تحقق عملی مفهوم «دانش‌بنیان» در ۴۰ سال گذشته

اشتغال در بخش دانش‌بنیان یک‌پنجم صنعت است

گروه دانش‌بنیان: تغییر رویکرد کلان کشور در توجه به ظرفیت‌های انسانی مبتنی‌بر دانش، چشم‌انداز و افق‌های تازه‌ای را پیش‌روی توسعه کشور قرار داد تا با تکیه بر دستاوردهای دانش‌بنیان، امروزه بتواند مرزهای جغرافیایی را در نوردد.


اقتصاد کشور در حال تغییر ماهیت و شکل از منبع‌محوری به دانش‌بنیانی است. بنابراین در این برهه شاهد شکل‌گیری کسب‌وکارهای نوظهور مبتنی‌بر فناوری هستیم که بیشترین میزان رشد را به خود اختصاص داده و به ‌دنبال جذب بیشترین سهم از بازار اقتصادی کشور هستند. آمار بازگشت سرمایه بانک جهانی هم نشان می‌دهد نرخ بازگشت سرمایه در بخش کشاورزی ۳۰ درصد، صنعت ۵۰ درصد و خدمات ۱۰۰ درصد است که بیشتر کسب‌وکارهای فناورانه و دانش‌بنیان در حوزه خدمات هستند. بر این اساس، نیاز برای گذر از اقتصاد منبع‌محور به اقتصاد دانش‌محور در تمامی جوامع بیش ‌از پیش احساس می‌شود و باید زمینه تولید محصولات دانش‌بنیان را از طریق شکل‌گیری کسب‌وکارهای کوچک و متوسط فراهم کرد تا از دایره رقابت جا نماند. طبیعی است تحقق و شکل‌گیری اقتصاد دانش‌بنیان در عصر پرشتاب کنونی که کارآفرینی مبتنی‌بر فناوری و به‌دنبال آن کسب‌وکارهای دانش‌بنیان موتور رشد اقتصادی به‌شمار می‌رود، به اشتغال پایدار فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها کمک بسزایی خواهد کرد. در این حوزه اقتصاد، نوآوران، صاحبان فکر و طراحان کسب‌وکار سرمایه‌های اصلی موضوع فن‌آفرینی به‌شمار می‌رود تا با ایجاد شرکت‌های کوچک و متوسط دانش‌بنیان، سهم قابل‌توجهی در توسعه صنایع با فناوری‌های برتر و ایجاد اشتغال برای دانش‌آموختگان دانشگاهی فراهم کنند.


اقتصاد دانش‌بنیان
اقتصاد دانش‌بنیان به روشی گفته می‌شود که در آن از دانش برای ایجاد ارزش‌افزوده محسوس یا غیرمحسوس در تولید محصول استفاده می‌شود. کارشناسان بر این باورند که سرمایه‌های اقتصادی کشورمان محدود به منابع زیرزمینی مانند نفت نیست بلکه نیروی انسانی سرمایه اصلی به‌شمار می‌آید؛ درواقع اصول اصلی اقتصاد دانش‌بنیان بر نیروی انسانی خلاق و متخصص استوار شده است.
بر این اساس، کشور ما با در اختیار داشتن جمعیت جوان و ظرفیت‌های بالا در زمینه‌های فناوری، چندسالی است با رهنمون‌های رهبر معظم انقلاب به سوی پیاده‌سازی این مدل از اقتصاد هدایت شده است. مانند تعریفی که بسیاری از اقتصاددانان از اقتصاد دانش‌بنیان ارائه می‌‌دهند، در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب نیز اقتصاد دانش‌بنیان، اقتصادی است که براساس تولید، توزیع و کاربرد دانش و اطلاعات شکل گرفته، سرمایه‌گذاری در دانش و صنایع دانش پایه شکل می‌گیرد و نقش علم و فناوری در آن بسیار زیاد است.


