صمت تاثیرات نوسانات نرخ ارز بر بازار سهام را بررسی کرد

سودسازی دلار در بورس

اگر سری به گروه‌های تلگرامی سهامداران بورسی بزنید یا کامنت‌های اینستاگرامی در پیج‌های اخباربازار سرمایه را بخوانید، متوجه خواهید شد رجزخوانی بسیار جدی و گسترده‌ای بین فعالان بازار ارزو سهامداران بورسی در جریان است.

در برخی مواقع، این کل‌کل‌ها تا حدی جدی و حتی خصومت‌بار می‌شود که افراد از گروه‌های مقابل برای یکدیگر آرزوی «خانه خراب شدن» یا «به خاک سیاه نشستن» می‌کنند. دلاری‌ها معتقدند بورسی‌ها فریب خورده‌اند و بازار بورس به‌زودی تا ۲۰۰هزار واحد هم سقوط خواهد کرد، بورسی‌ها نیز آرزو می‌کنند نوسانات دلار به‌گونه‌ای رقم بخورد که فعالان بازار ارز ضررهای سنگینی را متحمل شوند. با توجه به این دو دستگی بین فعالان اقتصادی این سوال مطرح می‌شود که آیا در چنین فضایی امکان قرار گرفتن اقتصاد کشور روی ریل توسعه اقتصادی وجود دارد؟
اوج این درگیری‌های مجازی به روزهای بعد از انتخابات ریاست جمهوری امریکا بازمی‌گردد که نرخ دلار تحت‌تاثیر خبر پیروزی بایدن، روند ریزشی پیدا کرد و بازار بورس نیز با تاثیرگرفتن از این مسئله در آستانه سقوط به کانال یک میلیون ۱۰۰هزار واحدی قرار گرفت.
 اما در پی اعتراضات جمعی از سهامداران به‌طور اعجاب‌آوری دوباره شاخص کل بازار سهام رشد کرد و حتی تا کانال یک میلیون و ۳۰۰هزار واحدی نیز رسید. در این بین، اما فعالان بازار ارز که در کف قیمتی بازار (۲۳هزار تومان بری هر دلار) ارز خود را فروخته بودند، به‌شدت از سیاست‌های دولت شکایت می‌کنند و معتقدند بانک مرکزی از ترس بورسی‌ها رویه‌ای را در پیش گرفت که نرخ دلار بار دیگر به سطح ۲۷هزار تومان هم برسد. پس از تثبیت نرخ ارز در هفته گذشته دیده شد که از شدت این دست مخاصمات در فضای مجازی تا حد زیادی کاسته شده اما به نظر می‌رسد با کوچک‌ترین جرقه‌ای کل‌کل‌های این دو طیف باز هم شروع خواهد شد.


بازدهی عملیاتی چیست؟


حسین اروجلو، کارشناس ارشد بازار سرمایه ذهنیت تاثیر مثبت تشدید تورم بر بازار بورس را اشتباه دانسته و گفت: در شرایط فعلی بازار سهام، این ذهنیت اشتباه است که منتظر افزایش نرخ تورم باشیم تا قیمت‌ها رشد کند، اصلا مگر میزان تورم پایین است که از این هم بالاتر برود؟ من معتقدم اگر بازار در روزهای اخیر رشدی هم داشته به‌دلیل رشد تورم و نرخ دلار نیست.
وی افزود: البته عواملی مانند نرخ سود سپرده‌گذاری می‌توانند شرایط بازار را تغییر دهند و حتی موجب ریزش در بورس شوند اما فکر نمی‌کنم نرخ دلار و تورم تاثیر بسزایی در رشد یا سقوط بازار سهام داشته باشند. اتفاقا این روزها شاهدیم که نرخ دلار به یک ثبات رسیده اما بازار بورس در حال رشد است.


