پژوهشی در اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه نشان داد

ارتباط سرمایه اجتماعی و سرمایه فکری با عملکرد سازمانی

شمسی حسینی - دانشجوی دکترای مدیریت بازاریابی DBA سازمان مدیریت صنعتی‌سازی- کارشناس بیمه‌ای سازمان تامین اجتماعی: یکی از روش‌های بررسی بهبود در کیفیت عملکرد سازمان، بررسی عوامل تاثیرگذار در آن است که این امر موجب اهمیت سرمایه فکری شده است.

بنابراین سرمایه فکری شامل تمامی منابع دانش‌محوری است که برای سازمان ارزش تولید می‌کنند ولی در صورت‌های مالی سازمان وارد نمی‌شوند. هر سازمانی علاوه بر داشتن ارتباطات درون‌سازمانی، دارای نوعی رابطه با محیط پیرامونی و بیرون از سازمان است. این رابطه را که از نوع رابطه تاثیرگذار و تاثیر‌پذیر است، می‌توان به نحوی به عنوان سرمایه اجتماعی آن سازمان قلمداد کرد.
 بنابراین سرمایه فکری و اجتماعی، دارای قابلیت‌ها و دارایی‌های مهم سازمانی هستند که می‌توانند به سازمان‌ها در خلق و تسهیم دانش در بهبود عملکرد سازمان کمک بسیاری کنند. از این رو این نوشتار با توجه به اهمیت تاثیرگذاری سرمایه فکری و سرمایه اجتماعی در بهبود عملکرد سازمان‌ها، به دنبال آن است تا الگویی مناسب از ۲ رویکرد فکری با ابعاد (انسانی، ساختاری و رابطه‌ای) و اجتماعی با ابعاد (ساختاری، شناختی و رابطه‌ای) در بهبود عملکرد اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه ارائه دهد.


مقدمه
وظایف دولت‌ها در قبال جامعه، به طور معمول به وسیله سازمان‌ها انجام می‌شود؛ به عقیده چستربارنارد، «هدف» به تنهایی موجب تمایل منابع انسانی به همکاری نمی‌شود، مگر اینکه «هدف» را همه اعضای سازمان بپذیرند (قهرمانی، ۱۳۸۸). در این بین سرمایه اجتماعی، واژه‌ای است که به تازگی وارد حوزه علوم‌اجتماعی شده و دارای ۳ مولفه مهم اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی و مشارکت اجتماعی است که وابستگی و ارتباط متقابل و محکمی با سرمایه فیزیکی، اقتصادی و انسانی دارد (بری و ولش، ۲۰۱۰) و به تسریع توسعه اقتصادی جامعه یاری می‌رساند (رنانی، ۱۳۸۵).
کوهن و پروساک، «سرمایه اجتماعی» را شامل اعتماد، شناخت متقابل، ارزش‌های مشترک و رفتارهایی می‌دانند که اعضای شبکه‌های انسانی و اجتماعات را به‌هم پیوند می‌دهند و همکاری را امکان‌پذیر می‌کند (فوجیساوا و همکاران، ۲۰۰۹). از طرفی سازمان‌ها برای بهبود عملکرد و مقابله با رقبا، باید دارای مزیت رقابتی باشند تا بتوانند در شرایط پیچیده و متحول، عملکردی برتر داشته و خود را در بازارها حفظ کنند. در سال‌های اخیر نه فقط حساسیت رقابت در بازار افزایش یافته؛ بلکه ماهیت آن نیز تغییر کرده است (احمدیان و همکاران، ۱۳۹۲). چرا که توجه شرکت‌ها برای کسب عملکرد برتر، از سمت سرمایه‌گذاری در منابع مشهود به سمت سرمایه‌گذاری در منابع نامشهود تغییر یافته است. سرمایه فکری شامل مواد فکری (دانش، اطلاعات، مالکیت فکری و تجربه) است و بر اساس تعریف اتحادیه اروپا، سرمایه فکری فعالیت نامشهودی است که یک سازمان (دانشگاه) را قادر به تبدیل یک مجموعه از منابع انسانی، مالی و مادی به نظامی می‌کند که مستعد خلق ارزش برای سهامداران است. تحلیل سرمایه فکری نشان می‌دهد درمجموع، ۳ طبقه اصلی سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه رابطه‌ای به‌عنوان مولفه‌های تشکیل دهنده سرمایه ‌فکری است. اثربخشی بیش از پیش سازمان مرهون توجه به سرمایه ‌فکری بوده و شناخت این مهم امکان طرح‌ریزی، بهینه‌سازی، کنترل و نظارت مستمر بر سازمان را فراهم می‌کند (حاجی کریمی و محمدیان؛ ۱۳۹۲). با توجه به آنچه گفته شد؛ تزریق سرمایه‌های فیزیکی و مالی تسریع روند توسعه کشورها را در پی ندارد بلکه کشورهایی که از سازمان‌های قوی و از سرمایه‌های انسانی کارا برخوردارند، می‌توانند سرمایه فیزیکی و مالی خود را به شکل مناسب‌تری به کار گیرند. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که بین سرمایه‌ اجتماعی و سرمایه ‌فکری با عملکرد سازمانی چه ارتباطی وجود دارد.

