بازی تحریم و تعمیق ساخت داخل چندچند است؟

پاس‌های گل تحریم

وزارت صنعت، معدن و تجارت تعریف و تدوین میز تخصصی ساخت داخل را به‌عنوان نمادی از بهم‌رسانی تولیدکننده و متقاضی خرید قطعات از خارج دیده است. هدف فرهنگ‌سازی بوده و درحال‌حاضر براساس سخن سیدمحمدمهدی هادوی، رئیس مرکز ساخت داخل وزارت صنعت، معدن و تجارت با تعریف میزهای تخصصی در واقع موضوع را به شکل نمادین پیش می‌برد.

در ادامه این مراکز و شرکت‌های گوناگون هستند که خود باید به‌شکل مشارکتی همکاری‌ها را آغاز کنند. بخشی از قطعات مورد نیاز خودروهای تولید داخل تا کنون بومی‌سازی شده و در چهارمین میز تخصصی صنعت خودرو که تیر امسال برگزار شد، تقریبا ۶۰ میلیون دلار کاهش ارزبری در حال تحقق است.

داستان از کجا شروع شد

پس از به‌سرانجام رسیدن برجام، محمدرضا نعمت‌زاده، وزیر وقت صنعت، معدن و تجارت تاکید کرد در مشارکت‌های بین‌المللی باید ساخت مدل‌های جدید خودرویی با ۴۰ درصد تعمیق ساخت آغاز شود. این عدد به مدت ۳ سال باید به ۶۰ تا ۸۰ درصد برسد. در همین راستا هم شرکت‌های تامین‌کننده قطعات خودروسازان موضوع داخلی‌سازی قطعات را سختگیرانه با شروطی دنبال می‌کردند. به‌عنوان مثال، شرکت ساپکو برنامه‌ای با عنوان«Full Service sapley» داشت که در این‌باره از سازندگانی که دانش فنی از طراحی تا تولید را در اختیار داشتند برای ساخت و تامین قطعات دعوت می‌کردند.

مدیرعامل وقت ساپکو در گفت‌وگو با صمت عنوان کرده بود «در این مجموعه به جمع‌بندی‌هایی رسیده‌ایم که پس از تجربه‌ای که سازندگان قطعات داشته‌اند امروز باید در این مرحله باشند که بتوانند قطعات را خود طراحی کنند و در این‌باره لازم است دانش فنی مورد نیاز را کسب کرده باشند. از این‌رو، هر سازنده‌ای چه در بخش صنایع دفاعی و چه غیر از آن، دارای شرایط تعریف‌شده در Full Service sapley باشد، ساپکو از همکاری و تعامل با آنها استقبال می‌کند.

از این پس با توجه به رشد و توسعه صنعتی که در جهان در حال وقوع است، نمی‌توان با روند گذشته فعالیت داشت، بلکه به‌طور حتم، در امر تولید باید نوآوری داشته باشیم؛ بنابراین لازمه همکاری با شرکت ساپکو داشتن این توانمندی‌هاست. ساپکو با ارزیابی شرکت‌ها نقاط ضعف و قوت‌ها را اعلام می‌کند تا آنها بتوانند خود را به سطحی برسانند که از ایده تا تولید بتوانند با این مجموعه همکاری داشته باشند». از این‌رو در میانه دهه ۹۰ برای نخستین‌بار تعمیق ساخت داخل کلید خورد.

از آن پس از سال ۱۳۹۸ همزمان با نخستین نمایشگاه «فرصت‌های ساخت داخل و رونق تولید» برگزاری میزهای تخصصی با هدف تعمیق ساخت داخل آغاز به‌کار کرد. تاکنون ۴ میز تخصصی در صنعت خودرو تشکیل شده و میز پنجم نیز آماده برگزاری جلسه‌ای برای تعیین قطعه‌سازانی است که اعلام آمادگی کنند.

صنعت برق و الکترونیک و ساخت «های‌تک»‌ها

یکی از چالش‌های صنعت خودرو مربوط به قطعات‌ «های‌تک» است که فعالان این صنعت عنوان می‌کنند باید این موضوع از سوی صنعت برق و الکترونیک کشور دنبال و انجام شود؛ بنابراین اگر میز تخصصی این صنعت با سرعت بیشتری برگزار شود، به‌طور قطع علاوه‌بر ساخت داخل در این صنعت، بخشی از چالش‌های صنعت خودرو هم رفع خواهد شد.