سود تصنعی


این تحلیلگر بازار سرمایه با تصنعی دانستن بازدهی ناشی از گرانی دلار در بازار سهام، بیان کرد: البته باید این نکته را نیز در نظر داشت که اگر نرخ دلار از یک حدی بالاتر برود، سودآوری سهامداران تصنعی خواهد بود که از طریق تبدیل ارز حاصل شده و هیچ ربطی به بازار بورس ندارد. در یک اقتصاد ناکارآمد توقع می‌رود نرخ سهام شرکت‌ها تنها در صورت گران شدن دلار افزایش یابد. اگر سودی هم نصیب افراد شود بازدهی عملیاتی به‌شمار نمی‌آید، به‌عبارتی، به‌دلیل اینکه اموال شرکت‌ها در نرخ پایین‌تر ارز خریداری شده و حالا که نرخ دلار افزایش یافته اما بهای تمام‌شده به‌دلیل رشد قیمت‌ها همچنان پایین است اما شرکت میزان فروش بالایی دارد. اگر با چنین توجیهات فکر کنیم سهام این شرکت‌ها سودآور است کاملا در اشتباه هستیم، چراکه این نوع افزایش بازدهی، سود غیرعملیاتی محسوب می‌شود. چنین اتفاقی فقط یکبار می‌تواند اتفاق بیفتد اما از دفعه بعد دیگر شاهد چنین سودآوری نخواهیم بود، به همین دلیل، معتقدم این نوع بازدهی تصنعی است.


سودآوری ۱۱۰ درصدی


وی گفت: همین حالا اگر به گزارش‌های ۶ ماهه دقت کنید می‌بینیم که شرکت‌ها حدود ۱۱۰ درصد سودآوری داشته اند، دلیل آن هم این است که بهای تمام‌شده محصولاتشان با دلار ارزان بوده است اما سال بعد ما دچار یک رکود در امر سودآوری خواهیم شد، چون دلار گران شده و به همان نسبت نرخ تمام‌شده کالای تولید شده نیز افزایش یافته است. البته ممکن است این اتفاق برای سال بعد هم رخ دهد (افزایش دوباره نرخ ارز) اما این روند همیشه ادامه نخواهد داشت، به همین دلیل است که این نوع بازدهی اصلا پایداری ندارد و قابل اتکا هم نیست. او در ادامه با اشاره به پایدار نبودن چنین رشدی در بازار بورس، یادآورشد: از همین‌رو به چنین پارامترهایی (افزایش نرخ دلار یا رشد تورم) نمی‌توان وزن زیادی داد، به‌عبارتی باید گفت که رشد حاصل از افزایش نرخ ارز یا بالا رفتن نرخ تورم، رشد پایدار و مناسبی نیست.


تاثیرات روانی بیشتر است


اروجلو با تاکید بر اهمیت تاثیرات روانی روی روند صعودی یا نزولی بازار بورس، به صمت گفت: من بر این باورم که تاثیرات هیجانی و روانی بر بازار بسیار بیشتر از بالا یا پایین شدن نرخ ارز است. بارها دیده‌ایم که سهامداران مثلا سهام پالایشی‌ها را روی نرخ ۹۰۰تومان می‌فروختند اما حالا که ارزشش بیش از ۵ هزار تومان شده می‌بینیم که خریدار دارد. اتفاقا در این موارد هیچ تفاوتی بین حقیقی‌ها و حقوقی‌ها نیست، زیرا نحوه عملکرد هر دو گروه سهامداران بسیار شبیه به یکدیگر است. برای مثال، همین حالا می‌بینیم که بسیاری از حقوقی‌ها نیز در صف فروش نمادهای برتر ایستاده‌اند! از همین‌رو معتقدم تقصیر را به گردن رفتارهای عجیب و اشتباه مردم انداختن درست نیست، چراکه حقوقی‌ها نیز به همین شکل عمل می‌کنند. حتی در مواردی دیده‌ایم که حقوقی‌ها وقتی می‌بینند حقیقی‌ها سهمی را به‌خوبی می‌خرند، بعد از ۱۵درصد رشد تازه‌وارد صف‌های خرید می‌شوند. از این جهت است که می‌گویم حتی در برخی زمینه‌ها دانش حقیقی‌ها به مراتب بیشتر از حقوقی‌هاست.


