با تاکید رییس‌جمهوری بر تسریع در اتصال شبکه راه آهن ایران به کشورهای همسایه

بار حمل و نقل جاده ای روی دوش خط آهن

بهروز فتاحی - گروه صنعت: موافقتنامه نخست احداث خط‌آهن قزاقستان– ترکمنستان– ایران در اردیبهشت ۱۳۸۶ در شهر «ترکمن‌باشی» بین روسای‌جمهوری ترکمنستان و قزاقستان به امضا رسید و در ادامه، با بیانیه مشترکی از سوی روسای جمهوری ۳کشور ایران،

ترکمنستان و قزاقستان در حاشیه اجلاس روسای جمهور کشورهای ساحلی دریای خزر (مهر ۱۳۸۶ در تهران) در واقع موافقتنامه نهایی احداث این مسیر ریلی تثبیت شد. طول این خط آهن حدود ۹۱۰ کیلومتر است که تقریبا ۷۰۰ کیلومتر آن از داخل خاک ترکمنستان، ۸۲کیلومتر آن در ایران و ۱۲۰ کیلومتر باقیمانده در خاک قزاقستان می‌گذرد. کارشناسان بخش حمل‌ونقل بین‌المللی معتقدند که با راه‌اندازی این خط، بیش از ۶۰۰ کیلومتر از طول مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی کشورهای هم‌سود تا خلیج‌فارس و اروپا کاسته می‌شود. احداث قسمتی از خط راه‌آهن ایران – ترکمنستان – قزاقستان در خاک ترکمنستان از مسیر ایستگاه برکت تا اترک، در امتداد مرزهای ایران، به طول ۲۵۶ کیلومتر و به ارزش حدود ۷۰۰ میلیون دلار به یک شرکت ایرانی واگذار شد.


تاکید بر تسریع خط‌آهن
در بهمن ماه سال گذشته محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه در نشست خبری مشترک با رشید مرادف، وزیر خارجه ترکمنستان خبر داد که قرار است به‌زودی راه‌آهن ایران، ترکمنستان و قزاقستان افتتاح شود و تاکید کرد: افتتاح این خط منجر به تقویت روابط و فعالیت‌های اقتصادی بین دو کشور خواهد شد. این در حالی است که در پایان هفته گذشته در جلسه ستاد هماهنگی اقتصاد مقاومتی که به ریاست رییس‌جمهوری تشکیل شد، وزیر راه و شهرسازی گزارشی از وضعیت حمل‌ونقل ریلی در کشور ارائه کرد و طرح‌های این وزارتخانه برای توسعه شبکه راه آهن تا سال ۱۴۰۰ مورد بحث و بررسی قرار گرفت. همزمان با تاکید رییس‌جمهوری مبنی بر تسریع در اتصال شبکه راه آهن کشور به راه آهن کشورهای همسایه و ارائه تسهیلات و تضمین بازار برای تشویق سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در ناوگان ریلی کشور، مکتیم قلی آکمرادوف، سفیر ترکمنستان در قزاقستان نیز اعلام کرد: خط آهن قزاقستان- ترکمنستان- ایران قبل از پایان سال ۲۰۱۴م به بهره‌برداری خواهد رسید. به گفته وی، قرار است این خط ریلی تا پایان سال‌جاری شروع به کار کند. به احتمال زیاد شروع به کار این خط ریلی در فاصله بین روز استقلال ترکمنستان (۲۷ اکتبر) و روز استقلال قزاقستان (۱۶ دسامبر) خواهد بود. وی افزود: قرار است در مورد این موضوع نشستی بین رهبران ۳ کشور ایران، قزاقستان و ترکمنستان برگزار شود.


ضروت تکمیل طرح تا پایان ۲۰۱۴ میلادی
علاوه بر این، قربان‌قلی بردی محمداف، رییس‌جمهوری ترکمنستان نیز چندی پیش تاکید کرد که عملیات احداث خط راه‌آهن ایران – ترکمنستان- قزاقستان در خاک ترکمنستان باید تا اکتبر سال‌جاری میلادی به پایان برسد. در این موضوع که مقامات ۳ کشور بارها از اهمیت بالای راه آهن مذکور سخن گفته‌اند و چندی پیش کریم ماسیم‌اف، نخست‌وزیر جمهوری قزاقستان طرح خط راه‌آهن ایران- ترکمنستان- قزاقستان را طرح بزرگ قرن حاضر توصیف کرده بود، شکی نیست. چرا که به یقین علاوه بر ذی‌نفع بودن این ۳ کشور، کشورهای همسایه دیگری در ابعاد مختلف در این زمینه ذی‌نفع خواهند بود. حسن بهشتی‌پور، پژوهشگر ارشد مسائل اوراسیا، در این مورد گفته است: قبل از هر چیز باید دانست که این خط آهن برای هر۳ کشور ایران، ترکمنستان و قزاقستان اهمیت دارد، اما برای قزاقستان مهم‌تر است چرا که قزاقستان به آب‌های آزاد راه ندارد و یکی از نزدیک‌ترین راه‌های تردد به آب‌های آزاد از راه ایران و ترکمنستان است. در این حال این خط آهن می‌تواند شرایط خوبی را برای قزاقستان ایجاد کند تا هم سهم و حجم بیشتری در صادرات کالا داشته باشد و هم نیازهای خود را از راه خط آهن تامین کند. در صورتی که این طرح بزرگ اجرا شود، بازرگانی این کشور به‌ویژه در بخش حمل‌ونقل ریلی به‌صورت قابل توجهی افزایش می‌یابد. به گفته وی، گذشته از این ترکمنستان، قزاقستان و ایران هر ۳ عضو اکو و در کشورهای ساحلی دریای خزر هستند و احداث این خط آهن می‌تواند موجب گسترش همکاری‌های اقتصادی با بیشتر کشورهای منطقه و پیرامون منطقه از جمله چین و هند باشد؛ از این جهت اهمیت مضاعفی دارد.


