در بررسی دیدگاه کارشناسان درباره حمایت از بازار سرمایه یا استقلال آن تاکید شد

بورس، زمین بازی دولت

در روزها و هفته‌های گذشته بارها از مقامات مختلف دولتی و حاکمیتی شنیده شد که دولت باید از بورس حمایت کند، اما به‌گفته مسئولان دولتی این مسئله به معنای دخالت در امور داخلی بازار سرمایه نیست.

از سوی دیگر برخی کارشناسان بر این باورند که دولت حتی نباید نقش حمایتی از بازار را هم بازی کند، چه رسد به دخالت در این حوزه! هفته گذشته، محمود واعظی، رئیس دفتر ریاست جمهوری با تاکید بر لزوم تقویت بازار سهام از سوی دولت گفته بود که دولت به حمایت خود ادامه خواهد داد اما دخالتی در بازار نخواهد داشت. پیش‌تر نیز سایر مقامات از چتر حمایتی دولت بر سر بازار بورس سخن به میان آورده بودند اما تاکنون هیچ مسئولی مصادیق دقیقی را که زیر این چتر حمایتی قرار می‌گیرد، مشخص نکرده است. بسیاری از کارشناسان و فعالان بازار سرمایه بر سر این موضوع اتفاق‌نظر دارند که با توجه به ساختار اقتصادی کشور، دولت باید با حمایت از بازار بورس، جلوی از بین رفتن دارایی‌های مردم عادی را که با تشویق مقامات وارد بورس شده‌اند را بگیرد. از سویی هم می‌دانیم که هیات مدیره سازمان بورس نیز ازسوی دولت تعیین می‌شود و عملا اختیار این بازار در دست وزارت اقتصاد و دارایی جمهوری اسلامی ایران است.

با توجه به این دو نکته باید گفت که بازار بورس تهران برخلاف قریب به اتفاق بورس‌های جهان، از استقلال چندانی برخوردار نیست و همانطور که بارها شنیده‌ایم، سازمان بورس یک نهاد حاکمیتی است و زیرمجموعه دولت به‌شمار می‌آید. از سویی هم در روزهای گذشته اظهاراتی از سوی ساکنان بهارستان به گوش می‌رسد که نشانگر همسویی نمایندگان مجلس یازدهم با مسئولان اقتصادی دولت درباره مسئله بازار بورس است. هرچند در روزهای نخست افتتاح مجلس یازدهم به نظر می‌رسید که نمایندگان در تقابل با دولت دوم حسن روحانی سنگ تمام بگذارند، اما با گذشت بیش از ۳ ماه از آغاز به کار مجلس می‌بینیم که در برخی زمینه‌ها بسیار نرم‌تر از مجلس دهم با دولت همراهی کرده و حتی در بسیاری از امور به یاری دولت می‌شتابند. یکی از این موارد کمک نیز حمایت نمایندگان از برنامه‌های دولت در حوزه بازار بورس و اوراق بهادار است که با توجه به تصمیمات و واکنش‌های مجلس‌نشینان به نظر می‌رسد اراده‌ای برای مقابله با طرح‌های مقامات دولتی برای مدیریت این بازار وجود ندارد. البته این مسئله در بین فعالان بازار سرمایه ایجاد امیدواری خواهد کرد که بازار قربانی نزاع سیاسی بین اهالی پاستور و بهارستان نخواهد شد اما از سویی هم کارشناسان نگرانند که مبادا مجلس از شان نظارتی خود پایین آمده و هرگونه اقدامی را که ازسوی دولت اجرا می‌شود، مورد حمایت قرار دهد.

