دستفروشی قطعات یدکی با وانت

دستفروشی یکی از شکل‌های درآمدزایی در هر اقتصادی است و در کشورهای کمتر توسعه‌یافته و جهان سومی بیشتر با چنین پدیده‌ای مواجه هستیم.

این پدیده بیشتر برای کالاهایی مانند پوشاک، مواد غذایی و... بوده اما قطعات یدکی خودرو هم نه در سطح پوشاک، بلکه با آمار کمتر، خارج از فروشگاه‌ها به‌وسیله افراد در پیاده‌روها یا وانت‌بارها همچون میوه به‌فروش می‌رسد. نرخ این کالاها به‌طور معمول پایین‌تر از همان قطعات در فروشگاه‌ها بوده و این امر سبب شده مصرف‌کننده بیشتر تشویق به خرید این اقلام شود. براساس سخنان فعالان و کارشناسان بازار قطعات لوازم یدکی خودرو این محصولات شامل قطعات ایمنی و فوق‌ایمنی نبوده و بیشتر اقلام لوکس و تزئیناتی مانند تشک خودرو، روکش صندلی‌ها و... می‌شود. اما فروش محصولاتی مانند شمع خودرو، تیغه، قالب فرمان و... هم در این بازار رواج دارد.

وانت‌بارها و فروش قطعات

امیرحسین صیرفی، عضو کمیسیون اقتصادی اتحادیه فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران درباره دستفروشی در صنف لوازم یدکی خودرو به صمت گفت: نخست باید بررسی کنیم تعریف ما از دستفروشی چیست؟ دستفروشی همان است که افراد در کنار خیابانی می‌نشینند و محصولات را به‌فروش می‌رسانند؟ یک ابزار است که در بازار، افراد مسن یا سرایداران پاساژها مبادرت به استفاده از این شیوه فروش می‌کنند.

او افزود: به‌طور معمول، فروشگاه‌داران در این پاساژها پول اقلام را پرداخت کرده و محصولات را به سریداران برای فروش داده تا کمک‌خرج زندگی‌شان باشد. برای این نوع فروش‌ها نمی‌توان کاری کرد و شهرداری‌ها هم در این‌باره اینکه مقابله یا این بساط‌ها را جمع‌آوری کنند شاید حساسیت زیادی نداشته باشند.

وی ادامه داد: آنچه مشاهده می‌شود این است که هیچ کالای قیمتی در بساط دستفروشی‌ها فروخته نمی‌شود، زیرا خطر دستبرد این قطعات وجود دارد و به‌راحتی قابل سرقت هستند. اما گاهی اتفاق‌هایی رخ می‌دهد که در حوزه رقابت است رقابت‌های ناسالم. به‌عنوان مثال، باری را فردی می‌آورد و چون در رقابت با هم‌صنفی‌های خود قادر به فروش نیست، این قطعات را به‌وسیله وانت‌بار‌ها در معرض فروش می‌گذارند.

او ادامه داد: قطعاتی مانند شمع خودرو و برخی قطعاتی که دارای بسته‌بندی‌های کوچک بوده و حمل راحت‌تری دارد، پشت وانت گذاشته می‌شود و مانند میوه در کوچه‌ها، خیابان‌ها و بزرگراه‌ها بساط شده و به‌فروش می‌رسد. در حوزه شمع خودرو چندین بار این اتفاق رخ‌داده و مشاهده‌شده است.

برخی فروشندگان قطعات یدکی برای اینکه قیمت‌ها را بشکنند و از سوی دیگر، این امر به‌نام آن فروشگاه‌دار ثبت نشود، مبادرت به این کار (فروش با وانت) می‌کنند؛ ازاین‌رو وقتی ردگیری می‌شود، می‌بینیم سرنخ به فردی می‌رسد که یا در رقابت مستاصل بوده یا کالاهایش انباشته‌شده و قادر به‌فروش نبوده است. البته گاهی هم به قصد خراب کردن بازار مبادرت به دامپینگ می‌کند تا فعالیت رقبا را در بازار تحت‌شعاع قرار دهد.

عضو کمیسیون اقتصادی اتحادیه فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران با بیان اینکه این شیوه مکانیسمی است که در حوزه رقابت ناسالم انجام می‌شود، گفت: در کالاهای پرفروش مانند شمع، تیغه و... گاهی می‌بینیم افراد به این شیوه‌ها متوسل می‌شوند. اما به‌لحاظ حجم فروش به‌اندازه بازارشان، عدد قابل‌توجهی نیستند و در رقابت بین فروشندگان تاثیر کوتاه‌مدت دارند. البته تاثیری روی بخش مصرف‌کننده ندارد.

صیرفی با بیان اینکه مصرف‌کننده نهایی از این بازی بی‌خبر است، گفت: ممکن است فردی از خیابان یا بزرگراهی عبوری رد شود و مانند وانت‌های پرتقال‌فروشی ۴ یا ۱۰ شمع، به‌اندازه مصرفش خریداری کند.