goftogoo.jpg


روش پژوهش
روش پژوهش حاضر، توصیفی همبستگی به لحاظ هدف کاربردی است. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۵۰ نفر کارکنان اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه است که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و مراجعه به جدول مورگان ۱۱۰ نفر انتخاب شدند. برای گردآوری داده از ۳ نوع پرسشنامه استفاده شد.
۱. پرسشنامه سرمایه اجتماعی (اونیکس و بولن، ۲۰۰۰)، که شامل ۳ بعد شناختی، ساختاری و ارتباطی است.
۲. پرسشنامه سرمایه‌فکری بنتیس (۲۰۰۴)، که به بررسی سرمایه ‌انسانی، ساختاری و ارتباطی می‌پردازد.
۳. پرسشنامه عملکرد سازمانی لوپز و همکاران (۲۰۰۵) است.
در بررسی روایی پرسشنامه از نظر متخصصان و جهت تعیین پایایی پرسشنامه از آزمون آلفای کرونباخ (به ترتیب ۰.۸۱، ۰.۸۳، ۰.۸۰) استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی (آزمون کولموگروف-اسمیرنوف، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه) و نرم‌افزار spss انجام شد.

11025.jpg


یافته‌های پژوهش
نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل رگرسیونی نیز آشکار کرد که سرمایه اجتماعی و سرمایه فکری معادل ( ۰.۳۴۹= R۲) میزان عملکرد سازمانی را پیش‌بینی می‌کنند که در این میان، مولفه سرمایه فکری با توجه به مقدار ۰.۳۶۱ = Beta بیشترین سهم را در پیش‌بینی میزان عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه دارد. بر اساس شاخص‌های آمار توصیفی بیش از ۷۰ درصد افراد نمونه را مردان و ۳۰ درصد را زنان تشکیل دادند که در این میان ۴۵ درصد در دامنه سنی ۳۱ تا ۴۰ قرار داشته و بیش از ۵۸ درصد دارای سابقه سنی بیش از ۱۰ سال بودند. به منظور بررسی ارتباط بین سرمایه اجتماعی و سرمایه فکری با عملکرد سازمانی از ضریب همبستگی «پیرسون» استفاده شد که نتایج حاصل در جدول شماره ۱ و ۲ قابل مشاهده است.

011125.JPG


یافته‌های پژوهش
با ضرایب همبستگی پیرسون در مولفه سرمایه اجتماعی (۰/۳۹۸) و ابعاد شناختی (۰/۲۵۸)، ساختاری (۰/۲۳۹)، ارتباطی (۰/۳۲۶) و سطح معناداری (p≤۰/۰۰۵)؛ می‌توان گفت بین سرمایه اجتماعی و ابعاد آن با عملکرد سازمانی در اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه ارتباط معنی‌دار و مستقیمی وجود دارد. همچنین با توجه به جدول ۲ بین سرمایه فکری (۰/۶۲۰) و ابعاد آن با عملکرد سازمانی در سطح (p≤۰/۰۰۵)؛ ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد.
به منظور پیش‌بینی میزان عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه به وسیله سرمایه فکری و سرمایه اجتماعی از ضریب «رگرسیون» استفاده شد که نتیجه‌ها در جدول ۳ نمایش داده شده است.

