آیا smart money در بازار سهام تهران جریان دارد؟

پول هوشمند زیر پوست بورس

پول هوشمند در بازارهای بین‌المللی بورس در سراسر جهان جریان دارد و این مسئله فقط محدود به بازار بورس تهران نیست. در برخی کشورها این‌گونه فعالیت‌‌ها یا شرکت‌ها به‌طور قانونی و رسمی وجود دارند اما در برخی کشورها مانند ایران، این نوع فعالیت‌ها حتی جرم انگاشته می‌شود. البته در مقاطع زمانی مختلف بارها شاهد حضور دارندگان این نوع پول در بازار بوده‌ایم.

سازمان بورس و اوراق بهادار تهران بارها هشدار داده که با متخلفان در بازار سرمایه برخورد خواهد کرد و حتی در مواردی دیده شده که با برخی فعالان پرمخاطب بازار بورس در فضای مجازی هم تماس گرفته‌اند و این افراد یا شرکت‌ها را به محدود کردن فعالیت‌شان در بورس، در صورت ادامه اطلاع‌رسانی یا فعالیت در شبکه‌های اجتماعی تهدید کرده است. البته برخی از این فعالان فضای مجازی از راه‌های غیرقانونی و حتی در برخی موارد غیراخلاقی اقدام به سوءاستفاده از ناواردی نوسهامداران بورسی می‌کنند اما بخش بزرگی از این فعالان می‌توانند با کمی هماهنگی بیشتر کمک حال بازار نیز باشند. کمااینکه تا به حال هم بسیاری از حساب‌های شاخص اینستاگرامی و تلگرامی سعی در آرام کردن فضای هیجانی بازار بورس تهران داشته‌اند.

بسیاری از ناظران اقتصادی ایران معتقدند بازار بورس تهران با مشکلات بسیاری همراه است و طبیعتا مانند سایر بخش‌های اقتصادی کشور ممکن است دچار فساد و رانت شده باشد. البته برخی اقدامات سازمان بورس در راستای کاهش میزان دلالی و سوءاستفاده‌های افراد و اشخاص حقیقی در این حوزه تاثیرگذار بوده است. این در حالی است که بسیاری از فعالیت‌های غیرشفاف حقوقی‌ها بدون انتشار جزئیاتی از آن، در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و با وجود غیرقانونی بودن بسیاری از این فعالیت‌ها، شاهد ادامه آنها در بورس تهران هستیم. یکی از این دست تخلفات به‌نام پول هوشمند شناخته می‌شود. هرچند در برخی کشورها این مسئله جرم‌انگاری نشده و یک امر عادی در پس بازار بورس شناخته می‌شود اما طبق قوانین بورس تهران استفاده از هرگونه رانت اطلاعاتی جرم محسوب می‌شود و یکی از مصادیق فساد است.


جریان پول هوشمند

عماد عظیمی، کارشناس بازار سرمایه و رئیس گروه پژوهش سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان البرز در گفت‌وگو با صمت با اشاره به مشکلات سیستم اقتصادی ایران عنوان کرد: اقتصاد نفتی ایران به‌دلیل چالش‌هایی که داشته همواره با مشکلاتی روبه‌رو بوده است. ما یک سیستم اقتصادی برون‌زا داریم؛ یعنی شدیدا وابسته به درآمدهای نفتی هستیم و هر زمان نفت گران‌تر می‌شد، درآمد نفتی ما نیز افزایش می‌یافت و برعکس. اما در چند ماه گذشته به‌دلیل محدودیت در زمینه فروش نفت و همچنین بازگرداندن ارز حاصل از فروش نفت به کشور، شاهدیم که دولت بازار بورس را تقویت کرده که در نتیجه آن سرمایه‌گذاران خرد زیادی وارد این حوزه شدند و به همین جهت شاخص کل بازار هم با یک رشد بسیار چشمگیری مواجه شده است. البته کاهش میزان بازدهی بازارهای موازی هم در این جذب سرمایه نقش اساسی بازی کرد و نرخ سود سپرده‌گذاری منفی، در بانک نیز به حدی نبود که سپرده‌گذاران را برای تزریق سرمایه خود به بانک‌ها متقاعد کند.

