روایت صمت از داستان قطار شهری در ۶ کلانشهر کشور

جابه‌جایی روزانه ۳۱۳۰۰۰۰ ایرانی با ۲۱۷ کیلومتر مترو

اکرم امینی ـ گروه خودرو: از سال ۷۷ که برای نخستین بار صدای سوت قطار مترو در تهران پیچید تا حالا که ۵ کلانشهر ایران مترو فعال دارند و مترو یک کلانشهر دیگر نیز در آستانه تکمیل است، روزانه بیش از ۳میلیون و ۱۳۰ هزار ایرانی در مجموع در ۲۱۷ کیلومتر خط مترو فعال کشور جابه‌جا می‌شوند.

با توجه به ادامه دار بودن روند ساخت و بهره‌برداری از ایستگاه‌های مترو، این آمار هر روز در حال افزایش است.


مترو تهران؛ ارزان‌ترین در جهان
تهران به‌عنوان پایتخت ایران نخستین شهری است که صدای سوت مترو در آن پیچید. نخستین خط مترو در سال ۷۷ بین تهران و کرج به راه افتاد و با گذشت کمتر از ۲۰ سال، اکنون مترو تهران، ۵خط و در مجموع، ۱۷۰کیلومتر طول دارد که ۱۲۸ کیلومتر آن زیر زمین و سهم متوسط شهروندان تهران از خطوط مترو هر ۵۳هزار نفر یک کیلومتر است. در مجموع در مترو تهران، هر روز بیش از ۳میلیون مسافر با بیش از ۱۲۴۰واگن جابه‌جا می‌شوند. براساس اطلاعات ارائه شده از سوی معاونت حمل‌ونقل و ترافیک تهران، مترو تهران یکی از ۲۰ مترو طولانی جهان و از نظر تعداد سفر در روز، یکی از ۱۰مترو پرمسافر دنیاست. از نظر شاخص تعداد مسافر بر کیلومتر، یکی از ۲۰مترو پرتراکم و از نظر تعداد ایستگاه با ۱۹۳ ایستگاه، یکی از ۳۰ مترو برتر جهان است. از سوی دیگر از نظر قیمت بلیت یکی از ۵ مترو ارزان دنیاست. آنطور که ابوالفضل قناعتی، عضو شورای شهر تهران در پاسخ به صمت می‌گوید، دولت در ابتدای سال ۹۴ بودجه حمل‌ونقل عمومی برای کلانشهر تهران را حدود ۱۵۵میلیارد تومان تخصیص داد، در حالی که ساخت هر یک کیلومتر مترو حدود ۱۰۰میلیارد تومان است و با این پول می‌توان ۱/۵کیلومتر مترو ساخت. به گفته وی، شهرداری برای توسعه و تکمیل خطوط مترو تهران حدود ۳هزار میلیارد تومان بودجه تخصیص داده که لازم است در سال‌های آینده این بودجه رشد قابل توجهی داشته باشد. به گفته او دولت هنوز سهم خود از بودجه مترو یعنی ۱۵۵میلیارد تومان را پرداخت نکرده و شهرداری به تنهایی در حال تکمیل خطوط مترو است. هابیل درویش، مدیرعامل شرکت مترو تهران نیز معتقد است اگر اعتبارات لازم به مترو اختصاص پیدا کند، پایان سال ۹۵ کل خطوط اصلی پایتخت به بهره‌برداری خواهد رسید. به گفته او در حال حاضر ۱۴هزار میلیارد تومان لازم است تا کل خطوط مترو به اتمام
 برسد.


