مدیریت سالمندی نیروگاه‌ها

صفیه رضایی - گروه صنعت: با استفاده و نصب سیستم‌های کنترل نیروگاهی می‌توان به جای از رده خارج کردن نیروگاه‌های قدیمی و فرسوده از آنها محافظت کرد و میزان خطرآفرینی آنها را به صفر رساند.

در یک نیروگاه تولید برق بخش‌های مختلفی در یک زمان در مدار بهره‌برداری قرار دارند که کارکرد هر بخش در این فرآیند به هم پیوسته و مستمر دارای اهمیت است اما برخی قسمت‌ها به دلیل فراگیری کارکردها اهمیت بیشتری دارند. یکی از این بخش‌ها، سیستم‌های کنترل نیروگاهی است که مانند مغز و قلب واحد نیروگاه عمل می‌کنند. سیستم کنترل به فراخور اهمیت پیچیدگی‌های ساختاری و عملکردی گوناگونی دارد که ساخت، نصب و بهره‌برداری از آن به دانش و توانمندی خاصی نیاز دارد و در صنعت نیروگاهی، فعالان این بخش از تخصص‌های متمایزی نسبت به دیگران برخوردارند. همچنین این فناوری در کشور ما بومی‌سازی شده است. سیستم‌های کنترل نیروگاهی علاوه بر صرفه‌جویی و خروج ارز از کشور می‌توانند از نیروگاه قدیمی محافظت و از وقوع هر خطر احتمالی جلوگیری کنند.


سیستم‌های کنترل نیروگاهی
هدف از مجموعه فرآیند نیروگاه تبدیل انرژی شیمیایی موجود در سوخت به انرژی الکتریکی مورد نیاز جامعه است و در این زمینه ورودی اصلی نیروگاه سوخت و میزان انرژی الکتریکی تولیدی خروجی آن است. اجزای اصلی نیروگاه عبارتند از: بویلر، توربین و ژنراتور و سیستم‌های کنترل بویلر، کنترل احتراق، کنترل آب تغذیه، کنترل درجه حرارت، کنترل توربین نیز وجود دارد. محمدرضا هاتف، کارشناس تولید سیستم‌های کنترل نیروگاهی به صمت گفت: بعد از انقلاب اسلامی توسعه نیروگاه‌ها و صنعت برق درحالی در دستور کار قرار گرفت که پیش از آن تمامی فرآیندها در این بخش به‌دست خارجی‌ها انجام می‌شد. در ۲۰ سال بعد از انقلاب اسلامی ما توانستیم بسیاری از بخش‌های ساخت نیروگاه را در کشور بومی‌سازی کنیم به طوری که تمامی بخش‌های زیرساختی تا پیش از دهه ۹۰ در کشور بومی‌سازی شد. تنها بخشی از نیروگاه که تا این زمان بومی‌سازی نشده بود سیستم کنترل نیروگاه بود که شرکت مپنا و شرکت‌های دیگری که کار نصب نیروگاهی را بر عهده دارند با لیسانس شرکت‌های خارجی همچون زیمنس، ژنرال الکتریک و... سیستم آن را خریداری می‌کردند. وی افزود: برای نخستین بار در یک پروژه ملی سال ۱۳۹۰ سیستم کنترل نیروگاه گازی بومی‌سازی شد. این پروژه (تولید نخستین سیستم کنترل توربین نیروگاهی کشور با تجهیزات نشان DCS) توسط وزارت نیرو هدف‌گذاری و در آبان ۱۳۹۰ از سوی مدیرعامل توانیر افتتاح شد که بهترین پروژه ساخت داخل در آن سال به شمار می‌رود. از آن زمان تاکنون حدود هزار مگاوات نیروگاه را با این سیستم کنترل جدید بروز کردیم و می‌توان گفت این فناوری یکی از «های‌تک»ترین فناوری‌هایی است که ایران به آن دست پیدا کرده است. هاتف گفت: نیروگاه گازی مشهد، نیروگاه ری، نیروگاه پلی‌اکریل اصفهان، نیروگاه کنگان در فارس، نیروگاه کیش، نیروگاه شمس سرخس و واحد ۶ نیروگاه رامین اهواز با ظرفیت ۱۲۰ مگاوات امروز ازجمله نیروگاه‌هایی است که با این سیستم کنترل داخلی کار می‌کنند. وی درباره سازوکار سیستم‌های کنترل نیروگاهی گفت: این سیستم تمامی نیروگاه‌های آب، باد، گاز و بخار را پوشش می‌دهد. البته نخستین سیستم کنترل دور الکترونیک و نخستین سیستم حفاظت سرعت با بالاترین سطح فناوری در کشور تولید و بومی‌سازی شده است. همچنین حفاظت سرعت همیشه جزو مهم‌ترین فناوری‌های دنیاست و غیراز امریکا، آلمان، ژاپن و فرانسه کشور دیگری این فناوری را ندارد و ما توانستیم حلقه آن را کامل کنیم. مدیرعامل شرکت نیروگاهی آهار شرق با اشاره به بومی‌سازی سیستم‌های کنترل نیروگاهی در کشور گفت: با وجود فناوری سیستم‌های نیروگاهی و نصب آن روی سخت‌افزارهای ایرانی نیازی به خرید از کشورهای دیگر در این بخش نیست. به علاوه اینکه ما در منطقه حرف نخست را در صنعت نیروگاهی می‌زنیم. این ظرفیت بسیار خوبی است که می‌توانیم همزمان با بومی‌سازی سیستم‌های کنترل نیروگاهی در کشورهای دیگر نیز در قالب خدمات پیمانکاری مشارکت و فعالیت کنیم. وی افزود: به تازگی تقاضاهای گوناگونی از کشورهای آرژانتین، عراق و لیبی برای انعقاد قرارداد پیرامون محور سیستم‌های کنترل داشتیم. البته مدیران توسعه خدمات فنی مهندسی نیز در این زمینه بسیار حمایت کردند و این فناوری را به ۱۰ کشور معرفی کرده‌اند. صنعت نیروگاهی ایران نیز در تمامی کشورهای منطقه مشتری دارد. هاتف با اشاره به میزان بهره‌وری و کاهش هزینه ناشی از استفاده سیستم‌های کنترل در نیروگاه‌ها گفت: هر سال وزارت نیرو برای ایجاد ۵هزار مگاوات نیروگاه جدید سرمایه‌گذاری می‌کند که مبلغی حدود ۲/۵ میلیارد یورو هزینه در بر خواهد داشت. اگر در نظر بگیریم که برای ایجاد هر هزار مگاوات حدود ۵۰۰ میلیون یورو سرمایه لازم است سیستم‌های کنترل نیروگاهی حدود ۶ درصد از این مبلغ یعنی ۳۰میلیون یورو را در بر می‌گیرند. با این حال این سیستم‌ها مزایای بسیاری برای کشور دارند؛ چراکه نیاز نیست این فناوری از کشورهایی همچون ایتالیا، فرانسه یا آلمان خریداری شود.