021125.JPG


بحث و نتیجه‌گیری
با توجه به یافته‌های این پژوهش می‌توان گفت؛ مدل تبیینی براساس نتایج تحلیل واریانس معنادار است و به‌وسیله متغیرهای سرمایه اجتماعی و سرمایه فکری، عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه پیش‌بینی می‌شود. بنابراین فرض «صفر» رد و فرض «تحقیق» تایید می‌شود. همچنین بین این ۲ متغیر، بعد سرمایه فکری بیشترین تاثیر را در پیش‌بینی میزان عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه دارد.


نتیجه‌گیری
سرمایه اجتماعی یک ظرفیت، جوهر اجتماعی یا هنجاری غیر رسمی است که همکاری میان افراد و نهادهای یک جامعه را ارتقا می‌بخشد. هر شبکه اجتماعی، برای دستیابی به اهداف خود، علاوه بر افراد آگاه و با تجربه و امکانات و ابزار مادی، به عواملی مانند اعتماد، مسئولیت‌پذیری و... نیاز دارد که این عوامل، همان سرمایه‌های اجتماعی هستند. سرمایه اجتماعی نقش بسیار مهمی در انسجام میان منابع انسانی و سازمان‌ها دارد و در غیاب آن، سایر سرمایه‌ها اثربخشی خود را از دست می‌دهند. از سوی دیگر، سرمایه اجتماعی در کنار سایر سرمایه‌های سازمان می‌تواند به عنوان متغیری تاثیرگذار در اثربخشی سازمان و بهبود عملکرد سازمانی مطرح شود و به‌دنبال آن در روند توسعه‌یافتگی نقش بسزایی داشته باشد.از این رو مدیران سازمانی باید توجه بیشتری نسبت به منابع انسانی به‌عنوان مهم‌ترین عامل در اثربخشی سازمان داشته باشند، نتایج این پژوهش نشان داد که در میان ابعاد سرمایه اجتماعی، بعد ارتباطی بیشترین همبستگی را با عملکرد سازمانی دارد. در این بعد شاخص‌هایی مانند اعتماد و ارتباط متقابل مطرح است. برای توسعه این بعد، طرح‌ریزی و استقرار نظام ارتباطات داخلی در حوزه‌های ارتباطات میان فردی، ارتباطات بین واحدهای سازمانی و ارتباطات بین مدیران و کارکنان به منظور سرمایه‌گذاری در عنصر ارتباطی سرمایه اجتماعی ضروری به نظر می‌رسد.
پیشنهادهایی برای بهبود این نوع سرمایه
نتایج پژوهش نشان داد بین سرمایه فکری و ابعاد آن با عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد. از این‌رو می‌توان گفت که در اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه سرمایه فکری فراهم‌‌کننده یک پایگاه منابع جدید است که سازمان از طریق آن می‌تواند به رقابت بپردازد که در این میان سرمایه ارتباطی یا مشتری بیشترین همبستگی را با عملکرد سازمانی دارد. سرمایه مشتری شامل دانش موجود در روابط تجاری با مشتریان و عرضه‌کنندگان است همچنان‌که آرناس، هوانگ و همکاران‌اش و باراتهی کامات در پژوهش خود دریافتند مدیریت براساس سرمایه فکری دارای یک رابطه منطقی و نزدیک با نوآوری است و این شکل مدیریت می‌تواند یک راه‌حل مناسب برای مقابله با چالش‌های جهانی شدن باشد. درواقع ارتباط دائم با مشتریان به عنوان یک سرمایه مطلوب سازمانی به شمار می‌رود. وجود ارتباط مناسب و رعایت احترام متقابل در این رابطه منجر به ایجاد یک تعهد در بین مشتریان نسبت به سازمان خواهد شد. حال برای بهبود این نوع سرمایه در اداره‌های صنعت، معدن و تجارت می‌توان پیشنهادهای زیر را ارائه کرد:
۱- استقرار سامانه‌های ارتباطی با مشتریان و ارباب رجوعان برای دریافت اطلاعات از نحوه ارائه خدماتی که از دانشگاه دریافت می‌کنند.
۲- شناسایی نیازهای پنهان مشتریان برای انطباق ماموریت‌های سازمانی با نیازهای ارباب رجوعان
۳- افزایش کانال‌های ارتباطی با مشتریان و برای بهبود عملکرد سازمان

بحث و نتیجه‌گیری
 با توجه به یافته‌های این پژوهش می‌توان گفت؛ مدل تبیینی براساس نتایج تحلیل واریانس معنادار است و به‌وسیله متغیرهای سرمایه اجتماعی و سرمایه فکری، عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه پیش‌بینی می‌شود. بنابراین فرض «صفر» رد و فرض «تحقیق» تایید می‌شود. همچنین بین این ۲ متغیر، بعد سرمایه فکری بیشترین تاثیر را در پیش‌بینی میزان عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه دارد.