فعالیت مترو مشهد با ۲۵ درصد ظرفیت خالی
از سال ۸۹ که سوت مترو در مشهد پیچید تا به امروز، روزانه حدود ۱۳۰هزار مسافر و در مجموع، ۱۲۰میلیون نفر با آن جابه‌جا شده‌اند. طول خط یک دومین مترو کلانشهرهای ایران، ۲۰کیلومتر و شامل ۲۲ ایستگاه است و شرق مشهد را به غرب متصل می‌کند. خدمات‌رسانی مترو از ساعت ۶صبح تا ۱۰شب است. در حال حاضر ۲۰رام قطار ۲واگنه در خط یک مترو مشهد فعالیت می‌کنند. به دلیل پرترافیک بودن کریدور شرقی ـ غربی مشهد، مترو در این مسیر راه‌اندازی شده است. با وجود ظرفیت تردد روزانه ۱۷۰هزار نفر، درحال‌حاضر روزانه ۱۳۰هزار نفر از مترو مشهد استفاده می‌کنند و هنوز ظرفیت خالی زیادی در مترو مشهد بدون استفاده مانده است. به گفته قاسم طاهری، مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو مشهد، مهم‌ترین دلیل استقبال نکردن مشهدی‌ها از مترو این است که هنوز سیستم مترو این شهر تکمیل نشده است. طاهری به صمت می‌گوید: برای مشهد ۴خط مترو درنظر گرفته شده که تاکنون تنها یک خط بهره‌برداری شده است. خط۲ که شمال و جنوب را به هم متصل می‌کند، قرار است در ۲سال آینده تحویل داده شود. خط۳ نیز به‌تازگی از میدان «فردوسی» کلنگ خورده و خط۴ آماده مناقصه است. بنابراین چون سیستم حمل‌ونقل عمومی مشهد هنوز زنجیره یکپارچه‌ای ندارد، مردم استفاده از خودرو شخصی را ترجیح می‌دهند. به گفته طاهری، در سال نخست راه‌اندازی مترو مشهد، دولت کمک ۵/۸میلیارد تومانی به آن داشت اما در سال‌های بعد این دریافتی کاهش یافت، به‌طوری که در سال ۹۱به ۳میلیارد تومان و سال‌های ۹۲ و ۹۳ به‌طور تقریبی به سالی ۲میلیارد تومان رسید و در سال‌های ۹۲ و ۹۳دولت نتوانست کمک قابل‌توجهی داشته باشد و تمام هزینه‌های مترو به‌وسیله شهرداری پرداخت شد. طاهری تاکید می‌کند که شورای شهر اجازه افزایش نرخ بلیت مترو را نمی‌دهد و اگر شهرداری به مترو کمک نکند، نمی‌توانند هزینه‌های خود را تامین کنند.


فعالیت مترو شیراز با ۱۰ درصد ظرفیت
کلنگ احداث مترو در شیراز در سال۸۱ به زمین خورد و فاز یک خط یک به طول حدود ۱۱کیلومتر، مهر۹۳ افتتاح شد. خط یک مترو شیراز، در صورت تکمیل ۲۵کیلومتر پیش‌بینی شده و دومین خط مترو طولانی کشور است. این خط که شرق شیراز را به غرب آن متصل می‌کند، قرار است تا پایان سال به طور کامل به بهره‌برداری برسد. مترو شیراز در حال حاضر هر روز از ساعت ۷صبح تا ۵بعدازظهر در فواصل زمانی نیم‌ساعته، مسافران را در حد فاصل میدان احسان تا میدان نمازی جابه‌جا می‌کند و در حالی که ظرفیت جابه‌جایی ۳۰هزار مسافر را در روز دارد، روزانه حدود ۳هزار نفر از آن استفاده می‌کنند. بر اساس آمار، اکنون روزانه حدود ۱۵۰۰ نفر از مترو تبریز استفاده می‌کنند. به گفته مسئولان، در صورت بهره‌برداری کامل از این خط، امکان جابه‌جایی ۱۸هزار مسافر در هر ساعت فراهم خواهد شد. یکی از دلایل استقبال کمرنگ شیرازی‌ها از مترو را طولانی شدن بیش از حد زمان ساخت آن می‌دانند که بخشی از این تاخیر به خاطر نرسیدن بودجه دولتی است. غلامعلی ترابی، عضو شورای شهر شیراز در گفت‌وگو با صمت معتقد است مترو هنوز در اول راه است و بعد از احداث کامل ۶خط و تکمیل شبکه ۹۰کیلومتری پیش‌بینی شده، باید درباره استقبال مردم صحبت کرد. وی علت سرعت پایین ساخت مترو شیراز را کمبود اعتبار می‌داند و معتقد است اگر دولت به تعهدات خود در این زمینه عمل کند، سرعت کار و روند استفاده مردم از خطوط افزایش خواهد یافت. به گفته وی، برای خط یک و ۲، حدود ۸۰۰میلیارد تومان بودجه تصویب و برای تامین آن، روش‌های نقدی، تهاتر و اوراق مشارکت در نظر گرفته شده است. وی می‌افزاید: در حال حاضر در خط یک مترو، ۱۵رام قطار فعالیت می‌کند که این رقم باید به ۲۵رام برسد. همچنین مترو شیراز در کل ۶خط به ۱۵۰رام قطار نیاز دارد که قرارداد تامین بخشی از این ناوگان بسته شده و منتظر تامین اعتبار است.