خلأ یک شرکت پخش قوی

عضو کمیسیون اقتصادی اتحادیه فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران در ادامه سخنان خود به ضعف‌های حوزه توزیع قطعات اشاره کرد و گفت: کارکرد دستفروشی این است که یک کالایی خارج از زنجیره توزیع به‌فروش برسد. اما دستفروش‌ها در زنجیره توزیع تعریف‌نشده‌اند. در زنجیره توزیع واحدهای صنفی، مغازه‌داران و شرکت‌ها پخش تعریف‌شده‌اند. حال این فروش‌های رسمی را می‌توان با فروش‌هایی مقایسه کرد که تعدادی به‌طور خودسر تجارتی کوچک راه‌اندازی و شروع به پخش این کالاها می‌کنند.

به‌این‌ترتیب از تعدادی فروشگاه کالای امانی می‌گیرند و با یک وانت در سطح شهر به مغازه‌هایی که دورتر از مرکز شهر در بالای شهر یا پایین‌شهر پیشنهاد خرید می‌دهند.

این کارشناس حوزه بازار لوازم یدکی خودرو ادامه داد: این امر ناشی از این است که در حوزه قطعات خودرو، یک شرکت پخش قوی وجود ندارد. در حوزه دارو، لوازم آرایشی و بهداشتی به‌ویژه در حوزه مواد غذایی، شرکت‌های پخش بسیار قوی وجود دارد. در این شرکت‌های توزیع سرمایه‌گذاری کلانی انجام‌شده و تعداد زیادی خودرو به‌طور رسمی و حرفه‌ای بخشی از زنجیره تامین و توزیع را پوشش می‌دهند.

صیرفی با بیان اینکه آنهایی که با وانت‌های شخصی اقدام به توزیع کالاها و قطعات خودرو می‌کنند دقیقا همان کارکرد دستفروشی در کنار خیابان‌ها در مقایسه با فروشگاه‌داران را دارند البته در مقایسه با شرکت‌های پخش، گفت: به اعتقاد من باید شرایط اقتصادی مردم را در نظر گرفت و این یک واقعیت است که مردم به‌هر ترتیبی به‌دنبال تهیه و تامین رزق و روزی خود هستند. اما این شیوه‌های توزیع و فروش یک پیام بسیار مهم دارد؛ اینکه در حوزه قطعات خودرو جای شرکت پخش بسیار خالی است.

عضو کمیسیون اقتصادی اتحادیه فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران یادآور شد: اگر کارآفرینی در این حوزه سرمایه‌گذاری کند البته ممکن است ابتدا بسیار سخت باشد اما پس از یک یا دو سال جاافتاده و موفق خواهد بود. هنگامی‌که شرکتی قوی در حوزه توزیع وجود داشته باشد و با برندهای معتبر همکاری کند در مذاکراتش با فروشگاه‌دارها می‌تواند دست بالا را داشته باشد و صاحب کالا ناچار است از کانال این شرکت پخش مبادرت به فروش محصولاتش کند. وی افزود: ممکن است به‌طور شخصی و پراکنده برخی شرکت‌ها مبادرت به این کار کنند اما جای شرکتی جامع و کامل که بتواند در حوزه توزیع کالاهای اصلی و درست، توزیع محصولات برندهای معتبر را پوشش دهد، خالی است.

او گفت: از دستفروشی صحبت شد اما دردی که پشت این شیوه فروش وجود دارد در حوزه‌های کلان و بزرگ‌تر، دردی است که در حوزه توزیع وجود دارد. زنجیره توزیع در حوزه لوازم یدکی خودرو بسیار مشکل دارد.

قیمت‌محور بودن مصرف در کشور

صیرفی در پاسخ به این پرسش که آیا فعالیت این وانت‌بارها یا دامپینگ برخی فروشندگان در این روزهای پایانی سال و به‌اصطلاح شب عید بیشتر شده، گفت: کارکرد بازار و اقتصاد بر یک موضوع استوار بوده و آن کسب درآمد است. همه ما انسان‌ها فطرتا به‌دنبال کالایی هستیم که ارزان‌تر باشد اما اگر مطمئن باشیم کالایی درست و با نرخ پایین‌تر قابل تهیه است، ۱۰۰ درصد آن را خریداری می‌کنیم. حتی اگر شک هم داشته باشیم، اثر ارزان بودن به اثر ذهنی که آیا این کالا کیفیت دارد یا خیر، متاسفانه در الگوی مصرف مردم غالب است؛ یعنی به‌شدت قیمت‌محور هستیم.

