معاون نوسازی و بهره‌برداری سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در گفت‌وگو با صمت تاکید کرد

مشارکت در سرمایه‌گذاری تنها ایجاد کارخانه نیست

صفیه رضایی - گروه صنعت: توسعه صنعتی تنها در ایجاد و راه‌اندازی صنایع جدید و متنوع خلاصه نمی‌شود بلکه یکی دیگر از ابعاد توسعه حفظ و نگهداری و بارور کردن زمینه‌هایی است که جزو داشته‌های صنعتی ما محسوب می‌شوند و نیاز به نگهداری،

مدیریت، نوسازی و بهسازی دارند به‌ویژه اینکه در چند سال اخیر صنایع گوناگونی با ورشکستگی و تعطیلی مواجه شده‌اند و نیازمند آن هستند که رگ‌های آنها در بدنه صنعتی دوباره فعال شود. این رویکرد و فرضیه مقدمه‌ای برای گفت‌وگو با سعید فائقی، معاون نوسازی و بهره‌برداری سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران شد؛ مدیری کاردان و باتجربه که مشکلات صنعت کشور را تنها در نبود تسهیلات و کمبود نقدینگی نمی‌داند بلکه در کنار آن مشکلات موجود در فرهنگ صنعتی را نیز دخیل می‌داند؛ مشکلاتی که باعث به وجود آمدن مشکلات بسیار بزرگتر در صنعت کشور شده است. فائقی معتقد است که مشارکت بخش خصوصی در طرح‌های صنعتی تنها در ایجاد کارخانه خلاصه نمی‌شود بلکه این بخش می‌تواند در صنایعی که به نوعی از کار افتاده‌اند و تولید محصول ندارند نیز فعال شود. مشروح گفت‌وگوی صمت با معاون نوسازی و بهره‌برداری سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران را می‌خوانید: دولت در برنامه جدید خود برای ۷۵۰۰ واحد صنعتی پیش‌بینی اختصاص اعتباراتی کرده که بیشتر در صنایع کوچک و متوسط قرار دارند. در این میان برای صنایع زیربنایی چه روندی پیش‌بینی شده است؟
به تازگی هیاتی به عنوان هیات حمایت از صنایع ایجاد شده که وظیفه و ماموریت حمایت و نوسازی از صنایع را برعهده دارد. این هیات کارخانه‌هایی که به هر نحو با تعطیلی یا ورشکستگی مواجه شده‌اند را حمایت می‌کند. اعتبارات لازم برای حمایت و نوسازی و بهسازی این کارخانه‌ها نیز از محل هدفمندی یارانه‌ها پیش‌بینی شده است؛ کارخانه‌هایی همچون پلی‌اکریل، قند دزفول یا کارخانه‌های لاستیک‌سازی ازجمله کارخانه‌هایی است که در دستور کار برای حمایت و نوسازی قرار گرفته‌اند. در برنامه ششم توسعه برای این امر اعتبارات بسیار خوبی دیده شده است. البته در بودجه سال ۱۳۹۵ به شرط تحقق اعتبارات از محل هدفمندی یارانه‌ها بین ۵هزار تا ۱۰هزار میلیارد تومان اعتبار برای این کار پیش‌بینی شده است. متاسفانه در چند سال اخیر بیشترین مشکلات مربوط به تعطیلی و ورشکستگی در واحدهای صنعتی نساجی دیده شده است. واحد نساجی بافت بلوچ در حال نوسازی با اعتباراتی است که از محل هدفمندی یارانه‌ها پیش‌بینی شده و تخصیص پیدا کرده است.


چه صنایعی بیشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند؟
روی نوسازی کارخانه‌های استراتژیک بیشتر تمرکز شده است؛ چراکه این کارخانه‌ها قدمت طولانی‌تری دارند و کمتر پیش آمده که کارخانه جدید احداث شده باشد همچون کارخانه‌های مواد غذایی و قند؛ بیشتر این کارخانه‌ها میانگین عمر ۳۰ تا ۵۰ سال دارند و بیشتر به دلیل کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش دچار مشکل شده‌اند؛ یعنی کارخانه سرپاست اما قادر به تامین مواد اولیه برای تولید نیست. برای این کارخانه‌ها نیز از محل هدفمندی یارانه‌ها با هدف تامین سرمایه در گردش اعتبارات و تسهیلاتی اختصاص پیدا می‌کند. اعطای این کمک به دو شکل است؛ یا به صورت سیاست‌های حمایتی و اعطای وام کم‌بهره است یا دولت به طور مستقیم برای آنها اعتباری در نظر می‌گیرد تا بتوانند مواد اولیه تولید را تامین و تهیه کنند.