محفاظت از نیروگاه‌های قدیمی
نیروگاه‌هایی که از بهره‌وری کمتری برخوردار و طول عمر آنها زیاد باشد از رده خارج می‌شوند. به اصطلاح می‌گویند که این نیروگاه‌های تولید برق فرسوده شده‌اند. البته صنعت برق کشور ما پیشرو و خودکفا به شمار می‌رود و جایگزینی نیروگاه‌های جدید و بازنشسته کردن نیروگاه‌های قدیمی و حتی تعمیر آنها در داخل امکان‌پذیر است. عبدالرسول پیش‌آهنگ، معاون راهبری تولید شرکت مادر تخصصی تولید برق حرارتی گفته است که درحال‌حاضر ۳ هزار مگاوات نیروگاه باید بازنشسته شود اما در شرایط فعلی به دلیل اینکه نیاز مصرف بیشتر از نیاز تولید است نمی‌توان این نیروگاه‌ها را از رده خارج کرد. پیام باقری، عضو هیات مدیره و رییس کمیته صادرات صنعت برق در این زمینه به صمت گفت: «نیروگاه‌های برق طول عمری دارند که طبیعی است بعد از سپری شدن آن باید از مدار خارج یا قطعات آنها تعویض و تعمیر شود؛ چراکه روی معیار بازده آن تاثیرگذار است. براساس نرم جهانی بهره‌وری و بازده نیروگاه‌های برق دنیا کمتر از ۵۰ یا ۶۰ درصد نیست در حالی که در کشور ما بازده نیروگاه‌ها ۳۵ تا ۳۷درصد برآورد می‌شود. البته از آنجایی که نقش اصلی را در نیروگاه‌ها توربین‌ها بر عهده دارند اگر آنها بازده و بهره‌وری مناسب را نداشته باشند هزینه تولید برق را افزایش می‌دهند و توجیه اقتصادی نخواهند داشت از این‌رو باید از رده خارج شوند. »از رده خارج شدن نیروگاه‌های فرسوده در حالی مطرح می‌شود که محمدرضا هاتف، کارشناس تولید سیستم‌های کنترل نیروگاهی معتقد است که می‌توان با تجهیز و محافظت این‌دسته از نیروگاه‌ها با استفاده از سیستم‌های کنترل، آنها را به جای از رده خارج کردن محافظت و کنترل کرد. هاتف گفت: بیشتر نیروگاه‌های ما مربوط به ۳۰ یا ۴۰ سال پیش است که برای افزایش توان نیروگاهی نیاز به بازسازی دارند از این‌رو برای بروزرسانی در نیروگاه‌ها باید سیستم‌های کنترل نصب شود. وی افزود: اگر ما ظرفیت نصب ۷۰ هزار مگاوات نیروگاه را در کشور داشته باشیم باید بدانیم که ۲۰ هزار مگاوات نیروگاه ما قدیمی است. البته هزار مگاوات از این میزان تا به حال تعویض شده است. این کارشناس سیستم‌های کنترل نیروگاهی معتقد است که با از رده خارج کردن نیروگاه‌های فرسوده هزینه بسیاری به بخش صنعت متحمل می‌شود؛ تا جایی که اگر برای نصب هر هزار مگاوات نیروگاه ۵۰۰ میلیون یورو سرمایه‌گذاری شود بازنشستگی این حجم به معنی دور ریختن ۲هزار میلیارد تومان است. هاتف در پایان گفت: با استفاده از سیستم‌های کنترل نیروگاهی می‌توان از نیروگاه‌های قدیمی و فرسوده محافظت کرد؛ چراکه تجهیزات فرسوده خطرآفرین هستند و در کنار آلودگی‌های زیست‌محیطی تلفات انرژی را هم در پی خواهند داشت. سیستم کنترل نیروگاهی مغز نیروگاه است که می‌تواند از نیروگاه‌های قدیمی محافظت کند و میزان خطر را به صفر برساند.


چاپ