التهاب یک «گشایش»

به‌گزارش  صمت ، فروش این اوراق با خبر خوش رئیس‎جمهوری گره خورد و بسیاری فروش نفت را همان خبر خوش روحانی دانستند که قرار بود گشایش اقتصادی و معیشتی برای مردم به همراه داشته باشد. درحالی‎که مدیرعامل بورس انرژی تاکید دارد که انتشار اوراق سلف نفتی با طرح رئیس‌جمهوری فرق دارد. به‏‎گفته سیدعلی حسینی، این اوراق طبق روال انتشار اوراق تامین مالی شرکت ملی نفت انجام می‌شود و طرح اعلامی آقای رئیس‌جمهور در صورت نهایی شدن الزامات حقوقی و مقررات اجرایی آن، در قالب یک برنامه و از طریق مراجع ذی‎ربط اطلاع‎رسانی خواهد شد.

متفاوت با مصوبه شورای‌عالی اقتصاد

در همین حال رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز تاکید کرد اوراق سلف نفتی با طرح دولت در شورای‎عالی اقتصاد، متفاوت بوده و به آن مربوط نیست.
محمدرضاپورابراهیمی در گفت‎وگو با خانه ملت، افزود: دولت مطابق اختیارات اعطاشده در قانون برنامه ششم توسعه و همچنین قانون بودجه سال، می‌تواند نفت خام و میعانات گازی را از طریق بورس انرژی با انواع قراردادها از جمله انتشار اوراق سلف نفتی بفروشد. در گذشته هم دولت با این شیوه تامین مالی کرده بود. البته انتشار این اوراق باید در سقف بدهی محدود شده دولت انجام شود که در حال حاضر این‎گونه است.
عضو شورای‌عالی هماهنگی اقتصادی اظهارکرد: اما طرح دولت در شورای‎عالی هماهنگی اقتصادی انتشار این اوراق به میزان ۲۰۰ میلیون بشکه و با تسویه نقدی در سررسید دو ساله با نرخ تسعیر ارز در آن روز بود که تعهدی حدود ۲۵۰ هزار میلیارد تومان در سررسید دوساله ایجاد می‌کرد که از این حیث مورد نقد و ایراد کارشناسی قرار گرفت و فروش قطعی نفت پذیرفته شد تا نیاز پالایشگاه‌های داخلی نیز از این بازار تامین شود.
 عضو شورای‎عالی هماهنگی اقتصادی با اشاره به مباحث مطرح در دو جلسه شورای‎عالی هماهنگی اقتصادی گفت: در مجموع تلاش شد با اعمال اصلاحات دقیق در طرح دولت، بازار واقعی فروش نفت شکل بگیرد، اما به‌ هرحال فراخوان عرضه روز یکشنبه ربطی به آن طرح ندارد.

تفاوت اوراق سلف نفتی با عرضه نفت در بورس

طبق روال هر سال اوراق سلف نفتی منتشر می‌شود که براساس برنامه‎ریزی‌های لحاظ شده قرار است یکشنبه ۲۶ مرداد عرضه شود. در واقع تفاوت این طرح با عرضه‎های مستمر نفت سنگین و سبک در بورس انرژی که پیش از این نیز انجام می‎شد، مشتری آن است. با هدف تامین مالی پروژه‎های اولویت‌دار شرکت ملی نفت ایران، امسال ۲۰۰۰ میلیارد تومان اوراق با نرخ حدود ۱۹ درصد و به صورت دو ساله منتشر خواهد شد.  اوراق سلف موازی استاندارد نفت خام طبق روال سال‌های پیش منتشر می‌شود. سال‌های قبل هم این اوراق از سوی شرکت ملی نفت ایران منتشر می‌شد. آیین‎نامه این طرح نیز در سال‌های گذشته تدوین شده است و طرح جدیدی نیست.
البته این طرح با طرح فروش نفت دولت تفاوت دارد و آن هم این است که در طرح قبلی عرضه نفت در بورس انرژی، مشتریان آن عمدتا پالایشگاه‎ها بودند، اما در طرح جدید، مردم نیز می‌توانند اقدام به خرید نفت کنند. همچنین طرح جدید دولت هنوز آیین‌نامه مدون و تصویب شده‎ای ندارد و این طرح طبق سنوات قبل هر ساله برای تامین مالی پروژه‌های نفت منتشر می‌شود. روز یکشنبه ۲۶ مرداد فروش این اوراق انجام خواهد شد. در همین زمینه، سید علی‌حسینی، کارشناس ارشد حوزه انرژی به ایسنا گفت: این همان طرحی است که هر سال شاهد انجام آن هستیم و ارتباطی با طرح جدید دولت ندارد.

وی با بیان اینکه اوراق سلف در گذشته نیز منتشر می‌شده و بحثی که رئیس‎جمهوری مطرح کرده موضوع دیگری است، افزود: درباره خبر خوش رئیس‎جمهوری نمی‌توان تا زمانی که موضوع نهایی و اعلام شود، نظر قطعی داد.
به گفته این کارشناس حوزه انرژی، موضوعی که رئیس‌جمهوری مطرح کرده مربوط به رشد اقتصادی، خروج از رکود و فعال شدن پروژه‌های اقتصادی است و این موضوع با این طرح تفاوت دارد.