متروسواری تبریزی‌ها در افت و خیز بودجه
عملیات احداث خط یک مترو تبریز از سال۸۱ کلید خورد و در شهریور امسال، فاز یک این خط با ۵ایستگاه در ۶ کیلومتر به بهره‌برداری رسید و اکنون تبریزی‌ها روزی ۴ساعت، امکان جابه‌جایی با ۳رام قطار مترو از خیابان شهریار تا ائل‌گلی را دارند. کل فاز یک در صورت بهره‌برداری، دارای ۱۸کیلومتر طول و ۱۸ایستگاه خواهد بود. آنطور که یعقوب وحیدکیا، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تبریز به صمت می‌گوید، تاکنون محدودیت منابع مالی و اعتباری، موانع اصلی پیشرفت این پروژه بوده است. او می‌افزاید: با توجه به اینکه هزینه‌های ساخت مترو باید به‌صورت ۵۰درصد سهم دولت و ۵۰درصد سهم شهرداری‌ها پرداخت شود، گاه هر یک از این دستگاه‌ها در پرداخت این بودجه با مشکلاتی مواجه بوده‌اند و نبود بودجه، تبدیل به مانعی دست و پاگیر شده که از سرعت پروژه کاسته است. به گفته او، برآورد اولیه بودجه لازم در زمان کلید خوردن مترو در تبریز، ۶۰۰میلیارد تومان بوده اما فاز یک این خط با صرف هزینه‌ای حدود ۱۲۰۰میلیارد تومان افتتاح شده و اگر قرار باشد کل خط یک به اتمام برسد، حدود ۱۳۰۰میلیارد تومان دیگر بودجه لازم است. وحیدکیا معتقد است مترو تبریز در مقایسه با مترو سایر کلانشهرها، وضعیت به نسبت خوبی از نظر زیرساخت‌های مطالعاتی دارد زیرا تبریز تنها شهری است که نزدیک به ۵خط دارد که یکی، خط حومه‌ای است و ۴خط نیز از داخل شهر می‌گذرد. وی می‌افزاید: پیش‌بینی می‌شود فاز دوم، اواخر سال آینده به مرکز شهر وصل شده و کل ۱۸کیلومتر خط یک تا سال ۹۶به بهره‌برداری برسد. امیدواریم فازهای ۲ و ۳ از خط یک، تا سال۹۶ به پایان برسد. به گفته او، اکنون کار ساخت خط۲ آغاز شده و پیشرفت فیزیکی حدود ۱۰درصدی دارد. برای تامین سرمایه خط۳ به صورت «بی‌اوتی» نیز مذاکره با بخش خصوصی آغاز شده است. همچنین قرار است خط۴ به صورت تراموا، از منابع مالی شهرداری اجرا شود.