پول هوشمند چیست؟

رئیس گروه پژوهش سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان البرز درباره مفهوم پول هوشمند به صمت گفت: به پولی که به صورت هدفدار و جهت‌دار وارد بورس می‌شود، پول هوشمند می‌گویند. این نوع پول توسط بازیگران بزرگ و بازارسازی مانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری و بانک‌ها وارد بازار بورس می‌شود. این بازیگران تا حدی قدرتمند هستند و توان سرمایه‌گذاری بالایی دارند که حتی می‌توانند با یک اقدام کل ساختار بازار را تغییر دهند.  وی با اشاره به نوع رفتار سهامداران در بازار سرمایه عنوان کرد: نظریه‌ای در اقتصاد وجود دارد که به نظریه «کوسه‌ای» مشهور است. به این معنا که وقتی کوسه به‌دنبال شکار است، بسیاری از ماهی‌های کوچک‌تر نیز در کنار کوسه شنا می‌کنند تا بتوانند در کنار این شکارچی قدرتمند سهمی از شکار داشته باشند یا حتی توسط ماهی‌های دیگر یا همان کوسه خورده نشوند. درباره پول هوشمند نیز این امر صادق است. سرمایه‌گذاران حقیقی برای منتفع شدن و بازدهی بیشتر معمولا از بازیگران بزرگ و بازارساز پیروی و از الگوهای خرید آنها الگوبرداری می‌کنند تا بتوانند سرمایه‌گذاری با ریسک کمتری را داشته باشند.

خاموشی، آگاهی، شیدایی و سقوط

عظیمی ضمن نام بردن از مراحل چهارگانه فرآیند پول هوشمند به صمت گفت: پول هوشمند ۴ مرحله گوناگون دارد؛ مرحله خاموش یا صفر، آگاهی، شیدایی و در نهایت سقوط یا جمع‌آوری.  مرحله صفر در ابتدای کار است و کسی اطلاعی از قصد بازارسازها ندارد و صاحبان پول هوشمند نیز به سمت خرید سهام یک شرکت خاص می‌روند، نکته‌ای که وجود دارد مخفی بودن این مرحله است، چراکه نباید سایر سرمایه‌گذاران از قصد آنها مطلع شوند، چون اگر سایرین هم متوجه آن شوند، تقاضا برای خرید سهم بالا می‌رود و قیمت نیز افزایش پیدا می‌کند.  مرحله دوم، آگاهی است، در این مقطع گروهی که حرفه‌ای‌های بازار هستند الگوی حرکت پول هوشمند را رصد کرده و سهام موردنظر را کشف می‌کنند. در پی این کشف حرفه‌ای‌ها و به‌دلیل افزایش تقاضای طبیعی در بازار قیمت سهام شرکت موردنظر هم با افزایش روبه‌رو می‌شود. دارندگان پول هوشمند نیز بدشان نمی‌آیند که سایر سرمایه‌گذاران نیز این گزینه را کشف کنند تا تقاضا هرچه بیشتر افزایش یابد. اما به این دلیل که خرید بازارسازها همچنان ادامه دارد سعی می‌شود که قیمت افزایش زیادی نداشته باشد تا ولع برای خرید در بین سهامداران حقیقی بیشتر شود. 

اما اوج افزایش قیمت‌ها در مرحله شیدایی است، به نحوی که دیگر قصد بازارسازها برای همگان مشخص شده و دیگر همه حقیقی‌ها از آن مطلع هستند و اوج خرید سهام در این مرحله انجام می‌‌شود. بازارساز در این شرایط آرام‌آرام سهامی که خریده بود را عرضه می‌کند، به نحوی که در کف قیمت‌ها سهم را خریده بود و حالا در اوج می‌فروشد. اما باید توجه داشت که اگر به ناگاه سهام را عرضه کند به ضرر خودش هم خواهد بود چراکه دوره اوج‌گیری قیمت‌ها کوتاه‌تر می‌شود. به همین دلیل است که می‌بینیم در مرحله شیدایی، بازارسازها به آرامی سهامی را که خریده بودند، عرضه می‌کنند و نهایت سود را از این فرآیند می‌برند.  در مرحله آخر دیگر می‌توان گفت که سهام موردنظر کاملا لو رفته است و همه فعالان بازار از آن مطلع شده‌اند. بازارساز در این مرحله پول خود را به‌طور کامل از روی سهم یادشده برمی‌دارد و به ناگاه قیمت‌ها در این مقطع زمانی با ریزش مواجه می‌شوند.  او با اشاره به رفتار اشتباه نوسهامداران در مراحل سوم و چهارم اضافه کرد: متاسفانه افرادی که حرفه‌ای نیستند و ناآگاه هستند در مراحل شیدایی یا سقوط وارد بازار می‌شوند و می‌دانید که به‌ویژه در مرحله چهارم، سهم موردنظر نهایت رشد خود را داشته است و از این به بعد قیمت‌ها با افت روبه‌رو خواهند شد اما تازه‌واردان در اوج قیمت خرید کرده‌اند و طبیعی است که مجبور به فروش سهم خود در سطح پایین‌تری از میزان خرید خواهند شد. همانطور که گفته شد عمده تازه‌واردان این اشتباه را مرتکب می‌شوند و در نتیجه این تحلیل غلط با ضررهای سنگینی هم مواجه می‌شوند.