براساس قانون مصوب سال گذشته، قانون حداکثر استفاده از توان تولید و خدمات کشور و حمایت از کالای ملی، ضرورت داشت آیین‌نامه‌ای برای تعمیق ساخت داخل تدوین شود که این آیین‌نامه، مهر ماه به تصویب هیات‌دولت رسید.

در این آیین‌نامه ذکر شده برای اجرایی شدن آن باید دستورالعملی در سامانه توانیران (توانمندی‌های ایران) وجود داشته باشد. در ادامه، این دستور‌العمل با کمک گروهی از کارشناسان که از نمایندگان نهادهای گوناگون بودند، آماده و مصوب شد. در نتیجه این عملکرد درصد ارزبری محصولات داخلی کاهش پیدا کرده و عمیق ساخت داخل به‌طور رسمی و غیررسمی در حال انجام است.

نهضت تعمیق ساخت داخل، نقشه راه

مهدی مطلب‌زاده، نایب‌رئیس انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور درباره تعمیق ساخت قطعات خودروهای جدید داخلی به صمت گفت: نهضت تعمیق ساخت داخل نقشه راه صنعت خودرو بود که تا امرزو ۴ میز تخصصی آن برگزار شده است. میز تخصصی پنجم هم از مهر امسال آماده برگزاری است اما به‌دلیل شرایط کرونا برگزاری روند کُندی به خود گرفته است. وی افزود: باتوجه به تغییرات پی‌درپی مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت تاکنون برنامه‌ای درباره ادامه برگزاری میزهای تخصصی مشخص نشده است.

از سوی دیگر، در وزارت صنعت، معدن و تجارت مسئولیت امور مربوط به خودرو در حال واگذاری به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) است. این فعال صنعت قطعه ادامه داد: درحال‌حاضر کمبود سرمایه در گردش مشکل صنعتگران است. از سوی دیگر، یکی از دغدغه‌ها، گشایش سیاسی و اقتصادی است که سرمایه‌گذاری‌های داخل را با مشکل مواجه نکند، زیرا تا سرمایه‌گذاری‌های جدید به سوددهی برسند، چند سالی زمان می‌برد و در این مدت سهم بازار تقاضا مهم است. خوشبختانه درحال‌حاضر واردات خودرو و قطعات ساخت داخل ممنوع است.

داخلی‌سازی‌ها جدی‌تر شده‌اند

نایب‌رئیس انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور با بیان اینکه هر شرکت و واحد صنعتی برای ساخت داخل برنامه مستقل دارد، گفت: در این راستا، یکی از خودروسازان تا امروز گیربکس ۶ دنده، موتور ۳ استوانه‌ و... را با تکیه بر دانش فنی داخل تولید کرده یا در دست ساخت دارد. از این‌رو برخی از خودروهای جدید با داخلی‌سازی بیش از ۹۰ درصدی تولیدشان آغاز شده است.

وی اظهارکرد: چنین امری در تاریخ صنعت خودرو کشور بی‌سابقه بوده است، اینکه خودرویی با ۹۲ درصد داخلی‌سازی آغاز شود. این نشان از همت صنعتگران و کارآفرینان داخلی در نهضت تعمیق داخل دارد.

مطلب‌زاده در پاسخ به این پرسش که آیا ۸ درصد باقیمانده این قطعات های‌تک است، گفت: تا حدودی این‌گونه است که برای تولید بخشی از آنها هم سرمایه‌گذاری شده اما هنوز به بهره‌برداری نرسیده‌اند. نیاز به دانش فنی بالایی دارند و برای تولید به‌روز کمی زمان‌بر است.او ادامه داد: بخشی هم به‌دلیل تیراژ تولیدشان، داخلی‌سازی آنها توجیه اقتصادی ندارد. تولید این قطعات در داخل نفع مالی برای اقتصاد و صنعت کشور ندارد، مگر آنکه سفارش‌گذاری زیادی از خارج داشته باشیم.

میزان کاهش ارزبری

مطلب‌زاده عنوان کرد: با داخلی‌سازی قطعات باز هم بخشی از خودرو ارزبر بوده و چاره‌ای جز آن نیست اما میزان آن بسیار پایین است. هیچ کشوری محصولی را ۱۰۰ درصد در داخل تولید نمی‌کند. بیشتر تولیدهای بزرگ به‌شکل مشارکتی پیش می‌رود.