توزیع قطعات زیرپله‌ای و قاچاق

صیرفی در ادامه سخنان خود گفت: پیگیری کالاهای قاچاق یا زیرپله‌ای و تقلبی همه در راستای سروسامان دادن به بازار لوازم یدکی خودرو است که ممکن است در شیوه‌های موجود فروش مانند توزیع و فروش برخی قطعات پشت وانت و... بستر مناسبی برای فروش این قطعات بی‌کیفیت باشد. اما تا هنگامی‌که نیاز کسب درآمد از محل درآمدهای درست تامین نشود این اتفاق‌ها مانند دستفروشی طبیعی است. وانت‌ها بهترین بستر برای کالای قاچاق، تقلبی و زیرپله‌ای است. حال چه کسی می‌خواهد آنها را رصد کند؟ کالاهای قاچاق چه‌بسا به شکل کوچک از طریق همین دستفروشی‌ها توزیع می‌شوند. به‌طور مسلم، مصرف‌کننده‌ای که پول در جیب دارد در شب‌های عید به‌دنبال کالاهایی است که بتواند با نرخ بهتر خریداری کند، چون انتظارات تورمی او برای سال آینده این شیوه را به او القا می‌کند. از سوی دیگر، صاحب کالا در این روزها دارای خرج و مخارجی است و به دنبال این است که از حجم کالاهای انبارش کم کند، زیرا تعهد خرید دارد؛ بنابراین باید کالاهایش را به‌فروش برساند. وقتی این دو در کنار هم قرار گیرند، یک بازی برد-برد شکل می‌گیرد.

زنجیره توزیع ناکارآمد است

عضو کمیسیون اقتصادی اتحادیه فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران با اشاره به وضعیت موجود اقتصاد، گفت: در شرایط فعلی نمی‌توان گفت چرا این شیوه در حال پیاده شدن است. این کارکرد اقتصاد است و نمی‌توان اصول آن را تغییر داد. اما می‌شود از این اتفاق‌هایی که رخ می‌دهد، دریافت کجای کار ایراد دارد تا با فهم این موضوع کم‌کم تدبیری بیندیشیم و آن را درست کنیم. زنجیره توزیع و تامین در حوزه قطعات قطعه خودرو به‌شدت ناکارآمد است. صیرفی عنوان کرد: پیام دستفروشی این است که شرکت‌های پخش رسمی و قوی در این حوزه وجود ندارد؛ ازاین‌رو شاهد فروش قطعاتی مانند قاب دور فرمان، شمع، تیغه و... در وانت‌ها هستیم. خانواده این افراد هم چشم‌انتظار روزی هستند تا بتوانند زندگی کنند. در شرایط فعلی نمی‌توان به این شیوه فروش خُرده گرفت و سختگیری‌ها باید در شرایط ایده‌آل باشد.

فروش قطعات لوکس و تزئینی بیشتر است

در ادامه هادی ثابت یکی از فعالان بازار لوازم یدکی خودرو درباره فروش قطعات در پیاده‌رو و از سوی دستفروشان به صمت گفت: در حوزه قطعات خودروهای سنگین دستفروشی وجود ندارد و دستفروشی بیشتر برای کالاهای ضروری که موردنیاز مستقیم مردم است، اتفاق می‌افتد.

او افزود: در حوزه قطعات یدکی بیشتر قطعات لوکس و تزئینی خودرو مانند روکش صندلی، تشک خودرو و محصولات جانبی در بساط دستفروش‌ها به‌فروش می‌رسد. البته این نوع فروش هنوز در حوزه قطعات لوازم یدکی رواج پیدا نکرده است.

ثابت در پاسخ به این پرسش که این قطعات از کجا تهیه می‌شوند، گفت: اگر تولید داخل باشد از تولیدکننده خریداری می‌شود اگر هم وارداتی باشد از باقیمانده کالاها در انبارها بوده که فروشگاه‌داران به‌صورت مزایده‌ای آنها را به‌فروش می‌رسانند و افراد هم آنها را در پیاده‌روها به‌شکل بساط به فروش می‌رسانند اما همان‌طور که گفتم این نوع فروش زیاد رواج ندارد و بیشتر در حوزه قطعات لوکس و تزئینی خودرو است.

سخن پایانی

بنا بر این گزارش اگرچه دستفروشی در حوزه قطعات یدکی هنوز رواج زیادی مانند پوشاک و سایر اقلام ندارد اما با توجه به شرایط اقتصادی ممکن است آمار فروش قطعات در پیاده‌روها و بساط کردن آنها روزبه‌روز زیادتر شود. در شرایطی که وضعیت اقتصادی مردم مناسب نباشد، افراد برای کم کردن هزینه‌های کسب‌وکار مانند اجاره فروشگاه، مالیات و... مبادرت به فروش غیررسمی می‌کنند. اما آنچه مسلم است در حوزه قطعات یدکی دستفروشی مربوط به کالاهای مهم نمی‌شود.

 


چاپ