داستان عرضه خودرو در بورس ادامه دارد

زیان مصرف‌کننده به نفع تولید

هفته گذشته موضوع عرضه خودرو به بازار بورس در صحن علنی مجلس مطرح شد اما به نتیجه نرسید.

قرار است این طرح زیرمجموعه طرح ساماندهی صنعت و بازار خودرو پیگیری شود که دوباره به اشکالاتی برخورد کرد. در ادامه قرار شد موضوع (ارائه خودرو به بورس‌کالا) دوباره در کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی به‌عنوان یکی از موارد طرح ساماندهی صنعت و بازار خودرو چکش‌کاری و دوباره در صحن علنی مجلس به رأی گذاشته شود. حجت‌اله فیروزی، سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی عنوان کرد که کمیسیون صنایع اقدام به قید موضوع عرضه خودرو در بورس در مصوبه ساماندهی بازار خودرو کرده بود، نمایندگان عنوان کردند از آنجایی که عرضه در بورس در قانون ساماندهی نبوده و روند قانون‌گذاری و تشریفات وضع قانون را طی نکرده، امکان گنجاندن آن در قانون سابق وجود ندارد؛ بنابراین مصوبه ساماندهی دوباره به‌منظور اصلاح به کمیسیون ارجاع شد تا پس از رفع این ایراد به صحن و سپس به شورای نگهبان ارسال شود.

دلیل طرح عرضه خودرو در بورس

پیش‌تر صمت در سلسله گزارش‌هایی به بررسی وضعیت نرخ خودرو با عرضه به بازار بورس پرداخته و نظرات مخالفان و موافقان را در این گزارش‌ها اعلام کرده بود. در ادامه صمت با این موضوع که آیا عرضه خودرو به بورس‌کالا منجر به ساماندهی بازار خودرو می‌شود یا خیر به گفت‌وگو با کارشناسان پرداخته است. رضا آریاراد از کارشناسان حوزه خودرو در این‌باره به صمت گفت: نخست باید پرسید چرا موضوع ورود خودرو به بورس‌کالا مطرح شده است؟ این موضوع در شرایط پس از تحریم‌ها مطرح شد. شرایطی‌که خودروسازان با وجود مشکلات بسیاری که دارند، توانستند داخلی‌سازی را ادامه دهند و با کمترین ارزبری، خودرو داخلی‌سازی‌شده را به تیراژ معقول برساند.

وی افزود: این تیراژ ممکن است تیراژ پیش از سال ۹۷ نباشد و در واقع کمتر از ظرفیت اسمی تولیدات خودروسازان باشد (در افق ۱۴۰۴ پیش‌بینی تولید حدود ۳ میلیون خودرو شده است).

او ادامه داد: به‌طور میانگین بازار سالانه حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار خودرو تقاضا دارد. با توجه به متغیرهایی مانند نوسانات نرخ ارزی، محدودیت‌های بین‌المللی و پیچیده شدن واردات مواد اولیه مورد نیاز و... این رویه ادامه پیدا کرد و تولید اتفاق افتاد اگرچه در تیراژ محدود. اما این تولید پاسخگوی میزان نیاز تقاضا سالانه نیست.وی گفت: از سال ۹۷ تیراژ تولید بسیار پایین‌تر از کشش بازار شده است. به‌طور معمول هر سال بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار نفر که به‌دنبال خرید خودرو از کارخانه هستند، موفق نمی‌شوند. اگر این‌گونه درنظر بگیریم از سال ۹۷ بین ۲ تا ۲.۵ میلیون نفر به بازار تقاضا اضافه شده است. پس موضوع عرضه خودرو به بورس مسئله عرضه و تقاضاست که موضوعی ساده و ابتدایی در علم اقتصاد است. عرضه محدود شده و تقاضا افزایش پیدا کرده است. علاوه‌بر این تقاضای سنواتی هم وجود دارد که افزایش پیدا کرده است. خودروساز به روش‌های گوناگون روی آورد تا عرضه عادلانه انجام شود که منجربه کاهش عطش بازار نشد.

روشی مناسب برای وضعیت فعلی

آریاراد در ادامه چرایی مطرح شدن خودرو به بورس به نرخ محصولات اشاره کرد و گفت: موضوع بعدی بحث قیمت‌گذاری است. شاید یکی از موانعی که سر راه تولید قرار گرفته، افزایش بهای تمام شده تولید است. اما چون خودرو محصولی است که همه اقشار جامعه از آن استفاده می‌کنند دولت این را در نظر می‌گیرد نرخ خودرو به نرخ معقول برسد تا همه اقشار جامعه بتوانند از محصولات خودروسازان استفاده کنند. از سوی دیگر، با توجه به شرایطی که برای کشور در سطح سیاسی رخ داده، نرخ تمام‌شده افزایش پیدا کرده اما نرخ از سوی نهادی دیگر تعیین می‌شود که منجربه زیان انباشته شده است.