اشتغال و دانش‌بنیان
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با بیان اینکه تولیدات علمی و پژوهشی باید در اختیار جامعه و نیازهای کشور قرار گیرد، گفت: برنامه دولت در حوزه دانشگاه‌ها، تبدیل دانش به ثروت و فناوری است.
به گزارش ایسنا، منصور غلامی در آیین بهره‌برداری از ساختمان دانشگاه دولتی نهاوند با تبریک چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران گفت: هرجا انسان زندگی می‌کند ممکن است نقاط ضعفی وجود داشته باشد اما جمعی که پشت‌سر رهبر حرکت می‌کنند، به پیروزی می‌رسند. غلامی گفت: استکبار جهانی نمی‌تواند وضع امروز و عملکرد جوانان را در حوزه‌های مختلف تحمل کند‌ چراکه در حوزه‌های علوم و فناوری دستاوردهای علمی قابل‌توجه داریم و دارای رتبه‌بندی‌های جهانی هستیم. وی با بیان اینکه ۱۹۲ مرکز رشد و ۴۳ پارک علم و فناوری در کشور فعال است و باید تولیدات علمی و پژوهشی در اختیار جامعه و نیازهای کشور قرار گیرد، گفت: برنامه دولت در حوزه دانشگاه‌ها، تبدیل دانش به ثروت و فناوری است. غلامی با بیان اینکه از محل این شرکت‌های دانش‌بنیان هر سال میلیاردها تومان فروش فناوری و صدها میلیارد دلار صادرات و ۴۲ هزار شغل ایجاد شده، ادامه داد: شغل‌هایی که در این حوزه ایجاد می‌شود یک‌پنجم ایجاد اشتغال در صنعت و سایر حوزه‌ها است اما با یک حرکت شتابی رو به توسعه است. وی با تاکید بر اینکه وزارت علوم به عنوان مسئول اصلی برنامه‌های آموزش و تحقیقات در قالب قانون برنامه ششم توسعه و شورای انقلاب فرهنگی و تاکیدات رهبر معظم انقلاب مبنی‌بر اینکه رشد و توسعه علمی را باید حفظ و روزآمد کنیم، اقداماتی همچون طرح ساماندهی دانشجویان، تعیین‌تکلیف دانشگاه‌ها، ایجاد هماهنگی با نهاد‌های مرتبط و ساماندهی و ایجاد نقشه مشخصی برای آن را در دستور کار دارد، گفت: امروز باید فوران علم و دانش بر اساس ظرفیت‌های منطقه‌ای باشد. وزیر علوم گفت: ایران در رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها در سال ۲۰۱۸ در بین هزار دانشگاه مهم جهان جایگاه دارد. غلامی با بیان اینکه در صنایع دفاع آنچه کشور ما به آن متکی است و دشمن از آن نگران است آن است که دانشگاه‌های ما رشد یافته است، افزود: ۱۹۲ مرکز رشد در دانشگاه‌های کشور در حوزه‌های مختلف فعال است و ۴۳ پارک علم و فناوری فعال است که هر استان صاحب یک پارک است. وی گفت: همین پارک‌ها سالانه میلیاردها تومان فناوری ۴۲ هزار شغل پایدار ایجاد کرده‌اند و صدها میلیارد دلار صادرات داشته‌اند.


«دانش‌بنیان» وجود نداشت
رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی نیز معتقد است؛ قبل از انقلاب مسئله‌ای به عنوان شرکت دانش‌بنیان، پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد در ایران نداشتیم.
رضا قنبری در گفت‌وگو با ایسنا، درباره دستاوردهای انقلاب اسلامی در زمینه شرکت‌های دانش‌بنیان و پارک‌های علم و فناوری اظهار کرد: بکارگیری از مفهوم دانش‌بنیان کمتر از ۱۰ سال و زمان ایجاد پارک‌های علم و فناوری هم نزدیک به ۲ دهه است. عقب بودن دانشگاه‌های ایران در قبل از انقلاب هم دلیلی بر این موضوع است که این مفاهیم قبل از انقلاب در ایران وجود نداشته است. وی افزود: موضوع پارک‌ها، مراکز رشد و مراکز فناور پیشینه‌‌ای نزدیک به ۷۰ سال دارد اما در ایران به ۲۰ سال می‌رسد و این مفاهیم، موضوع‌های جدیدی در جهان نیست. درواقع می‌توان گفت که پارک‌ها و مراکز رشد و محصولات آنها که همان واحدهای فناور و شرکت‌های دانش‌بنیان است، محصول انقلاب هستند. رئیس پارک‌ علم و فناوری خراسان رضوی ادامه داد: چون این موضوع‌ها قبل از انقلاب نبوده، نمی‌توان مقایسه‌ای انجام داد اما شاید مهم‌ترین مسئله دیدگاه است.
این دیدگاه قبل از انقلاب این بوده که خط تولید را به داخل بیاوریم، به این طریق که در یک کارخانه به تولید، مونتاژ و تا حدودی به ساختن بپردازیم. بارزترین نمونه این موضوع شرکت‌های خودروسازی هستند که یک فناوری را با پول نفت به داخل ایران می‌آورند، این فناوری در ایران مستقر و به ایرانیان آموزش داده می‌شود.