تشکیل مجمع حقوقی‌ها برای حمایت از حقیقی‌ها؟

نایب رئیس اول مجلس شورای اسلامی از تشکیل مجمع سهامداران حقیقی بورس خبر داد و گفت: این مجمع به‌منظور حمایت از سهامداران حقیقی است که آنها نیز در تصمیم‌گیری‌ها نقش داشته باشند. 
به نقل از ایرنا، امیرحسین قاضی‌زاده در نشست بررسی معضلات و مشکلات بازار بورس با حضور سهامداران حقوقی بازار از ارائه بسته پیشنهادی مجلس به شورای‌عالی بورس خبر داد و افزود: بخشی از مشکلات بازار بورس نیاز به قانون‌گذاری دارد که به‌عنوان نخستین قانون برای حمایت از سهامداران حقیقی، تشکیل مجمع سهامداران حقیقی را دنبال می‌کنیم. 

وی ادامه داد: درحال‌حاضر سهامداران حقیقی با گرفتن یک کد و بدون آموزش‌های لازم وارد بازار سرمایه می‌شوند که معمولا رفتارها به صورت گله‌ای شکل می‌گیرد و از سوی دیگر هم شورای‌عالی بورس منافع سهامداران حقیقی را در نظر نمی‌گیرد؛ بنابراین لازم بود که مجمع سهامداران حقیقی تشکیل شود تا حقیقی‌های بورس نیز در تصمیم‌گیری‌ها نقش داشته باشند. 
قاضی‌زاده‌هاشمی گفت: هیات مدیره ۷ نفری برای مدیریت بازار بورس تشکیل می‌شود که دو نفر از سهامداران حقیقی ذی‌صلاح نیز از طریق برگزاری انتخابات در این هیات عضویت پیدا می‌کنند و وجوهی نیز برای صدا و سیما تعریف کردیم تا حتما با پخش تبلیغات مربوط، فرهنگ درست سرمایه‌گذاری در بازار بورس شکل گیرد. 

وی با تاکید بر اینکه مجلس به صورت قوی و موثر موضوع را پیگیری می‌کند، گفت: کشور دیگر تحمل ایجاد بحران دیگری، مانند بحران‌های گذشته را ندارد، انتظار مردم نیز همین است. امیدواریم بتوانیم ثبات و سامانی در این بازار ایجاد کنیم. نایب رئیس اول مجلس گفت: از سهامداران حقوقی می‌خواهیم با مصوبات شورای‌عالی بورس همراهی کنند اگر هم نقدی دارند ۲ نفر از مجلسی‌ها در این شورا عضو هستند و گوش شنوایی وجود دارد تا تصمیمات و مصوبات شورای‌عالی بورس منطقی شود.

مجلس با دولت هم‌جهت است

جعفر قادری، نماینده حوزه انتخابیه شیراز و زرقان در مجلس شورای اسلامی با تاکید به لزوم حمایت دولت و مجلس از بازار سرمایه به صمت گفت: هم دولت و هم مجلس باید تمام تلاش خود را به‌کار گیرند تا از بازار بورس و اوراق بهادار حمایت کنند. در این راستا باید اطلاعات لازم به موقع داده شود تا در مواقعی که بازار سرمایه به مشکلاتی برمی‌خورد بتوان آن را حل کرد. 
وی ادامه داد: البته اگر قرار باشد قیمت‌ها به‌طور تصنعی افزایش پیدا کند یا دستبردی به سهم‌ها زده شود، مشکلات زیادی در بازار ایجاد خواهد کرد. از سویی هم دولت نباید در جهت بالا یا پایین بردن شاخص کل یا دستکاری آمار اقدام کند، البته ممکن است در کوتاه‌مدت شاخص بورس با حمایت دولت افزایش یابد اما در بلندمدت و میان‌مدت این کار نباید ادامه داشته باشد. 

