اعمال حاشیه سود منطقی منجر به رعایت قوانین می‌شود

طبق آمارهای منتشرشده توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت، بیش از ۵ هزار و ۶۰۰ معدن فعال در ایران وجود دارد که از این تعداد ۱۱۵ معدن مربوط به زغال سنگ است.

تلفات ناشی از حوادث کار در معادن بعد از کارگاه‌های ساختمانی در رتبه دوم قرار دارد که در این میان مرگ‌ومیر ناشی از حوادث معادن زغال‌سنگ هم در ایران و هم در جهان سهم بسزایی را به خود اختصاص می‌دهند. نمونه‌ای از حوادث تلخ در معادن ایران مربوط می‌شود به انفجار معدن زمستان‌یورت واقع در استان گلستان که در اردیبهشت سال ۹۶ رخ داد و بر اثر این حادثه ۴۳ نفر جان باخته و ۷۰ نفر نیز مجروح شدند. بررسی‌ها نشان می‌دهند میزان وقوع تلفات در معادن بزرگ به‌واسطه اجرای قانون ایمنی مبنی بر ضرورت حضور یک مسئول ایمنی و یک مسئول بهداشت حرفه‌ای در محل کار، بسیار کمتر است؛ در نتیجه این حوادث بیشتر در معادن کوچک‌تر که معمولا در اختیار بخش خصوصی است، اتفاق می‌افتند. روزنامه صمت برای بررسی بیشتر این موضوع با کارشناسان ذی‌ربط گفت‌وگویی داشته که در ادامه می‌خوانید:


انجام بازرسی، سالی حداقل یک بار

سعید صمدی، دبیر انجمن زغال سنگ ایران در این زمینه به صمت گفت: ایمنی یک استاندارد و قانون است. نمی‌توانیم بگوییم چه کسانی قانون را رعایت و چه کسانی قانون را رعایت نمی‌کنند. اگر استانداردها و قوانین در معدن زغال‌سنگ رعایت نشوند، این معادن از ادامه فعالیت باز خواهند ماند؛ در نتیجه معادن باید استانداردهایی را که براساس آیین‌نامه‌های وزارتخانه لازم‌الاجراست، رعایت کنند. دبیر انجمن زغال سنگ ایران تصریح کرد: تمام معادن زغال سنگ حداقل سالی یک بار توسط بازرسان سازمان نظام مهندسی معدن به‌طور کامل بازرسی می‌شوند؛ ضمن اینکه هر معدنی یک ناظر فنی دارد که رعایت شدن تمام قوانین را چک می‌کند. در نتیجه عموما تمام قوانین در معادن رعایت می‌شوند؛ مگر در صورت کم‌دقتی یا ایجاد مشکل در تجهیزات اساسی معادن زغال‌سنگ.

صمدی در عین حال یادآور شد: ممکن است معادن کوچک‌تر در زمینه ایمنی کمی ضعیف‌تر باشند و عمده خطاها و مشکلات ایمنی درحال‌حاضر در معادن کوچک‌تر اتفاق می‌افتد. او با بیان این مطلب که ما استاندارد واحدی در دنیا نداریم که بخواهیم وضعیت ایمنی خود را با وضعیت جهان مقایسه کنیم، گفت: معادن در هر کشوری باتوجه به سطح فناوری استخراج و معدنداری و همچنین سطح فناوری تجهیزات ایمنی و فرهنگ معادن استانداردهای خاص خود را دارند که براساس آن اداره می‌شوند. صمدی ادامه داد: نمی‌توانیم بگوییم اگر استانداردهای کشورهای اروپایی را در کشور اجرا کنیم، میزان حوادث را کاهش می‌دهیم، چراکه بسیاری از این استانداردها مطابق تجهیزات آن کشورها تعیین شده‌اند و ممکن است در کشور ما قابلیت اجرایی نداشته باشند.