«ما می‌توانیم» بزرگ‌ترین دستاورد
قنبری اضافه کرد: اصلی‌ترین مسئله‌ای که انقلاب و پس از آن جنگ به وجود آورد، شعار « ما می‌توانیم» بود که مهم‌ترین نیاز در فناوری نیز به‌شمار می‌‌رود. گاهی با سرمایه صنعت می‌خریم و گاهی با دانش خود، آن را می‌سازیم. بزرگ‌ترین سرمایه‌ای که به جوانان کشور تزریق شده همین موضوع است. وی گفت: اتفاقی که امروزه در ایران و در حوزه پارک‌های علم و فناوری رخ می‌دهد این است که فکر می‌کنیم و بر اساس دانشی که در ایران وجود دارد، مهارتی که صنعت به آن رسیده و دانشگاه‌ها آن را تولید کرده‌اند، به تولید محصول به معنای توسعه علم و فناوری و ساختن محصول با هدف برطرف کردن نیاز رسیده‌ایم. در گذشته فناوری را وارد می‌کردیم اما اکنون آن را می‌سازیم. فعالیت و روندی که در ۲ دهه گذشته رخ داد، با روند و نگاه قبل انقلاب قابل قیاس نیست یعنی از نگاه کارخانه‌داری به نگاه صنعت‌داری تغییر کرده‌ایم. رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی خاطرنشان کرد: در ۵ سال گذشته رتبه ایران در نوآوری از ۱۳۰ به حدود ۶۰ رسیده و رتبه علمی ایران هم در بین کشورهای جهان ۱۶ است. در گذشته به عنوان یک کشور پولدار نفتی باید صنعت را می‌خریدیم و آن را در کشور مستقر می‌کردیم و خودمان در تولید و توسعه آن نقشی نداشتیم.
قنبری یادآور شد: در زمینه نوآوری در جهان جزو ۵ کشور نخست قرار داریم و این موضوع حاکی از آن است که نگرش و رویکرد نسبت به گذشته تفاوت بسیاری دارد. تعداد محصولات و اشتغال دانش‌بنیان و فناور نشان‌دهنده رشد نوآوری در کشور است، هرچند از آن افقی که تعریف کرده‌ایم، عقب هستیم. نسبت تولید ناخالص ملی ازسوی شرکت‌های دانش‌بنیان به تولیدات ناخالص کل کشور بسیار ناچیز است.


‌دانش‌بنیان‌ها و فضا‌
در همین حال رئیس سازمان فضایی بر ضرورت حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در بخش‌های فضایی تاکید دارد و معتقد است امروز ایران جزو ۹کشور صاحب چرخه فناوری فضایی است. به گزارش ایرنا، مرتضی براری در دیدار با استاندار گیلان با بیان توضیح‌هایی در زمینه اقدامات و دستاوردهای سازمان فضایی و جایگاه ایران در صنعت فضایی بین‌المللی افزود: ایران در حوزه فضایی با استفاده از توان متخصصان بومی، دستاوردهای مهمی را کسب کرده و از معدود کشورهایی است که به تمامی چرخه دانش و فناوری فضایی دست پیدا کرده و توانسته این دانش را بومی‌سازی کند. وی با اشاره به زیرساخت‌های توسعه فضایی در کشور خاطرنشان کرد: ایجاد زیرساختارهای لازم موجب شده به چرخه کامل داده‌های فضایی دست یابیم.
وی تصریح کرد: امروز ایران جزو ۹ کشور دارنده چرخه فناوری فضایی است. براری همچنین با تاکید بر ضرورت حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در بخش‌های فضایی اظهار کرد: بر اساس آمارها، ۷۶درصد اقتصاد فضا از سوی بخش خصوصی مدیریت می‌شود و شرکت‌های دانش‌بنیان نیز در کل زنجیره ارزش فضا حضور دارند و ما نیز درتلاش هستیم تا این بخش را تقویت کنیم. رئیس سازمان فضایی کشور با اشاره به ضرورت استفاده از داده‌های ماهواره‌ای برای مدیریت بهینه منابع سرزمینی گفت: اعلام آمادگی می‌کنم که در حوزه داده‌های فضایی و ایجاد بستر و سامانه برای تجمیع همه ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل گیلان، سرمایه‌گذاری‌های لازم را با همکاری استانداری گیلان و سازمان‌های مربوط به عنوان استان نمونه آزمایشی انجام دهیم.


چاپ