نایب‌رئیس انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور درباره کاهش ارزبری نهضت ساخت داخل، گفت: برای ۴ میز تخصصی برگزار شده حدود ۳۴۱ میلیون یورو کاهش ارزبری داشته‌ایم و برای میز پنجم هم قرار بود تا ۴۲ میلیون یورو از خروج ارز جلوگیری شود که امروز برگزار نشده است.

مطلب‌زاده در پایان گفت: پیشرفت فیزیکی این قطعات حدود ۶۵ بوده و نیز ۵۰ درصد کاهش ارزبری انجام شده است. به این معنی که قطعات تولید و وارد خط تولید شده‌اند و باقی آنها هم در مراحل مختلف انجام از قالب‌سازی تا آزمایش نمونه‌ها هستند. البته در حوزه داخلی‌سازی ممکن است شرکتی جلوتر از دیگری باشد.

ساخت محصولات جدید با بالاترین سطح

سیامک مقتدری، یکی از قطعه‌سازان کشور درباره نهضت تعمیق ساخت داخل به صمت گفت: ساخت داخل امسال وضعیت بهتری نسبت به سال گذشته دارد و به‌این ترتیب درصد داخلی‌سازی‌ها رو به افزایش است.

این فعال صنعت قطعه با بیان اینکه این رویکرد جدید به‌دلیل محدودیت‌های ارزی و بین‌المللی بود، افزود: امیدواریم این روند حتی پس از گشایش فضای سیاسی و اقتصادی کشور ادامه داشته باشد و بازار تقاضا داخل از بین نرود که برای صنعت و اقتصاد کشور آسیب‌رسان است.

وی افزود: کاهش ارزبری خودروها قابل‌‌توجه است و عدد پایینی نیست.

پیش‌تر که خودرو جدید وارد تولید انبوه می‌شد با ۳۰ تا ۴۰ درصد ساخت داخل آغاز می‌شد اما در سال‌های اخیر با محدودیت‌ها با بالاترین درصد بومی‌سازی در حال انجام است.

بومی‌سازی دانش فنی؛ آری یا خیر

این فعال صنعت قطعه درباره بومی‌سازی دانش فنی هم گفت: نیاز نیست در هر زمینه‌ای خود مبدع دانش فنی باشیم. وقتی دانش فنی ایجاد می‌شود دیگران یا از روی آن اقتباس یا دانش مورد نیاز خود را خریداری می‌کنند.

مقتدری بیان کرد: ایجاد دانش جداگانه در هر موضوعی الگوی جاری جهان نیست؛ در نتیجه می‌توان بخشی از دانش فنی مورد نیاز را اقتباس یا خریداری کرد.

او یادآور شد: با برداشته شدن تحریم‌ها ما نیز باید همچون کشورهای توسعه‌یافته، دانش فنی خود را در مشارکت‌های بین‌المللی تقویت کنیم. به‌عنوان مثال، شرکتی مانند تویوتا ۷ درصد فروش خود را برای تحقیق‌وتوسعه هزینه می‌کند. آیا این امکان در صنایع کشور فراهم است.

مقتدری در پایان گفت: اگر بخواهیم صنعت خودرو را با دانش روز جهان پیش ببریم باید با همتایان بین‌المللی همکاری و ارتباط داشته باشیم.

سخن پایانی

بنابر این گزارش می‌توان با تعمیق ساخت داخل آسیب‌پذیری صنایع از جمله صنعت خودرو را در کشور به پایین‌ترین سطح برسانیم اما این‌گونه نیست که یک محصول مانند خودرو ۱۰۰ درصد داخلی‌سازی شود، زیرا تولید برخی قطعات نیاز به بازاری با آمار چند صد میلیونی دارد؛ بنابراین تولید در تیراژ پایین صرفه اقتصادی ندارد.

به‌نظر می‌رسد اگر صنعت خودرو کشور با همتی که صنعتگران این حوزه دارند در بیشتر محصولات، به‌معنای واقعی ۹۰ درصد داخلی‌سازی هم محقق شود، تحریم‌ها نمی‌تواند تهدیدکننده باشد، زیرا وابستگی محدود شده و تهیه تعداد کمی از قطعات با دشواری کمتری نسبت به امروز همراه خواهد بود.

 


چاپ