نتیجه‌گیری
سرمایه اجتماعی یک ظرفیت، جوهر اجتماعی یا هنجاری غیر رسمی است که همکاری میان افراد و نهادهای یک جامعه را ارتقا می‌بخشد. هر شبکه اجتماعی، برای دستیابی به اهداف خود، علاوه بر افراد آگاه و با تجربه و امکانات و ابزار مادی، به عواملی مانند اعتماد، مسئولیت‌پذیری و... نیاز دارد که این عوامل، همان سرمایه‌های اجتماعی هستند. سرمایه اجتماعی نقش بسیار مهمی در انسجام میان منابع انسانی و سازمان‌ها دارد و در غیاب آن، سایر سرمایه‌ها اثربخشی خود را از دست می‌دهند. از سوی دیگر، سرمایه اجتماعی در کنار سایر سرمایه‌های سازمان می‌تواند به عنوان متغیری تاثیرگذار در اثربخشی سازمان و بهبود عملکرد سازمانی مطرح شود و به‌دنبال آن در روند توسعه‌یافتگی نقش بسزایی داشته باشد.از این رو مدیران سازمانی باید توجه بیشتری نسبت به منابع انسانی به‌عنوان مهم‌ترین عامل در اثربخشی سازمان داشته باشند، نتایج این پژوهش نشان داد که در میان ابعاد سرمایه اجتماعی، بعد ارتباطی بیشترین همبستگی را با عملکرد سازمانی دارد. در این بعد شاخص‌هایی مانند اعتماد و ارتباط متقابل مطرح است. برای توسعه این بعد، طرح‌ریزی و استقرار نظام ارتباطات داخلی در حوزه‌های ارتباطات میان فردی، ارتباطات بین واحدهای سازمانی و ارتباطات بین مدیران و کارکنان به منظور سرمایه‌گذاری در عنصر ارتباطی سرمایه اجتماعی ضروری به نظر می‌رسد.


پیشنهادهایی برای بهبود این نوع سرمایه
نتایج پژوهش نشان داد بین سرمایه فکری و ابعاد آن با عملکرد سازمانی اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد. از این‌رو می‌توان گفت که در اداره‌های صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه سرمایه فکری فراهم‌ کننده یک پایگاه منابع جدید است که سازمان از طریق آن می‌تواند به رقابت بپردازد که در این میان سرمایه ارتباطی یا مشتری بیشترین همبستگی را با عملکرد سازمانی دارد. سرمایه مشتری شامل دانش موجود در روابط تجاری با مشتریان و عرضه‌کنندگان است همچنان‌که آرناس، هوانگ و همکاران‌اش و باراتهی کامات در پژوهش خود دریافتند مدیریت براساس سرمایه فکری دارای یک رابطه منطقی و نزدیک با نوآوری است و این شکل مدیریت می‌تواند یک راه‌حل مناسب برای مقابله با چالش‌های جهانی شدن باشد. درواقع ارتباط دائم با مشتریان به عنوان یک سرمایه مطلوب سازمانی به شمار می‌رود. وجود ارتباط مناسب و رعایت احترام متقابل در این رابطه منجر به ایجاد یک تعهد در بین مشتریان نسبت به سازمان خواهد شد. حال برای بهبود این نوع سرمایه در اداره‌های صنعت، معدن و تجارت می‌توان پیشنهادهای زیر را ارائه کرد:
۱- استقرار سامانه‌های ارتباطی با مشتریان و ارباب رجوعان برای دریافت اطلاعات از نحوه ارائه خدماتی که از دانشگاه دریافت می‌کنند.
۲- شناسایی نیازهای پنهان مشتریان برای انطباق ماموریت‌های سازمانی با نیازهای ارباب رجوعان
۳- افزایش کانال‌های ارتباطی با مشتریان و برای بهبود عملکرد سازمان


چاپ