پایان عصر سکه و اسکناس در اروپا

همه‌گیری ویروس کرونا علاوه‌بر تاثیراتی که بر چرخه‌ اقتصاد جهان گذاشته، به حذف پول نقد شتاب داده است. اما سوال اینجاست که دنیای بدون اسکناس با داشتن برخی جذابیت‌ها، به‌نفع چه کسانی است؟

به‌گزارش ایرنا، مدت‌هاست صحبت از حذف پول نقد و حرکت به سمت جامعه بدون پول می‌شود. اقتصاددانان و سیاستمداران مدت‌هاست از فواید حذف پول نقد و وابستگی کامل به پول دیجیتال سخن می‌گویند. اکنون پس از همه‌گیری کووید-۱۹ حذف پول نقد از معاملات روزمره شتاب بیشتری گرفته است. پیش از این خرید و فروش‌های بزرگ همه از طریق جابه‌جایی بانکی انجام می‌شد اما اکنون حتی کوچک‌ترین خریدهای روزانه نیز با استفاده از کارت یا موبایل هوشمند انجام می‌شود.
سازمان بهداشت جهانی در آغاز همه‌گیری ویروس کرونا اعلام کرد که این ویروس روی اسکناس‌ها تا مدتی فعال باقی می‌ماند. این سازمان از مردم خواست از پول نقد پرهیز کنند.
در عین حال گفته می‌شود انتقال ویروس از طریق پول تفاوتی با سایر اشیا ندارد. با این‌حال اکنون بیشتر فروشگاه‌ها، خریداران را تشویق می‌کنند تا جایی‌که ممکن است از کارت برای پرداخت‌ها استفاده کنند.
روشن است که اسکناس و سکه را نمی‌توان از فاصله امن ۲ متری جابه‌جا کرد و باتوجه به‌دست به‌دست شدن پول نقد، احتمال انتقال ویروس از این طریق بیشتر به‌نظر می‌رسد. البته نباید فراموش کرد که کارت‌های پلاستیکی، تلفن‌های هوشمند و دستگاه‌های خودپرداز، خود از عوامل انتشار آلودگی هستند.

استفاده از پول دیجیتال

در جوامع غربی از گذشته استفاده از پول دیجیتال تشویق شده اما همواره سالمندان در برابر آن مقاومت کرده‌اند. اکنون به‌نظر می‌رسد که این گروه نیز به طرفداران استفاده از کارت به‌جای پول پیوسته باشند.
در مدت قرنطینه که بیشتر خریدها آنلاین انجام می‌شد، همه مجبور به استفاده از انواع کارت برای پرداخت‌ها و تراکنش‌ها بودند. پس از پایان قرنطینه نیز افراد برای کاهش تماس با یکدیگر ترجیح می‌دهند از کارت استفاده کنند. پرداخت با تلفن‌های هوشمند نیز در حال گسترش است.
گوگل و اپل، سیستم پرداخت خود را فعال کرده‌اند و حتی فیس‌بوک در تلاشی نافرجام سعی کرد واحد پولی خود را به نام Libra جا بیندازد.
در امریکا، کشوری که در آن استفاده از پول نقد به نسبت برخی کشورهای اروپایی بیشتر رواج دارد، ۷۵ درصد مردم گفته‌اند ترجیح می‌دهند از کارت برای پرداخت استفاده کنند. چین و هند به‌عنوان پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان مانند بقیه در مسیر کاهش استفاده از پول نقد هستند.
در چین بسیاری از کسب‌وکارها دریافت‌های خود را با سیستم «وی‌چت» که یک شبکه اجتماعی پرطرفدار در این کشور است، انجام می‌دهند. در هند دولت تصمیم دارد برنامه «هند بدون پول نقد» را با کمک شرکت مسترکارت اجرا کند.

عنصر سوم در معاملات غیرنقدی

با این حال، دادوستد دیجیتال و غیرنقدی مخالفان و منتقدانی نیز دارد. در این‌گونه دادوستد، همیشه یک شریک یا بازیگر سوم نیز وجود دارد؛ یعنی یک شرکت معمولا خصوصی که کار جابه‌جایی پول دیجیتال را انجام می‌دهد. در معامله نقدی این عنصر سوم می‌تواند وجود نداشته باشد. تمرکز و انحصار پرداخت‌های دیجیتال از طریق این بانک‌ها یا شرکت‌های خصوصی به آنها قدرت بیش از حدی برای اعمال نفوذ روی زندگی افراد عادی می‌دهد. آنها می‌توانند هزینه‌های بیشتری به خریداران تحمیل کرده و از این قدرت خود به‌عنوان ابزاری برای کنترل و حتی باج‌گیری استفاده کنند. درحالی‌که این روزها بانک‌ها می‌توانند بدون هیچ دلیلی حساب افراد را مسدود کنند، هیچ بعید نیست که در آینده و با حذف کامل پول نقد شاهد استفاده از این امکان به‌عنوان نوعی از مجازات باشیم.
در چند سال گذشته در دست داشتن پول نقد نه‌تنها شما را به فردی مشکوک تبدیل می‌کرد که در برخی موارد نیز جرم به‌شمار می‌آمد. انتقال پول نقد از یک کشور به کشور دیگر همواره مشمول محدودیت بوده است.