چند توصیه به سهامداران


حمیده صادقی، کارشناس ارشد بازار سهام ضمن اشاره به جهت‌گیری‌های بازار، عنوان کرد: وقتی بازار جهت می‌گیرد، تصمیم‌گیری سخت می‌شود، چون اساسا اجرای تصمیمات را به تعویق می‌اندازیم. وی در ادامه افزود: مثلا در مسیر صعودی، وقتی نرخ به تارگت می‌رسد، به امید تثبیت بالای آن اندکی صبوری می‌کنیم تا شاید بیشتر سود کردیم. در مسیر نزولی، هرچند ممکن است نرخ به نقطه جذاب از نظر سیستم معاملاتی افراد رسیده باشد اما خرید را به تعویق می‌اندازند، چون ممکن است بازار به‌دلیل فشار روانی یا اپیدمی روند نزولی، در نقطه‌ای پایین‌تر برگشت کند.


دو گروه سهام در بازار داریم


صادقی انواع سهم‌های موجود در بازار بورس را به ۲ دسته تقسیم کرد و به صمت گفت: در حال‌حاضر، سهم‌های بازار سرمایه به دو دسته تقسیم می‌شوند؛‌ گروه اول سهم‌های پرظرفیت که کف نرخ آن را می‌شود با تحلیل مشخص کرد و عموم فعالان بازار روی آن اتفاق نظر دارند که ارزنده است. دسته دوم نیز سهام خبردار و بازاری که شایعاتی درباره تجدید ارزیابی، فروش زمین و دارایی، حمایت دولت و تزریق پول پشت آنهاست. 
 او ادامه داد: در این لحظه، بازار اولویت خود را خرید سهام گروه دوم قرار داده، اما سهامداران باید توجه داشته باشند که با تبلیغ و فقط اظهارنظر یک شخص درباره پشت‌پرده‌های یک نماد، برای خرید اغوا نشوند. 
توصیه می‌شود نتیجه تحقیقات مستند و معتبر را ملاک تصمیم‌گیری خود قرار دهند تا تصمیم بهتری برای خرید سهم بگیرند.


به این ۳ نکته توجه شود


 این کارشناس بازار سرمایه با برشمردن ۳ نکته مهم درباره نحوه معامله در بورس با توجه به شرایط روز بازار، به صمت گفت: سهامداران باید به این ۳نکته مهم توجه ویژه‌ای داشته باشند؛ 
۱- اگر سهمی به نقطه ارزنده رسیده و به‌دلیل صف فروش یا جو منفی نمی‌خرید، آن را مدام زیر نظر داشته باشید و از آن غافل نشوید. 
۲- چون سهم مورد علاقه و پرظرفیت را نتوانسته‌اید بخرید، سراغ هر سهمی نروید یا اگر می‌روید در نخستین فرصت دوباره جابه‌جا کنید. 
۳- مدل معاملات سهم در ۳ ماه اخیر را یکبار مرور کنید! به نقدشوند بودن سهام طی ۳ماه اخیر، وزن بسیار بالا بدهید. در تحلیل خود حتما به وجود یک ظرفیت بنیادی و نقطه مناسب تکنیکال توجه کنید. 

صادقی در پایان با اشاره به توصیه‌های سه‌گانه خود به سهامداران، یادآور شد: اگر سهمی که می‌خرید ویژگی‌های مورد سوم را نداشت، نگذارید که مهمان پرتفوی شما بماند و بخش اصلی پرتفوی شما و ساختار آن، از گروه اول که در بالا گفته شد انتخاب شود و دسته دوم نیز بهتر است فقط جهت همراه شدن با روند باشد و بخشی جزئی از پرتفوی سهامداران را شامل شود.


نوسان بورس و دلار مانع جهش تولید است


مهدی منصوری‌بیدکانی، استاد اقتصاد گفت: پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد نوسانات شاخص بورس و نرخ ارز اثرمنفی معنی‌دار بر تولید می‌گذارند. وی درباره اثر تغییر نرخ ارز بر بازار سرمایه توضیح داد: تغییر در نرخ ارز می‌تواند دو اثر متفاوت بر نرخ سهام داشته باشد. از یک سو افزایش نرخ ارز (از بعد تقاضا) منجر به افزایش درآمد شرکت‌های صادرکننده کالا و در نتیجه نرخ سهام آنها شده و از سوی دیگر (از بعد عرضه) منجر به کاهش سود شرکت‌های واردکننده نهادهای واسطه‌ای و کاهش نرخ سهام آنها می‌شود. البته خریداران سهام باید علاوه بر سود سهام به تغییرات ارزش ذاتی شرکت نیز توجه می‌کنند. به نقل از پایگاه خبری رادار اقتصاد، مهدی منصوری‌بیدکانی، اقتصاددان و استاد دانشگاه آزاد مشهد گفت: پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد نوسانات شاخص بورس و نرخ ارز اثرمنفی معنی‌دار بر تولید می‌گذارند. هر چند افزایش نرخ ارز به افزایش درآمدهای نفتی منجر می‌شود اما همچنان توجه به رابطه معکوس این شاخص با تولید الزامی است.