افزایش منفعت‌های ایران
بهشتی‌پور معتقد است که این خط راه‌آهن نقش مثبتی در توسعه همکاری‌های اقتصادی بین ۳ کشور مذکور دارد و بازارهای این کشورها را برای ایران بازتر می‌کند به این معنا که حق ترانزیتی که ایران دریافت می‌کند بخش کوچکی از منافعی است که کشورهای آسیای‌مرکزی و ایران در نتیجه راه‌اندازی این خط به‌دست می‌آورند. گفته می‌شود که یکی از مزایای راه‌اندازی این خط‌آهن، افزایش نفوذ ایران در منطقه خواهد بود اما این موضوع مورد تایید بهشتی‌پور نیست. وی گفته است که نمی‌توان گفت با تاسیس یک خط آهن، نفوذ ایران در آسیای‌مرکزی افزایش می‌یابد، اما به یقین افزایش دسترسی کشورهای منطقه به بازارهای مصرف با سهولت بیشتری در مقایسه با قبل انجام خواهد شد و همین عامل انتظار معقولی را برای افزایش مبادلات در اذهان به‌وجود می‌آورد. گذشته از این، دسترسی ایران به بازارهای ترکمنستان و قزاقستان بیشتر می‌شود.


توقف‌های طولانی پشت مرز
حمل‌ونقل ریلی در چند سال گذشته آنچنان که باید و شاید توسعه پیدا نکرده است، در کنار این موضوع به دلیل استفاده از ۳ نوع سوخت در حمل‌ونقل جاده‌ای و به صرفه بودن استفاده از حمل‌ونقل جاده‌ای، به طور طبیعی میل صاحبان کالا به سمت حمل جاده‌ای بیشتر است. مسعود خوانسازی، رییس کمیسیون حمل‌ونقل، ترانزیت و گمرک در گفت‌وگو با صمت با بیان این که یکی از مقاصد مهم ترانزیتی در خاورمیانه، کشورهای ترکمنستان و ازبکستان و قزاقستان است، می‌گوید: درحال‌حاضر یکی از مشکلات ترانزیت کالا به این کشورها از طریق حمل‌ونقل جاده‌ای توقف طولانی‌مدت و معطلی کامیون‌های حامل کالا پشت مرزها و مشکلات دریافت ویزا برای عبور است، از این رو راه‌اندازی خط آهن ترکمنستان- قزاقستان- ایران می‌تواند گام موثری در رفع مشکلات ترانزیت جاده‌ای باشد.به گفته وی، این توقف‌های طولانی علاوه بر هدر رفت بخش عمده‌ای از انرژی‌های سوختی، موجب آلوده‌شدن هوا و آسیب رساندن به محیط زیست می‌شود. خوانساری معتقد است که اگر قیمت سوخت به نرخ واقعی خود نزدیک شود، به طور قطع قیمت حمل جاده‌ای افزایش یافته و در این عرصه ریل توان رقابت با حمل‌ونقل جاده‌ای را خواهد داشت و مزیت ریل نمایان می‌شود.


لزوم همت هر ۳ کشور
وی ادامه می‌دهد: اگرچه بخشی از این خط آهن ساخته شده است، اما با تکمیل این خط آهن، بی‌شک میزان صادرات و واردات کالا به ایران و کشورهای همسایه افزایش خواهد یافت. در صورتی که مسئولان ۳ کشور همت کنند، و اراده خود را بر تکمیل این مسیر قرار دهند، تا پایان ۲۰۱۴م به بهره‌برداری خواهد رسید از شهر برکت تا مرز قزاقستان ۴۴۴ کیلومتر است و در واقع عملیات زیرسازی، تا انتهای این خط نیز در مرز مشترک با قزاقستان به طور کامل انجام شده است.گفته می‌شود که؛ میزان درآمد حاصل از ترانزیت کالا از سوی خط راه‌آهن جدید، برای ایران حدود ۶۰ میلیون دلار در سال برآورد شده است.


چاپ