کارت‌های بانکی پرکاربردترین وسیله پرداخت

بانک مرکزی امریکا اعلام کرده است که اکنون کارت‌های بانکی پرکاربردترین وسیله پرداخت‌ها هستند درحالی‌که فقط ۲۶ درصد کل پرداخت‌ها با پول نقد انجام می‌شود. در مبالغ زیر ۱۰ دلار این رقم به ۴۹ درصد می‌رسد. در برخی ایالت‌ها و شهرهای امریکا قوانینی وجود دارد که افراد را ملزم به پذیرفتن پول نقد می‌کند زیرا شهروندان سالمند دسترسی به فناوری پرداخت با موبایل ندارند. همچنین افراد فقیر معمولا هیچ نوع کارت یا حتی حساب بانکی ندارند. جامعه بدون پول این افراد را عملا طرد خواهد کرد.

مزایا و معایب پول نقد و غیرنقد

در امریکا ۶.۵ درصد از خانواده‌ها حساب بانکی ندارند. در این کشور افرادی که درآمد سالانه آنها کمتر از ۳۰ هزار دلار است ۴ برابر بیش از بقیه احتمال دارد که تمام خرید هفتگی خود را با پول نقد انجام دهند.
برخی از خانواده‌ها برای کنترل هزینه‌هایشان ترجیح می‌دهند از پول نقد استفاده کنند. به‌دلیل تاثیر روانی و آسانی پرداخت با کارت، تمایل به ولخرجی با کارت بیشتر است.
پول نقد قابل هک شدن نیست و قربانی سرقت هویت نمی‌شود. علاوه‌بر اینکه کارگران صنایع خدماتی مانند پیشخدمت‌ها، راننده‌های تاکسی و آرایشگرها بیشتر انعام نقدی را ترجیح می‌دهند. بدین ترتیب پول دیجیتال بیشتر مورد علاقه افراد ثروتمند بوده و دیجیتالی شدن کامل جامعه شکاف فقیر و غنی را شدت خواهد بخشید.

از سوی دیگر طرفداران حذف پول نقد آن را وسیله مورد علاقه خلافکاران معرفی می‌کنند. آنها می‌گویند که پرداخت پول‌های کثیف، رشوه، باج‌گیری و فرار از مالیات با پول نقد آسان‌تر است.
در ۱۹۹۶ دولت امریکا با این استدلال که خلافکاران به اسکناس‌های درشت علاقه دارند تصمیم گرفت اسکناس ۱۰۰ دلاری درشت‌ترین پول این کشور باشد. از آن به بعد چاپ اسکناس‌های ۵۰۰، ۱۰۰۰ و ۵ هزار دلاری متوقف شد.
به‌دلیل مشابه بانک مرکزی اروپا نیز چندی پیش تصمیم گرفت انتشار اسکناس ۵۰۰ یورویی را محدود کند.

حذف پول نقد

در انگلیس پیش‌بینی می‌شود تا دو سال دیگر استفاده از پول نقد به‌طور کلی متوقف شود. اکنون سوئد پیشتاز حذف پول نقد بوده و فقط ۱۰ درصد از تمام پرداخت‌ها از این طریق انجام می‌شود.
در جامعه بدون پول نقد مردم مجبور خواهند بود تمام پول خود را در بانک‌ها نگهداری کنند. بدین ترتیب بانک‌ها نیازی نخواهد داشت که مردم را به سپرده‌گذاری تشویق کرده و نیازی نخواهند دید که به سپرده‌گذاران سودی بپردازند؛ برعکس بابت نگهداری از پول مردم و ایجاد بستر پرداخت‌های دیجیتالی هزینه دریافت خواهند کرد.
اکنون تنها ۱۰ درصد از تجارت جهانی در اختیار امریکا بوده و تولید ناخالص ملی این کشور فقط ۱۵ درصد تولید ناخالص جهانی را تشکیل می‌دهد.
با این حال دوسوم کشورها از دلار به‌عنوان پشتوانه پول خود استفاده می‌کنند. همچنین نیمی از تمام تجارت جهانی با دلار انجام می‌شود.

باتوجه به پیشرفت‌های اقتصادی چین در زمینه پول دیجیتال، روشن نیست که شتاب در حذف کامل پول نقد چه تاثیری می‌تواند روی انحصار دلار در برابر سایر ارزها از جمله یوآن بگذارد. مطالعه دیگری در انگلیس نشان می‌دهد که حذف پول نقد می‌تواند موجب طرد حدود ۸ میلیون نفر از چرخه جابه‌جایی پول شود. حذف پول نقد در کنار سایر عوامل مانند کووید۱۹ و قانون جدید دولت انگلیس در ممنوعیت تجمع بیش از ۶ نفر می‌تواند به انزوای بیشتر افراد جامعه و گسسته شدن بیش از پیش پیوندهای اجتماعی منتهی شود که ظاهرا مورد علاقه دولت‌هاست.


چاپ