راهکارهای جلوگیری از حوادث

دبیر انجمن زغال سنگ ایران در پاسخ به این سوال که چه راهکارهایی برای جلوگیری از حوادث احتمالی معادن زغال سنگ باید اجرایی شود، اظهار کرد: نخستین گام این است که ما سطح دانش فنی و سطح مکانیزه در معادن زغال سنگ را منطبق با آخرین استانداردهای تجهیزات روز دنیا بالا ببریم. سطح دانش فنی معدنداری و تجهیزات ایمنی ارتباط مستقیمی با کاهش حوادث معدن دارد. وی ادامه داد: هر قدر ما به سمت مکانیزاسیون و تجهیزات جدیدتر حرکت کنیم و از نیروی انسانی فاصله بگیریم، طبیعتا خطای انسانی کمتر خواهد شد و حوادث کاهش پیدا خواهد کرد. سعید صمدی در پایان به سطح فرهنگ معدنکاری در کشور اشاره کرد و افزود: هرچه سطح فرهنگ معدنکاری در کشور افزایش یابد، حوادث نیز کاهش پیدا خواهد کرد.


رعایت ایمنی دغدغه اصلی مسئولان

حجت‌الله درباری، مدیرعامل شرکت زغال‌سنگ نگین طبس در گفت‌وگو با صمت با اشاره به اینکه در معادن متوسط و بزرگ، رعایت ایمنی دغدغه اصلی مدیران است، گفت: از آنجایی که رعایت مسائل ایمنی وابستگی مستقیم با توانمندی‌های مالی و اقتصادی شرکت‌های معدنی دارد، شاید بتوانیم استدلال کنیم که در معادن کوچک مسائل ایمنی آنطور که باید رعایت نمی‌شوند. درباری در پاسخ به این سوال که آیا کشور ایران در زمینه ایمنی با استانداردهای جهانی فاصله دارد یا خیر، گفت: ما در ایران استانداردهای مناسب تضمین‌شده و مدونی در زمینه معدنکاری نداریم. وی ادامه داد: ایمنی معادن زغال سنگ وابسته به تجهیزات این معادن است و تجهیز مناسب و استاندارد منجر به نظام استاندارد شده که در نهایت ایمنی را ارتقا می‌دهد. مدیرعامل شرکت زغال سنگ نگین طبس افزود: از آنجایی که تجهیزاتی که استانداردهای ضدانفجار خاص معادن زغال سنگ را داشته باشند، بسیار گران‌تر از تجهیزات معمولی هستند، تامین تجهیزات مناسب و استاندارد بستگی به توانمندی مالی شرکت‌های زغال سنگ دارد.


استانداردهای جزئی، بدون خطا

حجت‌الله درباری، درباره راهکارهای ارتقای سطح ایمنی به خبرنگار صمت گفت: گام اول در زمینه ارتقای سطح ایمنی معادن این است که اقتصاد درست باشد و نحوه قیمت‌گذاری و درآمد شرکت‌های زغال سنگ فعال به‌گونه‌ای باشد که این شرکت‌ها بتوانند از پس هزینه‌های معدنکاری استاندارد زغال سنگ بربیایند و به تجهیزات دسترسی داشته باشند. گام دوم تدوین استانداردهای مناسب و البته جزئی است. او در تشریح گام دوم ارتقای سطح ایمنی گفت: استانداردهای کلی برای پایش مناسب نیستند و کارآیی ندارند. با توسل به استانداردهای کلی، هر شرایطی قابل‌قبول به‌نظر می‌رسد و نتیجه این می‌شود که هیچ کس و هیچ چیز در حوادث شغلی مقصر نیستند؛ بنابراین استانداردهای قابل استفاده برای پویش مجموعه‌ها باید بسیار جزئی تدوین شوند تا مسیر روشنی برای ردگیری تخلفات احتمالی شرکت‌های معدنی وجود داشته باشد. مدیرعامل شرکت زغال سنگ نگین طبس در پایان اظهار کرد: گام سوم در این مهم نظارت است که باید با آموزش لازم در این زمینه به بهترین شکل و بدون کوچک‌ترین خطا انجام شود. هر قانونی اگر با تمام جزییات و به بهترین شکل نوشته شود، اما در زمان اجرا نظارتی بر آن وجود نداشته باشد، در عمل کارآیی چندانی ندارد.