نقش سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران برای اجرای طرح‌های کلان و ملی چگونه تعریف شده است؟
سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بعد از قانون خصوصی‌سازی ماموریت خاصی پیدا کرده است. ماموریت این سازمان در ۳ بخش سرمایه‌گذاری در مناطق محروم و کمتر توسعه‌یافته، فناوری‌ها و صنایع نوین و صنایع استراتژیک و راهبردی که برای کشور اهمیت بسیار زیادی دارند اما بخش خصوصی توانمندی ورود برای سرمایه‌گذاری در این بخش را ندارد تعیین شده است. البته ماموریت سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در این بخش‌ها به صورت تسهیل‌گری و آسان‌سازی است؛ به این معنی که ما سعی می‌کنیم با استفاده از قانون رفع موانع تولید تسهیلاتی را به وجود بیاوریم که بخش خصوصی سرمایه‌گذار درگیر مسائل بروکراتیک اداری نشود بلکه به دنبال ایجاد کارخانه باشد. در این میان کارهای بروکراتیک را سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران انجام می‌دهد تا بخش خصوصی راحت‌تر بتواند کارخانه ایجاد کند به‌عنوان نمونه درحال‌حاضر احداث کارخانه ۵هزار تنی لاستیک با بخش خصوصی در دستور کار است البته سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در آنجا سهام بالایی ندارد بلکه با شراکت ۱۹درصدی در پروژه، بیشتر وظیفه ایجاد زیربناها و زیرساخت‌های لازم برای آسان‌سازی سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را برعهده گرفته است هرچند نکته مهم و خوشحال‌کننده این است که سرمایه‌گذاران در مناطقی سرمایه‌گذاری می‌کنند که نیاز به توسعه دارد. از دو کارخانه لاستیک‌سازی یکی در استان لرستان است و دیگری در کردستان. البته در شهر زابل واقع در استان سیستان و بلوچستان نیز در حال آماده‌سازی کارخانه لاستیک‌سازی هستیم که سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به طور مستقیم و بدون مشارکت با بخش خصوصی ورود کرده تا زمینه‌های مساعد سرمایه‌گذاری بیشتر فراهم شود؛ هرچند محتمل است که در آینده این کارخانه نیز به بخش خصوصی واگذار شود.


مشارکت سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران با بخش خصوصی در طرح‌های صنعتی به چه نحو است و چه سازوکاری دارد؟
بعد از اجرای اصل۴۴ قانون اساسی تا حدودی دولت روند واگذاری به بخش خصوصی را تسهیل کرد؛ چراکه دولت به این نتیجه رسیده که از بعد اجرایی بیشتر خارج شود و به امور حاکمیتی بپردازد. برای اجرای این سیاست سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران ورود کرده است؛ به‌عنوان نمونه در برخی از پروژه‌ها همچون فناوری‌ها و صنایع نوین این سازمان صلاح را در این دانسته که تا ۴۹درصد مشارکت داشته باشد تا پروژه محقق شود. در برخی پروژه‌ها نیز همه زیربناها را مهیا می‌کنیم تا بخش خصوصی سرمایه‌گذار امکان ورود داشته باشد. به عنوان نمونه درحال‌حاضر در شهر گرمسار ایجاد منطقه ویژه اقتصادی در دستور کار است تا بخش خصوصی سرمایه‌گذار امکان ورود بیشتری داشته باشد یا در شهر کرج در منطقه «کاوش»، زمینه و زیربناهای لازم را برای ورود و سرمایه‌گذاری شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم کرده‌ایم. در شهر جهرم نیز در حال آماده‌سازی زیربناها و زیرساخت‌های لازم برای سرمایه‌گذاری هستیم که فکر می‌کنم برای سال آینده آماده واگذاری به بخش خصوصی باشد. تمایل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران نیز به مشارکت ۱۹درصدی در پروژه‌ها و طرح‌های صنعتی است؛ به این شکل که بخش خصوصی سرمایه‌گذار تا ۸۱درصد سهم داشته باشد یعنی سرمایه‌گذاری بیشتر به‌وسیله بخش خصوصی انجام شود. با این حال باید تضامینی وجود داشته باشد تا بخش خصوصی دلگرم باشد و سرمایه‌پذیری و سرمایه‌گذاری جواب دهد. سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران واسطه این سرمایه‌پذیری و سرمایه‌گذاری قرار می‌گیرد تا سرمایه‌گذار از بازگشت سرمایه خود مطمئن باشد و سرمایه‌پذیر بداند به موقع کارخانه‌اش احداث می‌شود و به تولید می‌رسد.