وظیفه ما برداشتن موانع است 

استاد اقتصاد دانشگاه شیراز با اشاره به لزوم حمایت از بازار بورس و اوراق بهادار، اظهارکرد: بورس باید مسیر طبیعی خود را طی کند و ما وظیفه داریم اگر موانعی در این مسیر وجود دارد، سعی در رفع آنها داشته باشیم یا با استفاده از ابزارهای حمایتی، بورس را تقویت کنیم. البته نظارت بر بازار هم بخشی از وظایف ما است تا تخلفی در این زمینه انجام‌نشود. 
قادری ادامه داد: بازار بورس می‌تواند بهترین موقعیت را در اختیار ما قرار دهد تا از بخش تولید حمایت کنیم. باید با کانالیزه کردن نقدینگی به سمت این بازار سعی کنیم که تولید را تقویت کنیم. برای نیل به این هدف نیز دولت و مجلس باید حمایت لازم را از بازار سهام داشته باشند اما همانطور که پیش‌تر نیز گفته شد حمایت با دخالت فرق دارد و کسی نباید در امور داخلی بازار دخالت داشته باشد. 
نماینده مردم شیراز و زرقان عنوان کرد: از سویی هم می‌توان نقدینگی و سرمایه‌های خرد را نیز از بازار جمع کرد و به سمت بورس کانالیزه کرد تا هم بخش تولید تقویت و هم درآمدی برای مردم ایجاد شود. 
اصلا اگر فرهنگ بورس در جامعه ترویج شود به‌طور خودبه‌خودی خواهیم دید که مردم به سمت مصرف کالاهای داخلی تمایل بیشتری خواهند داشت. با توجه به تمام این مسائل بار دیگر هم تاکید می‌کنم که باید از این بازار حمایت‌های لازم انجام‌شود. 

بورس یک تشکیلات حاکمیتی است 

نماینده مجلس شورای اسلامی در دوره‌های هشتم، نهم و یازدهم، در پایان با حاکمیتی خواندن شورای‌عالی بورس یادآور شد: شرکت بورس یک مجموعه غیردولتی است اما سازمان و شورای‌عالی بورس تشکیلاتی حاکمیتی هستند. دقیقا شبیه بانک مرکزی که وظیفه حمایت از بازار پول را بر عهده دارد، شورای‌عالی بورس هم وظیفه دارد که از بازار سهام حمایت کند. این حمایت هم باید در جهت شفافیت هرچه بیشتر و همچنین رفع موانع پیش باید بازار باشد تا منجر به بهبود کارکرد بورس شود. در این مسیر مجلس نیز کاملا با دولت هم جهت است و سعی در حمایت هرچه بیشتر از بازار سرمایه تهران دارد.

حمایت از بورس وظیفه دولت است

محمد حسن‌نژاد، نماینده دوره‌های نهم و دهم مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با صمت ضمن تاکید بر وظایف نظارتی دولت بر بازار بورس و اوراق بهادار، بیان کرد: بورس یک نهاد حاکمیتی است، دولت هم وظیفه دارد بر این حوزه نظارت کامل داشته باشد و حتی در برخی موارد باید دخالت کند. 

وی در ادامه اظهارکرد: اما بارها شنیده‌ایم که می‌گویند از بورس حمایت می‌کنیم تا ثبات در اقتصاد ایجاد کنیم، مصادیق این حمایت‌ها چیست؟ شفاف‌سازی در بازار، جلوگیری از تخلافات و فعالیت کلاهبرداران در این حوزه یکی از وظایف اصلی دولت است و از مصادیق حمایت از بازار به‌شمار می‌رود. دقت داشته باشید این اقدامات وظیفه دولت است و نباید منت بر سر کسی بگذارد. 
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در دوره دهم، به صمت گفت: ما یک سازمان بورس داریم و یک شرکت بورس، اولی حاکمیتی و دومی مستقل است. اصلا حاکمیت باید در امور سازمان بورس دخالت داشته باشد و تا جایی‌که لازم است باید از این بازار حمایت هم بکند. وقتی هیات‌مدیره سازمان بورس را هم دولت تعیین می‌کند و کاملا یک نهاد دولتی است، پس نمی‌توان انتظار داشت دولت هیچ دخالتی در این حوزه نداشته باشد. از این‌رو معتقدم دولت حتما باید به حمایت خود ادامه دهد، فعالان اقتصادی هم این توقع را از دولت دارند که آنها را مورد حمایت قرار دهد. 

