علم چیست تحلیل بر هم‌کنش دانشگر با اجتماع علمی

پس از تحلیل رفتاری دانشگر منفعت‌خواه بر مبنای نظریه بازی و آموزش تطبیقی نوبت درک و تحلیل اجتماع علمی و برهم‌کنش دانشگر و اجتماع علمی است. اجتماع علمی را محیطی داد‌و‌ستدی ببینید که در آن دانشگر ابداعات و کشفیات خود را در ازای اعتبار به دانشگران می‌دهد و با نادانشگران هم منابع مختلف را با اطلاعات و خدمات مبادله می‌کند.

این داد‌‌و‌ستد علمی نه یک دادوستد پاداش‌دهی است و نه یک دادوستد صرفا بازاری، بلکه دادوستدی نهادی است. با این استدلال، اجتماع علمی یک سازمان تولیدی مانند یک شرکت نیست‌ بلکه سازمانی دادوستدی است که برای رابطه‌های دادوستدی ویژه‌ای طراحی شده تا عیب‌های ساز‌کار بازار را نداشته باشد. همین است که در این رابطه دادوستدی هزینه معامله و دادوستد میان دانشگران از یک طرف و از طرف دیگر میان دانشگران و نادانشگران کاهش می‌یابد و تولید دانش به نسبت کارآتر از ساز‌کار بازار است. با توجه به انواع رابطه‌های دادوستدی که در این حیطه وجود دارد اجتماع علمی را می‌توان به صورت یک شبکه دادوستدی در نظر گرفت که همه گونه رابطه‌های دادوستدی لازم مرتبط را میان مجموعه‌ای از دانشگران شامل می‌شود، چه این رابطه‌های دادوستدی مستقیم باشد چه غیرمستقیم
هر دانشگر گرهی است در گراف رابطه‌هایی که به وی وصل می‌شود. «شی»‌ تحلیل خود را از شناخت اجتماع علمی، از رفتار دانشگران، از گراف رابطه‌های دادوستدی میان دانشگر با اجتماع علمی‌ و نیز از روال‌ها و قاعده‌های علمی می‌گیرد. این تحلیل، مبتنی‌بر تعریف نهاد در جامعه‌شناسی، به‌ویژه تعریف پارسونز، با توجه ویژه به ابعاد نهادهای علمی و در نظر گرفتن مدل دادوستدی علم است.
رضا منصوری - استاد دانشگاه



چاپ