نقش نظریه‌بازی در درک منافع اجتماع علمی

۲مدل گزینش بخردانه، یکی مبتنی بر مدل تصمیم‌سازی بیزی و دیگری مبتنی بر مدل بازی برای درک چگونگی ارتباط میان نفع فرد و نفع اجتماع در علم مطرح شده است.

«شی» مدل خود را یک مدل گزینش بخردانه نونهادگرای علم می‌نامد که نظریه بازی‌محور آن است و توضیح می‌دهد که چگونه با فرض منفعت‌طلبی خودخواهانه دانشگران، به عنوان رفتاری بخردانه، نهادهای علمی و قواعد علمی به‌وجود می‌آیند. شاتِر، در پیروی از اقتصاددانان نهادگرا، نشان داده که چگونه نهادهای اجتماعی درنتیجه کنش انسانی و نه طراحی انسانی، خودبه‌خود به وجود می‌آیند. این شکل از نهادها نتیجه برهم‌کنش خودخواهانه افراد کنشگر اقتصادی است که هریک در پی منافع شخصی خود است. شاتر بر این مبنا علم اقتصاد را اینگونه تعریف می‌کند: مطالعه چگونگی تشکیل نهادها به عنوان وسیله‌ای برای ارضای منافع شخصی افراد کنشگری که به‌دنبال اهداف خودخواهانه خود هستند.
شی با استفاده از این تعریف و نیز استفاده از این راه‌حل برای دریافت چگونگی تشکیل نهادهای اجتماعی، به حل مسئله‌محوری مدل‌های شبه‌اقتصادی علم می‌پردازد. به نظر وی، نظریه نونهادگرایان نشان می‌دهد نتیجه رفتار بخردانه افراد دانشگر در بازی علم ایجاد حالت تعادل زیربهینه است، برخلاف مورد کنشگران اقتصادی و سازکار بازار که نتیجه آن تعادل بهینه است و در نظریه‌بازی تعریف می‌شود. در نظر وی، برخلاف آنچه سنت‌گرایان فلسفه علم بیان می‌کنند، افراد دانشگر هرکاری می‌کنند تا شکاف میان منافع بخردانه شخصی خود و دانش علمی بشر را که یک متاع عمومی است، پرکنند.

رضا منصوری - استاد دانشگاه



چاپ