پول هوشمند چه زمانی دست به کار می‌شود؟

این کارشناس بازار بورس و اوراق بهادار با تاکید بر لزوم آموزش درست تازه‌واردان بازار بورس یادآور شد: تشخیص اینکه پول هوشمند چه زمانی وارد بازار می‌شود کار افراد مبتدی و تازه‌وارد نیست، حتی در برخی موارد ممکن است حرفه‌ای‌ها و باتجربه‌های بورس در تشخیص این موارد دچار اشتباه شوند اما درصد ضریب خطای آنها بسیار کمتر از نوسهامداران خواهد بود. اگر شما بازار را بشناسید درمی‌یابید که چه زمانی سهم‌ها به اشباع خرید یا اشباع فروش رسیده‌اند. اما اگر اندیکاتورهای پیش‌رونده در حال نشان دادن سیگنال خروج باشند به این معنی است که مرحله سقوط در راه است و بهتر است سهام موردنظر را بفروشیم.

اما بهترین توصیه برای تازه‌واردان بورسی این است که با کمک صندوق‌های سرمایه‌گذاری بورسی کار کنند یا از الگوی خرید و فروش آنها تبعیت کنند تا در نهایت بتوانند به درک درستی از بازار برسند. از سویی هم می‌توان پیشنهاد کرد که افراد پیش از ورود به بازار، بخشی از پولی که برای سرمایه‌گذاری در بازار بورس اوراق بهادار در نظر گرفته‌اند را برای آموزش هزینه کنند. این افراد باید توجه داشته باشند که این هزینه هم به نوعی سرمایه‌گذاری است و به هیچ وجه خرج اضافی و بیهوده نیست. اگر چنین اقدامی از سوی تازه‌واردان انجام‌شود دیگر اتفاقاتی که در هفته‌های اخیر شاهدش بودیم را نخواهیم دید. طبیعتا بازار هم قابل پیش‌بینی می‌شود و ریزش‌هایی که این اواخر در بورس رخ داد و ایجاد جو هیجانی حاکم بر بازار هم قابل پیشگیری خواهد بود.


سرانه خرید

محمد گرجی‌آرا، کارشناس بازار بورس و اوراق بهادار در گفت‌وگویی که با صمت داشت با تاکید بر جهانی بودن پدیده پول هوشمند عنوان کرد: پول هوشمند یا همان smart money در بازارهای مالی در سراسر جهان است که توسط سرمایه‌گذاران حرفه‌ای، بانک‌ها و خبره‌های بازار در این حوزه‌ها تزریق می‌شود. جهت حرکت پولی که آنها به بازار تزریق می‌کنند می‌تواند باعث ایجاد سیگنالی برای سایر سرمایه‌گذاران خرد باشد. برای مثال در بازارهای بین‌المللی در حوزه طلا، صندوقی به‌نام اسپایدر وجود دارد یا موسسات سرمایه‌گذاری بزرگی که در حوزه بازار سرمایه فعالیت می‌کنند را می‌توان نمونه‌هایی برای این مسئله دانست.  این تحلیلگر بازار سرمایه در ادامه افزود: این مواردی که مثال زده شد در بازارهای گوناگونی مانند طلا و بورس‌های جهانی جریان‌ساز هستند و پول هوشمند را به این حوزه‌ها وارد می‌کنند، سایر سرمایه‌گذاران نیز به فراخور حوزه فعالیت خود، معمولا از فعالیت‌های این مجموعه‌ها سیگنال‌هایی را دریافت می‌کنند تا سرمایه‌گذاری بهتر و موفق‌تری داشته باشند.