او تصریح کرد: نرخ مشخص شده از سوی شورای رقابت، نیاز خودروسازان را برای تداوم فعالیت، تامین نقدینگی و به گردش درآوردن تولید نمی‌کند. براساس طبق ماده ۱۸ قانون «توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید به‌منظور تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی» که مصوب سال ۱۳۸۸ است به غیر از دارو که کالایی استراتژیک است تمام کالاها اگر در بورس‌کالا قرار بگیرند، کشف نرخ با توجه به میزان عرضه و تقاضا خواهد شد. این یک اصل اقتصادی است که تقاضاکننده و عرضه‌کننده نرخ را مشخص می‌کنند. به‌این ترتیب، نرخ آزاد خواهد شد که مطلوب و موردنظر خودروسازان هم است و بستر واسطه‌گری نیز رفع می‌شود.

این کارشناس حوزه خودرو در ادامه به مزیت این طرح اشاره کرد و گفت: نخست خودرو تولید و در فضایی مشخص در بورس کالا به‌دست مصرف‌کننده واقعی می‌رسد و هم براساس عرضه و تقاضا کشف نرخ می‌شود.

آریاراد با تاکید بر اینکه این روشی مناسب با توجه به شرایط فعلی کشور است، گفت: این روش می‌تواند به خودروسازان کمک کند تا تامین نقدینگی بهتری داشته باشند و قیمت‌گذاری معقولی اتفاق افتد. در ۳ سال اخیر (پس از تحریم ۹۷) با یک حساب سرانگشتی اگر سالانه ۵۰۰ هزار خودرو تولید شود، حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان بدون هیچ اظهارنامه مالیاتی و بیمه‌ای به جیب دلال‌ها رفته است.

ساماندهی بازار

این کارشناس با بیان اینکه در ۳ سال اخیر تولید هیچ ارزش‌افزوده‌ای برای خودروسازان نداشته، افزود: اگر خودرو وارد بورس‌کالا شود بازار منسجم‌تر خواهد شد و بی‌انضباطی در بازار خودرو نخواهیم داشت.

آریاراد در ادامه گفت: برخی کارشناسان خودرویی و اقتصادی مخالف عرضه خودرو به بازار بورس‌کالا هستند، چون معتقدند نیاز به بستر و شرایط خاصی دارد و سازکار اداری مختص خود می‌خواهد اما باید گفت در شرایط حال حاضر این شیوه (عرضه خودرو به بورس) معقول و منطقی است و کمک بزرگی به خودروسازان و چرخه تولید می‌کند.

آینده پرخطر برای صنعت خودرو

این کارشناس حوزه خودرو یادآور شد: خودروسازان سال گذشته به تجدید ارزیابی دارایی‌های خود پرداختند و این امر منجربه خروج آنها از ماده ۱۴۱ قانون تجارت شد. این رویه هر ۵ سال یکبار قابل انجام است. حال اگر طی این مدت خودروسازی به سوددهی نرسد نامشخص نیست صنعت خودرو چه سرنوشتی خواهد داشت. در واقع تداوم روند فعلی می‌تواند مشکلات عدیده‌ای برای آینده خودروسازی کشور رقم بزند.

آریاراد گفت: امیدواریم در آینده شاهد رفع تحریم‌ها باشیم و شرایط برقراری ارتباطات بین‌المللی برای مشارکت تحقیقات فراهم شود. این امر منجر به تولید برند مشترک بین‌المللی شده و بازار عرضه و تقاضا را بالانس می‌کند. به‌این ترتیب، تیراژ خودروها با نرخ معقول‌تر، افزایش پیدا کرده و همه مردم می‌توانند خودروهای مناسب به‌لحاظ کیفیت و نرخ خریداری کنند.

راهی برای افزایش سود کارخانجات

امید پورمحمود از کارشناسان بازار درباره تاثیر عرضه خودرو در بورس‌کالا و ساماندهی بازار خودرو به صمت گفت: تئوری عرضه خودرو به بورس‌کالا برای این است که نرخ بازار و کارخانه بهم نزدیک شود. البته این عرضه به این معنی نیست که نرخ خودرو خیلی نسبت به نرخ بازار کاهش پیدا کند، زیرا هدف این است که سود کارخانجات بیشتر شود.وی افزود: در حال‌حاضر، فاصله نرخ کارخانه و بازار بسیار بالا بوده و قرار است کاری کنند که دلال‌ها حضور کمی در بازار داشته باشند و بیشتر سود به کارخانه برسد.

این کارشناس حوزه بازار ادامه داد: متاسفانه جزئیات خیلی زیادی از طرح عرضه خودرو به بورس‌کالا منتشر نشده است. کسی اطلاعاتی از اینکه قرار است خودرو با چه فرآیندی وارد بورس‌کالا شود، ندارد و چه کسانی مجاز به این کار هستند؟ فقط خودروسازان یا نمایندگی‌ها هم مجاز هستند؟او اظهار کرد: آنچه مشخص است کم کردن اختلاف کارخانه و بازار بوده و در نتیجه قیمت‌ها میانگینی بین نرخ کارخانه و بازار خواهد بود.پورمحمود با بیان اینکه در مجموع عرضه خودرو به بورس‌کالا برای کارخانه و بازار خوب است، گفت: سود فروش خودرو می‌تواند تیراژ تولید را افزایش دهد. اما باید دید قرار است از چه مجرایی اجرا شود و چه رانت‌هایی ممکن است، ایجاد کند.