گفته می‌شود که موانع قانونی یا خلأ قانونی سد راه مشارکت بخش خصوصی در طرح‌های صنعتی است؛ چقدر با این گفته موافق هستید؟
واقعیت این است که فرهنگ صنعتی ما با فرهنگ صنعتی دنیا متفاوت است. در فرهنگ صنعتی کشورها این مردم و بخش خصوصی هستند که کارها را به انجام می‌رسانند اما در کشور ما روند انجام پروژه‌ها و طرح‌ها همیشه از بالا بوده و دولت این وظیفه را بر عهده گرفته است درنتیجه جامعه توقع دارد که دولت همه کارها را انجام دهد. حالا اگر دولت بخواهد همه کارها را انجام دهد از عهده آن برنخواهد آمد. البته صنعت ما غیراز فرهنگ مشکل دیگری نیز دارد و آن گران بودن روند سرمایه‌گذاری و پول است یعنی هر سرمایه‌گذاری که می‌خواهد سرمایه‌گذاری کند مجبور است وام بالای ۲۰درصد بگیرد. همین سرمایه‌گذار مجبور است تا ۳۰درصد بیمه و ۲۵درصد مالیات بدهد به علاوه اینکه شوراهای جمعی مانند شوراهای کارگری وجود دارد که اگر اینها را به آن هزینه‌ها اضافه کنیم خواهیم دید که سرمایه‌گذاری بالای ۱۰۰درصد هزینه دارد. به ویژه که به تازگی گفته شده هر سرمایه‌گذار برق مورد نیاز خود را باید تامین کند در صورتی که در همه جای دنیا برای سرمایه‌گذاری بهره‌ای وجود ندارد و تشویق محسوب می‌شود. حالا اگر با این شرایط سرمایه‌گذار شروع به فعالیت کند محصولی گران‌تر از محصولات مشابه تولید می‌کند که قابل رقابت نیست. محصولی که رقابتی نباشد نیز نمی‌تواند بازار خود را پیدا کند و از این‌رو پس از چند سال رکود یافته و مسکوت می‌ماند. مشکل دیگر صنعت ما این است که متاسفانه تنوع‌طلب هستیم که جدا از مشکلات فرهنگی است؛ به‌عنوان نمونه در کل دنیا ۸۰ خودروسازی وجود دارد در حالی که ما ۲۵ خودروسازی داریم؛ یا در کل دنیا ۲۰ واگن‌سازی وجود دارد و در کشور ما ۷ تا؛ درحقیقت جهت سرمایه‌گذاری ما درست نیست و به عبارتی روی دست همدیگر بلند می‌شویم و رقابت را یاد نگرفته‌ایم. البته کنترل این مشکلات بر عهده سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران نیست اما وظیفه سازمانی ما ایجاب می‌کند تا سرمایه‌گذاری را هدایت کنیم و نگذاریم این سرمایه‌گذاری به هر سمت و سویی برود. به علاوه اینکه نگذاریم مازاد تولیدی داشته باشیم که قابل صادرات نباشد بلکه از ابتدا باید به تولید صادرات‌محور فکر کنیم از این‌رو نیاز است در عقد قراردادهایی که با کشورهای خارجی داریم و روی ورود دانش فنی برای تولیدات تاکید می‌کنیم به فکر تامین بازار برای تولیدات خود نیز باشیم.


مناطق محروم چه مزیت‌هایی دارند که بخش خصوصی را ترغیب به سرمایه‌گذاری و مشارکت کنند؟
مناطق محروم در عین توسعه‌نیافتن مزیت‌های زیادی دارند. یکی از این مزیت‌ها، وجود نیروی انسانی است؛ چراکه در این مناطق به دلیل توسعه‌نیافتن، بیکاری زیاد است از این‌رو در این مناطق تمامی پیش‌نیازهای سرمایه‌گذاری بکر و ارزان است. یعنی اگر در مناطق توسعه‌یافته زمین به شدت گران است در این مناطق زمین ارزان و شاید رایگان باشد یا امکانات اولیه و آموزش ارزان است. به علاوه این مناطق دسترسی بسیار خوبی به کشورهای دنیا دارند به عنوان نمونه استان سیستان و بلوچستان به آسانی به مبادی بین‌المللی متصل می‌شود از این‌رو می‌توانیم برای تولیدات خود به بازارهای صادراتی نیز فکر کنیم. یکی دیگر از مزیت‌های مناطق محروم موقعیت منطقه‌ای و وجود معادن بکر و دست‌نخورده است به ویژه اینکه می‌توان بیشتر کارخانه‌های بخش صنایع مکمل همچون مواد غذایی و لاستیک‌سازی را در این مناطق ایجاد کرد.