این کارشناس بازارسرمایه افزود: مشکل اساسی اقتصاد امروز ما محصول بودن اقتصاد سایه‌ای یا همان SE از کلمه shadow economy و نبودن حکمرانی خوب یا همان good governance است. منصوری‌بیدکانی اضافه کرد: اقتصاد سایه یک ویژگی انگلی مشترک در همه اقتصادهای جهان است که باعث اختلال قابل‌توجه در اقتصاد و به‌طور خاص بازار سرمایه می‌شود. وی افزود: تعاریف فراوانی از واژه سایه در اقتصاد شده است غیررسمی، پنهان، ثبت‌نشده، غیرقانونی، زیرزمینی، موازی و مواردی از این دست. اما از نظر ما آن دسته فعالیت‌های اقتصادی و درآمد حاصل از آنها که از مقررات دولتی، مالیات یا گزارش اجتناب می‌ورزند و به‌نوعی هم حاشیه امن حکومتی یا دولتی دارند SE تعریف می‌شود. این کارشناس بازار سرمایه گفت: در بسیاری از مطالعات انجام‌شده داخلی و خارجی، تاثیر اقتصادی SE و حکمرانی خوب همچنین تولید ناخالص داخلی، نرخ نفت خام، حجم پول و نرخ ارز بر شاخص سهام مورد تایید قرارگرفته است. 

وی درباره اثر تغییر نرخ ارز بر بازار سرمایه توضیح داد: تغییر در نرخ ارز می‌تواند دو اثر متفاوت بر نرخ سهام داشته باشد. از یک سو افزایش نرخ ارز( از بعد تقاضا) منجر به افزایش درآمد شرکت‌های صادرکننده کالا و در نتیجه نرخ سهام آنها شده و از سوی دیگر(از بعد عرضه)، منجر به کاهش سود شرکت‌های واردکننده نهادهای واسطه‌ای و کاهش نرخ سهام آنها می‌شود. 
منصوری‌بیدکانی افزود: اگرچه SE یک ویژگی مشترک در اقتصاد تمام کشورهاست و اگر چه برای ثبت یک متغیر غیرقابل رویت مشکلات فراوان مانند انگیزه‌های قوی سیاستمداران برای«مداخله» داده‌های آماری وجود دارد اما دلایل اصلی آن ممکن است از کشور به کشوری متفاوت باشد.


سخن پایانی

برخی از کارشناسان براین باورند که کشورهای درحال توسعه مانند ایران، از درجه بالایی از بی‌ثباتی متغیرهای کلان اقتصادی برخوردار هستند. در این کشورها، نرخ ارز، نرخ سهام و سایر متغیرهای مهم کلان نسبت به کشورهای دارای اقتصاد پیشرفته و صنعتی از نوسانات شدیدتری برخوردار است. همچنین به‌دلیل وجود مشکلاتی در حکمرانی اقتصادی، محیط امن و بااطمینان برای سرمایه‌گذاران وجود نداشته و در نهایت مجموع این عوامل باعث می‌شود سرمایه‌گذاران نتوانند به سهولت و با اطمینان بیشتر درباره سرمایه‌گذاری آتی تصمیم‌گیری کنند. بنابراین برای افزایش سرمایه‌گذاری و به تبع آن دستیابی به رشد مداوم اقتصادی، توجه به بورس اوراق بهادار به‌عنوان یکی از ارکان اصلی بازار سرمایه و عوامل تاثیرگذار بر شاخص نرخ سهام همچون نرخ ارز و نااطمینانی آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.


چاپ