روزآمد کردن مهارت‌آموزی‌ها

صفیه رضایی - گروه صنعت: نظام آموزش مهارتی صنعتی باید به نحوی پیش رود که تنها به آموزش فنی و تخصصی اکتفا نشود و در کنار آن به رشد قابلیت‌ها و توانمندی‌های کارکنان نیز توجه شود.
مهارت‌آموزی یکی از موضوعاتی است که مسئولان بر آن تاکید می‌کنند؛

تا جایی که یکی از عوامل رونق تولید و بهبود کیفیت محصولات و در نهایت بالا رفتن ارزش افزوده را مهارت‌آموزی نیروی کار عنوان می‌کنند. با پیشرفت علم و فناوری همه مشاغل موجود در جامعه نیاز به کسب مهارت دارند. به علاوه اینکه در جهان فراصنعتی امروز توسعه به معنی عام بدون توجه به آموزش‌های فنی و حرفه‌ای مفهومی نخواهد داشت. نیروی انسانی شاغل در صنعت نیز باید بتواند قبل از حضور در کار این نوع آموزش‌ها را دریافت کند. آموزش‌های فنی و حرفه‌ای انجام فعالیت‌هایی است که می‌تواند فرد را برای احراز شغل، حرفه و کسب و کار آماده کند یا کارآیی و توانایی وی را در انجام آن افزایش دهد. این آموزش‌ها کسب مهارت‌ها را در راستای فناوری و علوم وابسته به همراه دانش‌های خاص مربوط به شغل و در بخش‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ارائه می‌دهد.


لزوم مهارت‌های فنی
 توسعه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای در شرایط کنونی برای اقتصاد و فرهنگ ایران و به‌ویژه شتاب‌دهی به فرآیند تولید امری حیاتی است؛ زیرا سرمایه‌گذاری‌های زیربنایی و افزایش ابزار و تجهیزات و به طور کلی سرمایه فیزیکی بدون سرمایه انسانی بی‌استفاده مانده یا به نحو اقتصادی و کارآمد مورد بهره‌برداری قرار نمی‌گیرد. بنابراین از ضرورت‌ها و الزامات رشد و توسعه اقتصادی، وجود نظام آموزش برای ایجاد مهارت‌های لازم سرمایه انسانی است و در این میان آموزش‌های فنی و حرفه‌ای تلفیقی است از علم، فن و هنر و نقش بسیار مهمی در تامین نیروی انسانی کارآمد ایفا کرده و مضمونی توسعه‌ای دارد. هدف از این آموزش‌ها، افزایش توانایی‌های دانش، مهارت و قدرت درک افراد و انجام مطلوب‌تر کار در محدوده وظایف شغلی است. از آنجایی که بیکاری یکی از مهم‌ترین مسائل و مشکلات جهان است و در کشورهای در حال توسعه با توجه به توازن نداشتن ساختارهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی سهم بیشتری را بر توسعه دارد و با توجه به اینکه یکی از دلایل بیکاری در کشور فقدان مهارت‌های مورد نیاز بازار کار از سوی جویندگان کار است، انتظار می‌رود سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای و سازمان‌های موازی دیگر در کنار مدیران صنعتی با ارائه آموزش‌های مهارتی بتوانند نقش بسزایی در کاهش میزان بیکاری ایفا کنند؛ چراکه اگر آموزش فنی و حرفه‌ای در کشور نادیده گرفته شود در واقع باعث سوق دادن آموزش کشور به طور غیرمستقیم به آموزش اشتغال کاذب و درآمدهای ناپایدار می‌شود و به‌تدریج آسیب جدی به کشور وارد می‌کند. سرمایه‌گذاری ناکافی در آموزش فنی و حرفه‌ای به معنی غفلت و فنای سرمایه‌های انسانی نیز تلقی می‌شود. به جز بعد اقتصادی، نقش آموزش‌های فنی و حرفه‌ای در تغییرات اجتماعی و فرهنگی به‌ویژه در رشد و بهبود فرهنگ کار حائز اهمیت است. شاید به این خاطر است که مسئولان بر ضرورت مهارت‌آموزی و همگامی بخش دانشگاهی با بخش تولید مدام تاکید می‌کنند.