سخن پایانی...

روزانه به‌طور میانگین ۵ نفر بر اثر حوادث کاری جان خود را از دست می‌دهند که بیش از یک سوم این حوادث در کارگاه‌های ساختمانی و رقمی بالغ بر ۲ درصد در معادن رخ می‌دهند. این نسبت در اتحادیه اروپا ۱.۷۷ به هر ۱۰۰ هزار نفر است، اما امکان دسترسی به چنین آماری در ایران وجود ندارد. حوادث انسانی کار به هر شکلی که باشد، زیان‌های اقتصادی بسیاری را در ابعاد وسیعی از جامعه سبب می‌شود. طبق گفته کارشناسان برای جلوگیری از حوادث هنگام کار در معادن و ارتقای سطح ایمنی نیاز به تقویت اقتصاد در کشور داریم، چراکه توانمندی‌های مالی و اقتصادی موجب می‌شود تجهیزات معدنکاری روزآمدتری در اختیار معدنکاران قرار گیرد که این امر موجب کاهش خطرات و حوادث انسانی در هنگام کار می‌شود. به‌باور کارشناسان، استانداردهای مناسب مدونی در زمینه حوادث شغلی در ایران وجود ندارد و از آنجا که ایمنی معادن زغال سنگ وابسته به تجهیزات این معادن است، تجهیز مناسب و استاندارد منجر به نظام استاندارد شده که در نهایت ایمنی را ارتقا می‌دهد.

چنین حرکتی در قالب مدرنیزاسیون تجهیزات رخ می‌دهد، چراکه دستگاه‌های قدیمی همان کارکرد قدیمی را خواهند داشت و در رابطه با ایمنی نتیجه متفاوتی به‌دست نمی‌دهند. کارشناسان همچنین در این باره معتقدند حوادث شغلی منجر به مرگ عمدتا در معادن کوچک اتفاق می‌افتد؛ معادنی که حاشیه سود آنها کمتر است و ضعف در توانمندی اقتصادی این معادن مانع از افزایش استانداردها در آنها شده است. موانع متعددی بر سر راه فعالیت معادن در ایران وجود دارند. مشکلاتی از قبیل هزینه‌های حمل‌ونقل، کمبود زیرساخت‌های ریلی، الزام به پرداخت مالیات سنگین و نامتناسب به دولت، مشکلات گمرکی برای واردات ماشین‌آلات مورد نیاز و.... اما مسئله مهم‌تر ضرورت پایبندی مسئولان معادن به استانداردهایی است که به‌صورت جزئی و دقیق تعریف شده‌اند. چنین استانداردهایی راه را بر هر گونه تخلف و سرپیچی از قوانین ایمنی شغلی می‌بندد. در همین راستا یکی از هدف‌گذاری‌های مسئولان می‌تواند افزایش منطقی حاشیه سود معادن باشد. در چنین شرایطی شرکت‌های میانجی یا متولی معادن برای افزایش حاشیه سود از ایمنی معدنکاران به‌اصطلاح نمی‌زنند؛ گرچه دست‌کم در سال ۹۸ این حاشیه سود کاهش یافته است.

اگر بخواهیم از منظری دیگر به راهکارهای تقویت ایمنی در حوزه معادن زغال سنگ بپردازیم، خواهیم دید که پس از تامین ابعاد مالی و اقتصادی معادن، می‌توان با نظارت کافی همراه با آموزش مناسب، مسئله مهم ایمنی را در معادن محقق کرد. اقتصاد موفق و نظارت بی‌نقص همچون دو بازوی مهم در بدنه معادن زغال سنگ می‌توانند خطرها و آسیب‌های انسانی موجود در این حوزه را به‌طور محسوسی کاهش دهند؛ بنابراین استاندارد ایمنی مدون و قابل قبول، اجرای دقیق قانون استاندارد و نظارت بر آن و در نهایت حاشیه سود منطقی می‌تواند انگیزه زیر پا گذاشتن قوانین را از میان بردارد.


چاپ