تامین سالم کسر بودجه

با این همه، رئیس کل بانک مرکزی معتقد است فروش اوراق ریالی سلف نفتی علاوه بر مدیریت انتظارات تورمی، نسبت به اوراق قرضه هم کم‌هزینه‌تر و قابل مدیریت‌تر است و همزمان سود بیشتری نیز برای دارنده این اوراق دارد.
عبدالناصر همتی در این یادداشت با اذعان به اینکه در شرایط اقتصادی خاص امروز کشور، وظیفه اصلی بانک مرکزی مدیریت بازار ارز و پول و در نهایت کنترل تورم است، درباره تأمین سالم کسری بودجه دولت یادآور شد: کسری بودجه دولت، به خاطر تحریم صادرات نفت، یک واقعیت و تأمین مالی سالم این کسری بدون استقراض از بانک مرکزی نیز یک ضرورت است.
همتی کاهش هزینه‌ها، افزایش درآمدهای مالیاتی،  فروش سهام و اموال دولت و انتشار اوراق بدهی یا پیش‌فروش کالاهایی نظیر نفت را در شرایط تحریمی، 4 راه حل تأمین مالی سالم کسری بودجه دولت دانست و افزود: ظرفیت افزایش درآمد مالیاتی و کاهش هزینه برای دولت و مجلس در سال جاری با عنایت به کرونا، مشخص و محدود است. فروش سهام با همه موانع در حال انجام و اوراق بدهی نیز تاکنون ۵۲ هزار میلیارد تومان فروش رفته است.
رئیس کل بانک مرکزی در پایان هشدار داد: در هر صورت، اگر با منابع چهارگانه بالا، کسری بودجه تامین نشود، استقراض از بانک مرکزی، حتی اگر غیرمستقیم باشد، باعث رشد بیشتر نقدینگی و تورم در سال‌های آتی و متضرر شدن مردم در آینده خواهد بود.

چند سوال از مسئولان

در این بین، کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی هم نظرهای متفاوتی دارند و با توجه به روشن نشدن قضیه همچنان تحلیل‎های بسیاری از کارشناسان درباره خوب و بد انتشار اوراق ارزی نفتی و تاثیر آن بر اقتصاد است. حامد نیک‌طینت،‌کارشناس اقتصاد در یادداشتی در این زمینه با طرح سوال از دولت نوشت: آیا اطمینان دارید اوراق نفتی با سود ۱۹ درصد آن هم ۲ ساله در کشوری با تورم سالانه 50 درصد به اندازه کافی جذاب است؟!
در ادامه یادداشت این کارشناس اقتصاد آمده است:
طراحان بسته گشایش اقتصادی از طریق پیش‌فروش نفت برای روشنگری و رفع نگرانی‌ها به پرسش‌های زیر پاسخ دهند. اگر تحریم‌ها تا زمان سررسید اوراق نفتی وجود داشت، دولت با چه پشتوانه‌ای تعهداتش را عملی می‌کند؟ 
دولت برای رفع نگرانی‌های حاصل از کاهش شدید سرمایه اجتماعی ناشی از عملکرد سابق چگونه اعتماد عمومی را برای مشارکت در این طرح جلب می‌کند؟ 
در صورتی که دولت اوراق را بفروشد و از آن سو گشایشی در درآمدهای ارزی ایجاد نشود این هزینه هنگفت از چه طریقی متقبل خواهد شد؟
اگر قیمت دلار تا زمان سررسید 3 برابر امروز شد که اصلا هم بعید نیست، کما اینکه قیمت دلار امروز دو برابر قیمت سال گذشته در چنین روزی است یا قیمت نفت در بازارهای جهانی به هر علتی اوج گرفت و مثلا آن هم دو برابر امروز شد، دولت چگونه تعهدات خود را انجام خواهد داد و از آن مهم‌تر، مردم چگونه به میسر بودن چنین امکانی از طرف دولت اعتماد کنند؟ اگر احیانا و به هر دلیلی این طرح با استقبال عمومی همراه نشد، چه باید کرد؟

سخن آخر


«گشایش اقتصادی» به‌عنوان وعده اقتصادی حسن روحانی، این روز‌ها با ابهام‌هایی همراه است. در حالی که اعلام شد این طرح در قالب فروش اوراق سلفی نفت به مردم عرضه خواهد شد، برخی‌ها این طرح را متفاوت از طرح پیش‌فروش پته‌های نفتی می‌دانند. 
بازارسرمایه نیز نسبت به این موضوع واکنش نشان داد و شاخص بورس در ادامه کاهش خود در چند روز گذشته باز هم بر مدار سقوط قرار گرفت، با این همه، برخی کارشناسان دلیل این سقوط را اشتباه محاسباتی یا جو روانی ناشی از طرح پیش‌فروش نفت می‌دانند. موضوعی که نشان می‌دهد عدم‌شفافیت دولت در ارائه طرح‌های خود همچنان سرمایه‌گذاران را دچار تردید می‌کند. به علاوه اینکه، با وجود تمام ابهامات، هیچ‌یک از مقامات دولت درباره درستی و نادرستی یکی دانستن خبر خوب رئیس جمهوری و خبر آغاز انتشار اوراق ارزی نفتی اظهارنظری نداشته‌اند.  


چاپ