مهارت‌آموزی بهتر از خدمات
حسن صادقی، رییس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری کشور در این زمینه به صمت گفت: صنعتی شدن بدون لحاظ کردن مهارت‌آموزی معنایی ندارد. البته از زمانی که سازمان فنی و حرفه‌ای تاسیس شد به طور رایگان مهارت‌آموزی را برای بخش تولیدی کشور در دستور کار قرار داد. خلأهای احتمالی این مهارت‌آموزی نیز با تاسیس دانشگاه علمی و کاربردی برطرف شد از این‌رو با وجود چنین امکاناتی نمی‌توان گفت که به موضوع مهارت‌آموزی بی‌توجهی می‌شود. صادقی افزود: تمرکز مهارت‌آموزی بیشتر بر بخش صنعت و تولید است و به نظر می‌رسد که در این بخش فعالیت‌هایی موثری انجام شده اما در بخش خدمات و حمل‌ونقل چندان که به بخش تولید و صنعت توجه شده برای مهارت‌آموزی برنامه‌ریزی نشده است. بی‌توجهی به این بخش به طور قطع آسیب‌های جبران‌ناپذیری به همراه خواهد داشت. تکرار مداوم این نکته که باید به مهارت‌آموزی توجه کنیم و شاغلان ما مهارت کار ندارند نیز در بلندمدت باعث سرخوردگی نیروی کار می‌شود بنابراین باید در این بخش نیز سرمایه‌گذاری کرد. وی گفت: سال گذشته خانه کارگر برای ۲۲۰ هزار نفر آموزش‌های مهارتی در نظر گرفت. در سال ۹۳ نیز بیش از ۱۰۰ هزار نفر از آموزش‌های مهارتی در رشته‌های مختلف به طور رایگان برخوردار شدند.  صادقی تاکید کرد: با صحبت‌های بسیار در زمینه لزوم مهارت‌آموزی خلأهای موجود کاهش یافته و به نظر می‌رسد که بیش از حوزه تولید و صنعت در بخش خدمات نیاز به مهارت‌آموزی نیروی کار احساس می‌شود.


قابلیت‌ها در کنار تخصص
با این حال نقد دیگری بر مهارت‌آموزی در بخش صنعت وجود دارد که آموزش‌های مهارتی متناسب با نیاز روز در جامعه تدوین نمی‌شود. حسین ساسانی، عضو انجمن مدیران صنایع در این زمینه به صمت گفت: افرادی که آموزش‌های مهارتی به افراد جویای مهارت می‌دهند آنچنان همگام با دانش روز پیش نمی‌روند. به عبارتی نمی‌دانند که چه مهارت‌هایی برای شرایط روز لازم است که براساس آن قابلیت‌ها و توانمندی‌های لازم را در نسل جویای مهارت بیدار کنند. همچنین سال‌های سال است که بخش مهارت‌آموزی نتوانسته رشد قابلیت‌ها را نیز در مجموعه آموزشی قرار دهد. وی گفت: قابلیت‌ها، توانمندی‌هایی است که در کنار مهارت‌ها کمک می‌کنند تا نیروی کار فعالیتش را به نحو مطلوب‌تری انجام دهد. به عبارتی ما نباید به داشتن تکنیسین و مهندس و متخصص اکتفا کنیم بلکه باید نیروی کار قابلیت ارتباطی در محیط کار داشته باشد. به علاوه اینکه بتواند قابلیت سرپرستی در محیط کار را بر عهده بگیرد و حتی علم و دانش آگاهی خود را به دیگر همکاران انتقال دهد. ساسانی افزود: احراز تخصص در مهارت‌آموزی تنها یک بخش است اما بخش دیگر مربوط به وجود قابلیت‌های توانمندساز است که نیروی کار بتواند بهتر و بیشتر از تخصص خود استفاده کند. به عنوان نمونه ایجاد ارتباط موثر در محیط کار، فعالیت هدفمند و آگاهی از میزان تاثیر فعالیت و کار در ارزش افزوده و بهره‌وری تولید از ضرورت‌های لازم است. وی اظهار کرد: باید مجموعه‌ای از مهارت‌آموزی‌ها برای کارگران صنعتی مدنظر باشد که علاوه بر مهارت‌های فنی، قابلیت‌های توانمندساز، قابلیت‌های راهبری و دوراندیشی و آینده‌نگری را هم در آنها تقویت کند. اگر یک تکنیسین قابلیت‌های گفته‌شده را داشته باشد می‌تواند در تولید آن کارخانه موثر واقع شود. ساسانی با اشاره به اهمیت قابلیت‌های فنی و تخصصی در محیط کار تاکید کرد: افراد در محیط‌های صنعتی در یک زنجیره مصرف قرار گرفته و به نوعی به همدیگر نیاز دارند. فعالیت‌ها و دستاوردهای آنها مورد نیاز دیگر کارکنان آن کارخانه یا واحد صنعتی می‌شود از این‌رو باید آموزش قابلیت‌ها و توانمندی‌ها هم در برنامه‌های مهارت‌آموزی باشد و تنها به آموزش‌های فنی و تخصصی اکتفا نکنیم. بسیار دیده شده که استادکار آموزش‌دهنده خود مهارت‌های لازم و موردنیاز روز را نمی‌داند بنابراین باید تمامی ابعاد مهارت‌آموزی بررسی و لحاظ شود.


چاپ