مردم متضرر می‌شوند

فربد زاوه از کارشناسان بازار خودرو و مخالفان عرضه خودرو به بورس بوده و معتقد است این امر کمکی به ساماندهی بازار خودرو نمی‌کند. زاوه در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: ورود خودرو به بورس‌کالا فقط برای نرخ فعلی کارخانه موثر است و آن را افزایش می‌دهد. این طرح روی کاهش نرخ بازار تاثیری ندارد.

وی افزود: این امر برخی هزینه‌ها را برای خریدار برای ثبت‌نام و ورود به بورس بالا می‌برد. علاوه بر اینکه انجام عملیات را برای افراد زیادی غیرممکن می‌کند، زیرا تمام مردم ایران سواد و اطلاعات از روند امور در بورس را ندارند.او ادامه داد: طرح‌های این‌چنینی زیاد داریم که افراد قادر به استفاده از آنها نبوده، چراکه با فضای آن آشنا نیستند. چند نفر در ایران بورس‌کالا را می‌شناسند؟ چند نفر در کشور هستند که در بورس‌کالا معامله می‌کنند؟ حال با این طرح، تمام مردم را ملزم به خرید خودرو مورد نیاز از بورس می‌کنیم. راهکار پیشنهادی عجیبی است درحالی‌که مشکل را می‌توان راحت‌تر حل کرد.این کارشناس بازار خودرو اظهارکرد: معنی طرح عرضه خودرو به بورس‌کالا این است که پیشنهاددهندگان به حسابرسی سازمان حسابرسی کل کشور اعتماد ندارند. درحال‌حاضر سازمان حسابرسی کل کشور و سازمان بورس اوراق بهادار و اداره دارایی درگیر صورت‌های مالی هستند.

حال پرسش این است که چه حسنی دارد، آنها را به سوی نهادی جدید سوق دهیم. او ادامه داد: نخست پرسش این است که کدام طرح ساماندهی و تنظیم بازار از پیش از انقلاب تا ۴ دهه پس از انقلاب به نتیجه رسیده است؟ چرا به‌جای ریشه‌یابی مدام در حال آزمون و خطای روش‌های گوناگون هستیم؟ ممکن است نمایندگان مجلس شورای اسلامی عنوان کنند اشکال در اجرا طرح‌هاست. اجرا را به‌عهده نمایندگان مجلس بگذاریم اما شرط گذاشته شود در صورت ناموفق بودن طرح، با کسانی که بانی طرح بودند و منجربه مشکلات عدیده برای مردم شدند قرار است چه برخوردی شود.زاوه با بیان اینکه چنین طرح‌هایی معضلات بسیاری را برای زندگی مردم به‌وجود می‌آورد، عنوان کرد: من به‌عنوان یک فعال اقتصادی نمی‌توانم در بورس‌کالا خرید کنم. چه انتظاری است که فردی با سطح سوادی معمولی برای خرید یک خودرو دردسرهای این‌چنینی را به او تحمیل کنیم.

این کارشناس ادامه داد: تنظیم بازار برای کنترل سطح قیمت‌ها نیاز دارد تا تورم کنترل شود. مشکل فعلی صنعت خودرو نحوه فروش نیست، بلکه تیراژ پایین است که باید با واردات نیاز بازار رفع شود. هنگامی‌که الفبای اقتصاد را نمی‌دانیم ناچاریم آزمون و خطا جلو برویم که دود آن هم به چشم مردم می‌رود.

سخن پایانی

بنا بر این گزارش، طرح عرضه خودرو به بورس‌کالا منجربه کاهش قیمت‌ها برای مصرف‌کننده نخواهد شد اما نرخ کارخانه و بازار را بهم نزدیک می‌کند. از سوی دیگر، براساس اظهارات کارشناسان حوزه خودرو و بازار در شرایط فعلی این امر به ساماندهی بازار خودرو کمک می‌کند. در نتیجه سودی که نصیب شرکت‌های خودروساز می‌شود می‌تواند در خط تولید تیراژ تولید را افزایش و عطش بازار را کاهش دهد. اما برخی مخالفان باز هم معتقدند بورسی شدن خودرو کمکی هم به ساماندهی بازار خودرو نمی‌کند، زیرا مشکل بازار خودرو نحوه فروش نیست، بلکه مربوط به تیراژ تولید بوده، اینکه تقاضا بیش از عرضه است. این مشکل هم با عرضه خودرو به بورس حل نشده و مشکلات مردم را برای خرید بیشتر می‌کند.

 


چاپ