آغاز به کار مترو اصفهان با بودجه ۱۹۰۰میلیارد تومانی
اصفهانی‌ها کمتر از یک ماه است می‌توانند از ۷ تا ۱۰ صبح، با ۲رام قطار، در فاصله۱۰ کیلومتری میدان شهدا تا میدان قدس مترو سوار شوند و بر اساس پیش‌بینی مدیران، با افزایش قطارها تا پایان سال، روزانه بین۷۰ تا ۱۰۰هزار مسافر با مترو جابه‌جا خواهند شد. مطالعات خط یک مترو اصفهان از سال۷۰ آغاز و طرح نهایی خط یک به طول ۱۲/۵کیلومتر در سال۸۰ مصوب شد و عملیات اجرایی فاز نخست در سال۸۱ آغاز شد اما موانعی همچون وجود آثار تاریخی در مسیر حفاری مترو و اختلاف‌نظر بین مدیران شهری با مسئولان میراث فرهنگی این استان درباره مسیر مترو سرعت پروژه را گرفت. در کنار این مسئله، تامین نشدن بودجه لازم، از دیگر موانع پیشرفت این پروژه بوده است. کل خط نخست مترو اصفهان در مرکز شهر واقع است و بعد از تکمیل ۲۰کیلومتر پیش‌بینی شده، شمال و جنوب شهر را به هم متصل خواهد کرد. بر اساس آمار و ارقام ارائه شده از سوی رضا امینی، رییس شورای شهر اصفهان، تاکنون هزار و ۹۰۰میلیارد تومان در ۱۴سال به مترو اصفهان اختصاص یافته که در آن ۷۵۵میلیارد تومان از سوی دولت پرداخت شده و بقیه آن را شهرداری اصفهان هزینه کرده است. به گفته او، یک کیلومتر دیگر از خط یک تا چهارراه تختی، سال آینده افتتاح خواهد شد. برای اصفهان ۲ خط مترو دیگر نیز در نظر گرفته شده است. به گفته امینی، خط دوم، به طول ۲۳کیلومتر، شرقی غربی است که ۱۳کیلومتر آن در شهر اصفهان و ۱۰کیلومتر دیگر در فاصله اصفهان تا خمینی‌شهر است و دارای ۲۲ ایستگاه از زینبیه تا خمینی‌شهر بوده و ۱۵ایستگاه این خط در محدوده شهر اصفهان قرار دارد. به گفته او، عملیات اجرایی این خط در ابتدای سال۹۵ آغاز می‌شود.


مترو قم؛ شاید وقتی دیگر
ساخت مترو در قم، در سال ۹۰ با برگزاری یک مناقصه به قرارگاه خاتم‌الانبیا سپرده و عملیات حفاری خط یک از سال ۹۲ آغاز شد. خط یک مترو قم قرار است شمال شرقی این شهر را به جنوب غربی آن وصل کند؛ مسیری که از مسجد «جمکران» آغاز شده و به قلعه «کامکار» ختم می‌شود. بنا به اعلام مسئولان، مترو قم ظرفیت جابه‌جایی ۲۳هزار و ۵۰۰نفر در هر ساعت را دارد. پیش‌تر قرار بود مترو قم شامل ۲خط باشد که «منوریل» جایگزین خط دوم شد. آنطور که عباس ذاکریان، سخنگوی شورای شهر قم به صمت می‌گوید، قرارداد یک‌هزار میلیارد تومانی پروژه مترو قم در حالی به پیمانکار سپرده شده که قرار بود در بودجه سالانه سازمان قطار شهری، سهم دولت نیز درنظر گرفته و در مدت ۵سال، مترو ساخته شود. به گفته او، برای تحقق این هدف، دولت و شهرداری باید سالانه ۲۰۰میلیارد تومان به این پروژه پرداخت می‌کردند، در حالی که وضعیت فعلی به این ترتیب است که سالانه ۵۰میلیارد تومان به این پروژه تزریق می‌شود؛ این یعنی مترو قم تبدیل به پروژه‌ای ۲۰ساله شده است. یکی از راهکارهای شهرداری قم برای تامین هزینه لازم برای پیشرفت کار مترو، فروش ۳۳۰میلیارد تومان اوراق مشارکت است که در مرحله نخست، از اسفند۹۳ تاکنون بیش از ۱۰۰میلیون تومان آن فروخته نشده است. وی می‌افزاید: تاکنون شهرداری مبلغ یک میلیارد تومان از این اوراق را خریداری کرده است. همچنین قرار شده است قرارگاه خاتم ۵۰میلیارد تومان از این اوراق را تقبل کرده و بقیه را یکی از شرکت‌های تامین سرمایه بخرد. ذاکریان تاکید می‌کند: همه تلاش مسئولان و شورای شهر این است که با دریافت تسهیلات از بانک یا فروش اوراق مشارکت یا از طریق فاینانس، هزینه‌های مورد نیاز این پروژه تامین شود.


چاپ