این نماینده پیشین مجلس در ادامه افزود: اگر این حمایت‌ها با شفاف‌سازی همراه باشد ایجاد رانت هم نخواهد کرد، دولت باید شرکت‌های بورسی را موظف به دادن اطلاعات کامل و شفاف کند. در چنین شرایطی نه‌تنها رانت ایجاد نمی‌شود، بلکه به‌شدت این چنین فعالیت‌هایی محدود می‌شود. 

نوسان ارز و حمایت بی‌فایده از بورس 

نماینده پیشین مرند و جلفا در دوره‌های نهم و دهم به صمت یادآور شد: وقتی در کشور با نوسان و تلاطم در بازار ارز مواجهیم و فعالان اقتصادی در ابهام هستند، حمایت از بورس بی‌فایده خواهد بود. البته به نظر من حالا که ارز مقداری رو به پایین تثبیت شده و بورس هم ریزش زیادی داشته، حمایت یا عدم‌حمایت چندان تفاوتی در ماجرا ایجاد نخواهد کرد. 

 دستکاری شاخص کل امکان ندارد 

حسن‌نژاد در پایان با مردود دانستن احتمال دستکاری دولت در آمار و ارقام بازار بورس تهران اظهارکرد: بورس درحال‌حاضر فرآیند تکامل را طی کرده است و امکان دست بردن در اعداد و ارقام زیاد نیست و دولت نمی‌تواند چندان دخالتی در امر شاخص‌سازی انجام دهد. با معاملات دستوری هم نمی‌توان شاخص کل را بالا یا پایین برد، به‌ویژه در شرایطی که این حجم بالایی از سهامداران خرد وارد بازار شده‌اند و انجام چنین کارهایی عملا غیرممکن شده است. حتی اگر به روز اول هفته نیز دقت کنید که با رشدی بیش از ۴۲هزار واحدی همراه بود، حقوقی‌ها اصلا در صف‌های خرید نبودند، پس نمی‌توان گفت مثلا دولت با دستکاری شاخص کل را مثبت کرده است.

سخن پایانی

با توجه به برنامه‌های حمایتی دولت و مجلس برای تقویت بورس، می‌توان انتظار داشت که بازار سرمایه در روزهای آینده با رشدی نسبتا ملایم همراه شود و فعالان بازار بورس نیز از اقداماتی که در این راستا انجام‌شده استقبال کرده‌اند. 
بسیاری از کارشناسان بازار سهام نیز بر این باورند که بورس زمین بازی دولت است و به همین دلیل نمی‌توان از مقامات اقتصادی دولت انتظار داشت که این میدان را یک شبه و آنهم در روزهایی چنین بحرانی رها کند و امور را به سیستم خودمدیریتی در بازار بسپارد. اما نگاه تعداد اندکی از تحلیلگران بورسی بسیار متفاوت است، به نحوی که این گروه از صاحب‌نظران دائم از دخالت‌های دولت در بورس انتقاد می‌کنند و حتی در مواردی نسبت به اعداد و ارقامی که روزانه ازسوی سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام می‌شود نیز تشکیک کرده‌اند. این عده از کارشناسان معتقدند دولت با بازارسازی سعی دارد شرایط بازار را عادی جلوه دهد در حالی‌که قیمت‌ها همچنان مصنوعی و بسیار بالاتر از میزان واقعی آنهاست. 

با توجه به اظهارات این دو گروه، تنها موردی که می‌توان با قطعیت از آن سخن گفت این است که بازار بورس تهران نیاز به یک اصلاح ساختاری اساسی دارد تا تکلیف خود را با مقوله سیاست اقتصاد باز روشن کند و به این حرف و حدیث‌ها نیز پایان بخشد. اما اینکه دولت و مجلس هرکدام در این بین چه نقشی را ایفا خواهند کرد قابل‌پیش‌بینی نیست اما انتظار می‌رود نمایندگان مردم در راستای حفظ منافع مردم قدم بردارند و از هر گونه سوگیری جناحی و سیاسی فاصله بگیرند. در غیر این صورت نمی‌توان انتظار داشت که نظرات کارشناسان خبره و کارکشته بازار سرمایه، در جهت ایجاد این اصلاحات مورد توجه قرار گیرند.


چاپ