چالش تجهیزات و سازه‌های صنعتی

صفیه رضایی - گروه صنعت: با وجود توانایی تولید تجهیزات و سازه‌ها در کشور، بازار میزان تقاضا برای مصرف آنها از جانب شرکت‌های پالایشگاهی کم است. همین مسئله باعث ناکام ماندن سازندگان سازه‌های ایرانی در مقابل سازندگانی تحت لیسانس استانداردهای اروپایی و امریکایی شده است.

صنایع مهم و زیرساختی چون نفت، گاز، برق و پتروشیمی جزو مزیت‌های قابل بررسی کشور ما هستند. هیچ کس این موضوع را انکار نمی‌کند. با وجود این، تنها ثروت مورد نظر در این بخش‌ها نباید در محور صادرات و از نوع خام‌فروشی نهادینه شود بلکه باید به داخلی‌سازی تجهیزات و سازه‌های این صنایع نیز فکر کرد. آنجا که از خودکفایی و خوداتکایی در تولید سخن گفته می‌شود باید بتوانیم تجهیزات و سازه‌های اصلی را نیز خود تولید کنیم که به طور معمول تمام اینها در یک مجموعه و با هم برآورد می‌شود. سعید مهذب ترابی، رییس انجمن مدیریت مصرف انرژی ایران و مدیرعامل شرکت قدس نیرو در این زمینه به صمت گفت: زمانی که از خودکفایی در تولید صحبت می‌کنیم تمام عواملی که منجر به تولید می‌شود را با همدیگر برآورد می‌کنیم. از این رو بین خوداتکایی و خودکفایی تفاوت وجود دارد. خودکفایی به معنی ساخت تمامی تجهیزات در داخل کشور است و خوداتکایی به معنی دانش ایجاد یک پالایشگاه، نیروگاه یا کارخانه است.


سازه‌های پالایشگاهی
خودکفایی از پیکره تجهیزات پالایشگاهی ایران چندان دور نیست. در سال ۱۳۹۱ بود که خبر خودکفایی ایران در ساخت سازه‌های غول‌پیکر پالایشگاهی منتشر شد. اردیبهشت امسال نیز خودکفایی ساخت تجهیزات فرآیندی پالایشگاه‌های گازی منتشر شد. با وجود این، هنوز اما و اگرهایی در زمینه تجهیزات پالایشگاهی از نظر استاندارد و نوع کیفیت در مقابل مشابه خارجی وجود دارد؛ چراکه نفت و گاز دو صنعت حساس و مادر هستند که سازه‌های آنها باید بالاترین استاندارد و دقت را داشته باشد. فرداد دلیری، معاون سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران نیز درباره میزان خودکفایی در تولید سازه‌های پالایشگاهی به صمت گفت: تولید بسیاری از تجهیزات پالایشگاهی بومی‌سازی و داخلی‌سازی شده اما تعدادی از سازه‌ها نیز وارداتی است. بنابراین با وجود اینکه تولید برخی تجهیزات صرفه و توجیه اقتصادی ندارد نباید روند سرمایه‌گذاری و تولید متوقف شود. دلیری با اشاره به اهمیت تقویت سازندگان داخلی تجهیزات پالایشگاهی گفت: شرکت‌های نفتی و پالایشگاهی داخلی باید تجهیزات تولید شده داخل را بخرند؛ با وجود این، در برخی موارد نحوه سفارش‌دهی از جانب شرکت‌های نفتی و پالایشگاهی به تعداد مورد نیاز است و ممکن است چندین نوع سازه یا شیرآلات را سفارش دهند که شرکت‌های سازنده ایرانی تمام آن را نتوانند تامین کنند. از این رو ممکن است شرکت‌های سازنده ایرانی از دور خارج شوند. ما برای رفع این مشکل پیشنهاد کرده‌ایم که شرکت‌های سازنده ایرانی کنسرسیوم تشکیل دهند و زیرلوای آن سفارش‌ها را مدیریت کنند. وی با اشاره به اقدامات ایدرو برای تامین تجهیزات پالاشگاهی گفت: یکی از سازه‌های لازم و پرمصرف در کشور شیرآلات کنترلی( شیرآلاتی که از راه دور کنترل می‌شوند) است که در کشور کمبود آن احساس می‌شود. ما به کمک یک شرکت خارجی بر تولید آن سرمایه‌گذاری کردیم که در هفته آینده کارخانه آن افتتاح می‌شود. معاون سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران با اشاره به لزوم افزایش سرمایه‌گذاری برای تولید سازه‌های پالایشگاهی گفت: علاوه‌بر بسیاری از کارهای مثبتی که برای تولید تجهیزات پالایشگاهی انجام شده است همچنان نیاز به سرمایه‌گذاری برای تامین انواع پمپ‌ها، کمپرسورها، آلیاژها و لوله‌های ضدخورندگی احساس می‌شود. نمونه‌ای از فعالیت‌های انجام شده این است که در گذشته شیرآلات نفت در کشور ساخته نمی‌شد اما درحال‌حاضر در کشور تولید می‌شود. از این رو می‌توان با اطمینان گفت که توانایی تولید در کشور وجود دارد؛ فقط سازندگان باید به موضوعاتی مانند بازاریابی، رقابت‌پذیری، قیمت مناسب، کیفیت بالا و زمان به موقع تحویل سازه‌ها توجه داشته باشند. دلیری در پاسخ به این سوال که چه میزان توانایی تولید تجهیزات پالایشگاهی در داخل وجود دارد، گفت: حدود ۴۰ درصد توان تولید تجهیزات پالایشگاهی وجود دارد اما در عمل تنها از ۲۰ درصد استفاده می‌شود. وی با اشاره به تاثیر پسابرجام در تسهیل تولید و تامین تجهیزات پالایشگاهی گفت: پسابرجام کمک موثری در فرآیند تولید و تامین سازه‌های پالایشگاهی داشت. به عنوان نمونه، درحال‌حاضر شرکت‌های صاحب دانش فنی ساخت تجهیزات پالایشگاهی به ایران مراجعه می‌کنند و حاضر هستند که در صورت وجود شرایط مطلوب در کشور ما سرمایه‌گذاری کنند. به عبارتی، با شرکت‌های ایرانی تولید مشترک داشته باشند مشروط بر اینکه بازار مصرف آنها در داخل وجود داشته باشد. به علاوه، دست دلالان تامین تجهیزات قطع شد و مستقیم و بدون تحمیل هزینه‌های مالی از سوی شرکت‌های سازنده می‌توان تجهیزات لازم را تامین کرد. همچنین در زمان تحریم یک سازنده انحصاری وجود داشت که مجبور بودیم از طریق آن تجهیزات را تامین کنیم در حالی که بعد از برجام رقابت بین چندین سازنده وجود دارد که به قیمت بسیار کمتر می‌توان تجهیزات را از آنها خرید. تا جایی که قیمت برخی از تجهیزات تا ۵۰ درصد پایین آمده است. به عنوان نمونه، شرکت‌های سازنده خارجی، لوله‌های درون چاه‌های نفتی را تا ۵۰ درصد کمتر نسبت به قبل از برجام به ایران می‌فروشند. معاون سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران درباره کیفیت و استاندارد تجهیزات پالایشگاهی تولید داخل نیز گفت: شرکت‌های سازنده ایرانی به دلیل سال‌های تحریم، نتوانسته‌اند تحت لیسانس شرکت‌های خارجی کار کنند از این‌رو، فرآیند صادرات تجهیزات پالایشگاهی نیز کار ساده‌ای نیست؛ چرا که این سازه‌ها باید با استانداردهای ویژه اروپایی و امریکایی تولید شود. البته این یکی از نیازمندی‌هایی است که در ماه‌ها و سال‌های آینده شاید بتوان آن را تامین کرد. با وجود این، اگر پیمانکاران ایرانی بخواهند درکشورهای دیگر کار کنند باید تذکر داده شود که از تجهیزات پالایشگاهی ساخت داخل استفاده کنند.