پول هوشمند در بورس تهران

گرجی‌آرا با تایید وجود این پدیده در بازار بورس ایران گفت: اما در بازار ایران کمی داستان فرق می‌کند، چراکه تقریبا داده دقیقی در این زمینه وجود ندارد و از سویی هم حقوقی‌های بازار بورس تهران در بسیاری از موارد طبق دستوراتی که از مراجع بالاتر می‌رسد اقدام به خرید و تزریق نقدینگی به بازار می‌کنند. به همین جهت است که نمی‌توان برای سرمایه تحت‌مدیریت این شرکت‌ها در بازار سهام تهران، از لفظ پول هوشمند استفاده کرد.  وی با اشاره به بحث سرانه خرید بالای برخی حقوقی‌های بازار بورس تهران، اظهارکرد: البته در ایران می‌توان برای سرمایه حقیقی‌هایی که با سرانه خرید بالا وارد بازار بورس و اوراق بهادار می‌شوند از مفهوم پول هوشمند استفاده کرد. به این معنا که با حجم بالایی از پول وارد بازار می‌شوند و شروع به خرید سهام می‌کنند. مثلا ۱۰۰میلیارد یا ۱۰۰۰میلیارد تومان به یکباره وارد بازار سرمایه می‌کنند و همین امر به خودی خود در مقیاس‌های بازار بورس تهران، سرمایه سنگینی به‌شمار می‌رود. این دسته از حقیقی‌ها که با استفاده از اطلاعاتی که در اختیار همگان قرار ندارد، دست به چنین اقدامی می‌زنند و معمولا در یک بازه زمانی کوتاهی این حجم گسترده از سرمایه را وارد بازار می‌کنند که به‌طور طبیعی نظر سهامداران و سرمایه‌گذاران خرد را به خود جلب می‌کند.


 این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: طبیعی است اگر ردپای این سرانه خرید بالا را در بازار دنبال کنیم می‌توانیم به پول هوشمند هم برسیم و بسیاری از حقیقی‌ها نیز با این رهگیری اقدام به خرید سهام می‌کنند، این نکته را هم نباید از نظر دور داشت که هرچه سرانه خرید بالاتر باشد شانس رسیدن به بازدهی در پی خرید سهام مورد نظر نیز بالاتر است و با قطعیت بیشتری می‌توان روی آن مورد سرمایه‌گذاری کرد. از سویی هم باید توجه داشت که این پول در بازار پخش نیست و روی چند نماد مشخص متمرکز است.  او در پایان با اشاره به افت بازار بورس در روزهای اخیر یادآور شد: همانطور که می‌دانیم بازار درحال‌حاضر با افت شدیدی مواجه است و به‌طور طبیعی سرانه‌های خرید هم به‌شدت کاهش یافته‌اند، دلیلش هم این است که بزرگان بازار یا همان صاحبان پول هوشمند بیشتر فروشنده بوده‌اند و سرمایه‌گذاران خرد خریدار هستند. به همین جهت می‌بینیم که چندان سرمایه‌ای با عنوان پول هوشمند در بازار جریان ندارد که به‌دنبال خرید سهام باشد. اما با عادی شدن شرایط بار دیگر شاهد بروز و ظهور دوباره آن در بورس تهران نیز خواهیم بود و این یک امر طبیعی است.


سخن آخر

به نظر می‌رسد نهادهای ناظر فعلا چشم خود را روی برخی از جریان‌های بازارساز در بورس تهران بسته‌اند، چراکه اگر در این مورد ورود کنند، به‌طور قطع با افت بیشتر بازار روبه‌رو خواهیم شد و ممکن است سرمایه‌های بخش بزرگی از سهامداران با خطر مواجه شود. به اعتقاد برخی کارشناسان بورسی این اتفاق به هیچ عنوان مطلوب نیست و به همین جهت حتی در بعضی موارد از روی برخی تخلفات بازارسازی عبور می‌شود تا شاخص کل بازار همچنان روند رو به رشد داشته باشد. اما آنچه باید مورد توجه قرار گیرد ضررهایی است که تازه‌واردان تالار شیشه‌ای متحمل می‌شوند، چراکه به‌دلیل نداشتن آگاهی و درک درست از بورس اقدام به فعالیت می‌کنند و این مسئله نیز برای بازارسازان یک منبع درآمد لایزال به‌شمار می‌رود. حالا بسیاری از تحلیلگران بازار سرمایه بر این باورند که دولت تا زمانی که دست خود را از پشت بورس برنداشته، چشم خود را هم بر برخی فعالیت این جریان‌ها خواهد بست، اما نکته اینجاست که پس از پایان دوره حمایت بازار ازسوی دولت، چه اتفاقاتی در بازار سهام تهران رخ خواهد داد؟


چاپ