کوتاه در باب علم نوین حد آستانه

در بخش نخست یادداشت‌هایی کوتاه در باب علم نوین، ساز‌کارهای اجتماعی آن و نقش آن در ایران به چگونگی پیدایش علم نوین پرداختیم. از این پس بخش دوم این دست از یادداشت‌ها در ستون صفحه دانش‌بنیان منتشر می‌شود.

علم نوین در حضور اجتماع علمی و با گفتمان علم معنی پیدا کرده است. در غیاب اجتماع علمی گفتمان هم حضور ندارد. این پدیده اجتماع علمی خاص کشورهای توسعه‌یافته علمی و صنعتی است. با توضیح‌های پیش‌گفته و مطالعه نوشتارهای موجود در این زمینه، روشن است که وجود تعدادی دانشگر و پژوهشگر در یک زمینه به معنی موجود بودن اجتماع علمی نیست، حتی ‌هنگامی که این دانشگران عضو فعال اجتماع علمی جهانی باشند. به نظر می‌رسد حد آستانه‌ای در شاخص‌های علم و فناوری وجود دارد که به طور معمول‌ پس از گذر از این حد آستانه اجتماع علمی شکل گرفته و نقش بنیادی خود را در جامعه برعهده می‌گیرد. به این معنی، علم پدیده‌ای مدنی است که هنگامی ظاهر می‌شود که شاخص‌های علم و فناوری و شاید اقتصادی از یک حد آستانه گذر کند؛ این پدیده از فرد عالم یا دانشگر مستقل است.
 به نظر می‌رسد در ایران به بعضی از این شاخص‌ها رسیده‌ایم؛ در تعداد مقاله به طور حتم از این آستانه عبور کرده‌ایم. شاخص‌های بیشتری در علم‌سنجی هستند که در آنها زیر حد آستانه هستیم. بنابراین، هنوز تا ایجاد اجتماع علمی فاصله بسیار داریم. سیاستمداران ما، بی‌توجه و بدون آشنایی با سازکارهای درونی فرآیند علم نوین در جامعه، می‌بالند به اینکه چه دستاوردهای مهمی در علم داشته‌ایم. بعضی از متخصصان دانشگاهی ما نیز، بی‌توجه به این سازکارهای نوین، می‌نالند از اینکه جوهره علم و دانشگاه با فشار بر مقاله‌نویسی از درون تهی شده است که هر دو گروه از این واقعیت نوین دورند.

رضا منصوری - استاد دانشگاه



چاپ