چالش‌های تولید
هرچند همواره بر تولید تجهیزات و اصل بومی‌سازی سازه‌ها تاکید می‌شود اما این اصل مهم و ضروری مشکلات و پیچ و خم‌های خود را دارد؛ چرا که مشابه بسیاری از بخش‌های صنعتی ممکن است گلایه‌هایی از جنس نبود حمایت دولتی یا ترجیح کالای خارجی به ایرانی وجود داشته باشد. علی میرزایی، تولیدکننده سازه‌ها و تجهیزات پالایشگاهی از دیگر سازندگان است که بر این موارد تاکید می‌کند. وی به صمت گفت: زحمات بسیاری کشیده می‌شود اما به دلیل حمایت نکردن دولت، بخش تولید در زمینه سازه‌های پالایشگاهی چندان موفق نبوده است. البته کاستی‌های موجود به کمک دولت، وزارت صنعت، معدن و تجارت و اداره استاندارد قابل رفع است. اما متاسفانه اداره استاندارد با تولیدکنندگان همکاری لازم را ندارد تا سازه‌ها و تجهیزاتی که تولید می‌شود مورد قبول شرکت‌های پالایشگاهی قرار گیرد. این تولیدکننده تجهیزات پالایشگاهی گفت: وقتی به عنوان سازنده به اداره استاندارد مراجعه می‌کنیم و تقاضای آزمایش، بررسی کیفیت و استاندارد محصولات و تجهیزات تولیدشده خود را داریم با پاسخ منفی این اداره مواجه می‌شویم که امکانات و آزمایشگاه لازم را برای این منظور دراختیار نداریم. البته در برخی موارد نیز که موفق به کسب استاندارد و آزمایش تجهیزات از جانب اداره استاندارد می‌شویم صنایع نیروگاهی، پالایشگاهی و پتروشیمی و فولاد به ما می‌گویند که باید استاندارد اروپایی و امریکایی را داشته باشیم؛ چرا که ترجیح می‌دهند با استانداردهای خارجی کار کنند. متاسفانه شرکت‌های پالایشگاهی داخلی به استفاده از تجهیزات داخلی حتی با کیفیت بالا تمایل ندارند و تمایل دارند سازه‌های خارجی استفاده کنند.
میرزایی معتقد است که استقبال از تجهیزات و سازه‌های پالایشگاهی داخلی به نحوی نبوده که شرکت‌های سازنده بتوانند خود را تقویت کنند و استانداردها و کیفیت محصولات خود را بالا ببرند و تنها توانسته‌اند در این استقبال کم، عمر بگذرانند. این تولیدکننده با اشاره به تمامی چالش‌ها و مشکلات بر این نکته صحه گذاشت که در بخش ایمنی و تولید سازه‌های ایمنی پالایشگاهی کارهای مثبت و باکیفیتی انجام و از لحاظ میزان تولید نیز در این بخش بیشتر از سایر قسمت‌ها فعالیت شده است. با وجود این، می‌توان گفت اصلی‌ترین موضوع و چالش درباره سازه‌های پالایشگاهی، مسئله حفظ و رعایت استاندارد است. این مهم می‌تواند در سایه تولید مشترک و استفاده از نام شرکت‌های معتبر خارجی زودتر محقق شود، همچنین زمینه صادراتی را بیشتر تقویت می‌کند.


چاپ