطرف شود.
وی ادامه داد: برای اجرای دقیق این نظارت باید یک نهاد ناظر در داخل بورس و یکی خارج از بازار وجود داشته باشد تا بتوانند با تکیه بر دسترسی گسترده اطلاعاتی معاملات کلان در بازار سرمایه را با شفافیت رصد کنند.


اهمیت استفاده از بازارگردان

سیف‌زاده درباره اهمیت استفاده از بازارگردان در بازار، به صمت گفت: نکته مهم دیگر نیز فعالیت بازارگردان‌ها برای هر نماد و شرکت بورسی است که خوشبختانه استارت اجرای این طرح زده شده است. البته هنوز بسیاری از نمادها بازارگردان معرفی نکرده‌اند که باید هرچه زودتر در این راستا اقدام کنند. به‌ویژه برای نمادهای مهم و تعیین‌کننده بازار باید بازارگردان‌های قوی تعیین شود، چراکه بسیاری از سهامداران تصمیمات خود را با نگاه به وضعیت این شرکت‌های بورسی می‌گیرند.


هدایت نقدینگی به سمت تولید

این تحلیلگر بورس با تبیین وظیفه ذاتی بازار سهام، اظهارکرد: این نقدینگی که از بانک‌ها خارج و وارد بورس شده است باید به سمت تولید هدایت شود، نه اینکه در حساب کارگزاری‌های بورسی قرار بگیرد تا برای فعالیت‌های سفته‌بازانه و نوسان‌گیری از بازار بورس استفاده شود.
 ادامه این روند آسیب‌های بزرگی به اقتصاد ما می‌زند که جبران آن بسیار سخت است.

به‌گفته سیف‌زاده هدف از ایجاد بورس این بوده که نقدینگی را به سمت تولید هدایت کند، پس باید سازکاری پیش‌بینی شود که بتواند سرمایه‌های جذب شده در بورس را به سمت بخش تولید سوق دهد تا این سفته‌بازی‌ها اتفاق نیفتد. این کارشناس بازار سرمایه افزود: با توجه به مواردی که ذکر شد بازار بورس ما امکان این را ندارد که با یک شیفت حرکتی اساسی از بانک‌محوری به سوی بورس‌محوری برویم اما اگر تمهیدات لازم اندیشیده شده و به‌خوبی هم اجرا شود می‌توان انتظار داشت که بازار سهام ما به یک تکیه‌گاه محکمی برای بخش تولید کشورمان تبدیل شود.

سیف‌زاده با تاکید بر مزایای بورس‌محوری اقتصاد گفت: اتفاقا معتقدم اگر به سمت بورس‌محوری برویم، بسیار به نفع اقتصاد ما خواهد بود، توجه کنید اگر سرمایه از بانک‌هایی که پول بی‌پشتوانه چاپ می‌کنند، خارج شود به نفع همه است چراکه ادامه این رویه منجر به افزایش نقدینگی و تشدید تورم می‌شود.

در مقابل اگر سرمایه با رعایت شروطی که گفتم وارد بورس شود قطعا باعث تقویت تولید شده و نرخ بیکاری هم کاهش زیادی خواهد داشت.
وی افورد: برای اجرای درست این برنامه سازمان‌ها و نهادهای مختلف باید دست به‌دست هم بدهند تا شرایط برای این تغییر بزرگ و حیاتی فراهم شود، البته نباید از نقش قوه قضاییه نیز غافل شد.
حتی می‌توان در این قوه بخشی را برای نظارت و رسیدگی به تخلفات بورس ایجاد کرد تا افراد نتوانند با استفاده از رانت اطلاعاتی در بازار اختلال ایجاد کرده و سودهای کلان کسب کنند. البته تمام این اتفاقات نیازمند صبر و شکیبایی است، چراکه نمی‌توان همه این اقدامات را یک‌شبه انجام داد و به همین دلیل باید با یک نگاه بلندمدت شروع به بسترسازی در بازار سهام کنیم تا یک حرکت اساسی و اصولی را ترتیب دهیم که باعث تقویت تولید در کشورمان شود.


سخن پایانی

با توجه به سخنان مدیران ارشد اقتصادی کشور درباره بورس‌محور کردن اقتصاد، این شائبه پیش می‌آید که آیا تجربه حضور میلیونی مردم در یک سال گذشته موفقیت‌آمیز بوده که حالا قرار است از این ظرفیت برای برداشتن چنین گام مهمی استفاده شود؟ کارشناسان بازار سرمایه بر این باورند که بسیاری از سهامداران منتظر سر به سر شدن سرمایه خود هستند تا بلافاصله دارایی خود را از بورس بیرون بکشند و تعداد زیادی از شهروندان در ماه‌های اخیر مبالغ هنگفتی را در این بازار از دست داده‌اند. از سویی هم می‌دانیم که لازمه پا گرفتن اقتصاد بورس‌محور (مانند سیستم اقتصادی ایالات متحده امریکا)، اعتماد سهامداران به سیستم بازار سرمایه است. حال این سوال مطرح می‌شود که آیا سهامداران پس از تجربه تلخ سال ۹۹، بار دیگر به وعده‌های مسئولان برای ورود به بازار بورس تهران اعتماد خواهند کرد؟ چراکه اگر چنین اتفاقی رخ ندهد کلا باید قید چنین تغییر در مقیاس کلان (تغییر محوریت اقتصاد از بانک به بورس) را زد.


چاپ