برنامه‌ها و سیاست‌گذاری‌های جدید سازمان گسترش و نوسازی ایران برای نوسازی صنایع چیست؟
به تازگی منشوری به عنوان منشور نوسازی در حال تدوین است. در این منشور نگاه ما صنعتی است یعنی گروه صنایع را در نظر می‌گیریم و فرض می‌کنیم که اگر کارخانه قند دزفول را بازسازی می‌کنیم از برآیند این بازسازی یک منشور برای صنایع قند داشته باشیم تا بتوانیم همه صنایع قند را بروز و نوسازی کنیم. در صنایع نساجی نیز همین تلاش را داریم. البته به منظور پیشبرد این منشور نیاز به مصوبه‌ای برای ایجاد صندوق توسعه‌ای باهدف نوسازی است. اگر بتوانیم مجوز ایجاد این صندوق را از مجلس شورای اسلامی بگیریم خواهیم توانست بازار سرمایه را نیز برای این کار تجهیز کنیم. البته مشکلی که وجود دارد این است که بیشتر سرمایه‌گذاران بخش خصوصی تمایل به ایجاد و راه‌اندازی یک واحد صنعتی یا کارخانه دارند در حالی که سریع‌ترین راهی که بازگشت سرمایه را به همراه دارد این است که صنایع موجود را به مرحله تولید محصول برسانیم؛ چراکه برای ایجاد کارخانه، بازگشت سرمایه طولانی‌تر خواهد شد. با این حال اگر ما بتوانیم صندوق توسعه برای نوسازی را ایجاد و بعد از آن بازار سرمایه را به این سمت هدایت کنیم این منشور نوسازی می‌تواند کار زیربنایی بسیار خوبی برای تبدیل صنایع به صنایع نوین باشد. به عنوان نمونه ۵۰ سال است که ماشین‌سازی تبریز را داریم در حالی که با صنایع نوین فاصله دارد. اگر ما بتوانیم صنایع ماشین‌سازی تبریز را به صنایع نوین ماشین‌سازی تبدیل کنیم آن موقع هم در صادرات پیشرفت می‌کنیم و هم قادر خواهیم بود ماشین‌آلات جدید را با استانداردهای نوین عرضه کنیم.


اعتبارات ایجاد این صندوق از کجا تامین می‌شود؟
تامین اعتبارات از محل هدفمندی یارانه‌ها یکی از راهکارهاست. راهکار دیگری که روی آن فکر شده تامین اعتبارات از محل اخذ عوارض مربوط به خودروهای وارداتی، سیگارهای وارداتی یا تولیدی یا آلوده کننده‌های زیست‌محیطی است.


یکی از بخش‌های چالشی در صنایع زیرساختی آب است. سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در این بخش به چه نحو ورود کرده است؟
صنعت آب بخش مهمی است که استراتژی ویژه خود را می‌طلبد. خوشحال هستم که قرار است فارغ‌التحصیلان دانشگاه علم و صنعت سمیناری را با عنوان بررسی مشکلات صنعت آب و فاضلاب در ۱۷ شهریور امسال برگزار کنند به‌ویژه اینکه در مسیر تولید صنعتی گام‌های بسیار خوبی در صنعت آب برداشته شده است. نمونه آن تولید دستگاه‌ها برای شیرین کردن آب است که البته روش‌های مختلفی نیز دارد که یک روش آن سلولزی است یعنی با تولید یک غشای سلولزی اضافات آب را می‌گیرند و آب شیرین تولید می‌کنند. این روش هم برای تصفیه فاضلاب‌ها جواب می‌دهد و هم برای تصفیه آب شرب؛ برای تولید این دستگاه صنعتی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران با دانشگاه صنعتی‌شریف توافقنامه‌ای امضا کرده و ان‌شاءالله ابتدای دی امسال، این محصول را تولید می‌کنیم و در مدت یک سال به تولید انبوه می‌رسانیم. این محصول در حالی با طراحی و فناوری داخلی تولید می‌شود که پیش از این در انحصار امریکا بود و این کشور این محصول را در اختیار ما قرار نمی‌داد؛ تولید غشای سلولزی مقدمه‌ای است برای ورود ما به صنعت تولید آب‌شیرین؛ به عبارتی تولید این غشای سلولزی ما را برای تولید ممبران(مهم‌ترین و حساس‌ترین دستگاه در تصفیه آب) آماده می‌کند که همه آب‌شیرین‌کن‌ها به این محصول نیاز دارند.


چاپ