واکاوی توسعه صنعت کشتی با تولید مشترک

صفیه رضایی - گروه صنعت: برای اینکه زنجیره تولید در صنعت کشتی‌سازی کامل شود و شاهد رشد روزافزون این صنعت باشیم باید راه‌های تولید و همکاری مشترک با شرکت‌های کشتی‌سازی خارجی هموارتر شود.

صنایع کشتی‌سازی و فراساحل ایران از ظرفیت بسیار مطلوبی برای توسعه برخوردار است. این بخش از صنعت نیز مشابه بسیاری از صنایع زیرساختی نیازمند توجه و حمایت دولتی و تامین مالی است اما نسخه شفابخشی که برای بیشتر صنایع تجویز می‌کند مشارکت با شرکت‌های خارجی و تولید مشترک است. امروزه به دلیل آنکه فناوری تولید پیشرفته شده، کشورها مجبور هستند در دانش ساخت با یکدیگر تبادل اطلاعات کنند. کشور ما نیز نمی‌تواند بدون تبادل دانش ساخت با کشورهای دیگر موفق عمل کند و تا چنین تبادلی انجام نشود، کشتی‌سازی در مرحله طراحی محصول نیز نمی‌تواند حرفی برای گفتن داشته باشد. به علاوه اینکه کشتی‌سازی، صنعتی بین‌المللی است و با ۴۰ صنعت ارتباط مستقیم و با۶۰ صنعت ارتباط غیرمستقیم دارد، یعنی اگر کشتی‌سازی ما فعال شود زیرشاخه‌های حدود ۱۰۰ صنعت مستقیم و غیرمستقیم فعال می‌شود. کشتی‌سازی یکی از صنایع اشتغالزا و محرک بسیاری از صنایع وابسته نظیر فولاد و رنگ است که گفته می‌شود به ازای هر یک نفر شاغل در کشتی‌سازی ۴ نفر در صنایع وابسته مشغول به کار خواهند شد. چندی پیش مهرداد مظفری، مدیرعامل صندوق توسعه صنایع دریایی به خبرنگارصمت گفته بود: «درحال‌حاضر در حوزه ساخت تجهیزات کشتی‌سازی ۲۰ درصد ظرفیت بالفعل داریم. به عبارتی تجهیزاتی همچون زنجیر، لنگر، انواع وینچ و مبدل‌های حرارتی را می‌توانیم با کیفیت و قیمت مناسب تولید کنیم. این بررسی که در نظرخواهی از صاحب‌نظران صنایع دریایی انجام شده نشان می‌دهد که در کوتاه مدت ۲۰ درصد دیگر نیز به این ظرفیت بالفعل اضافه می‌شود. به عبارتی با اتخاذ استراتژی مناسب همچون طراحی خوشه تجهیزات و استراتژی‌های متفاوت دیگر که ما در این طرح از آنها استفاده کرده‌ایم، می‌توانیم ظرفیت تولید را تا مرز ۴۰ درصد افزایش دهیم. »


راهکارهای توسعه
به نظر می‌رسد در چرخه انتقال فناوری و تبادل و تولید مشترک با کشتی‌سازهای خارجی بتوانیم از گستره ظرفیت‌های بیشتری نیز در این صنعت برخوردار شویم و ظرفیت‌های بالقوه را بالفعل کنیم. فرداد دلیری، معاون سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در این زمینه به صمت گفت: از آنجایی که صنعت کشتی‌سازی در کشور ما سابقه چندانی ندارد از این‌رو بهتر است که همکاری و تولید مشترک را با شرکای خارجی در برنامه توسعه این صنعت لحاظ کنیم. مذاکراتی نیز در این بخش در حال انجام است. دیدگاه ما این است که کشورها و شرکت‌های خارجی که علاقه‌مند به همکاری با ایران هستند، نیروهای کشتی‌سازی خود را به کشور ما بیاورند تا در کنار نیروهای صنعت کشتی‌سازی داخلی، پروژه‌ها را به انجام رسانند. در این فرآیند به طور قطع دانش فنی مورد نیاز وارد کشور می‌شود و نیروهای ایرانی نیز با فرآیند و روش کشتی‌سازی آشنا می‌شوند. این بهترین روش در توسعه صنعت کشتی‌سازی داخل است.  دلیری افزود: روش‌های دیگری در زمینه مشارکت با شرکت‌ها و کشورهای خارجی وجود دارد؛ از جمله تهیه برخی از تجهیزات و لوازم کشتی‌سازی که در ایران تولید می‌شوند به‌وسیله شرکت‌های خارجی و اعزام مهندسان و نیروهای ایرانی برای آموزش ساخت کشتی به کشورهای خارجی و بازگشت آنها پس از مدتی به ایران برای انتقال دانش فنی. معاون سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران تاکید کرد: برخی از تجهیزات کشتی‌سازی در ایران تولید می‌شود و برخی از اقلام پیچیده‌تر نیاز به سفارش از خارج دارند. البته با وجود حجم کم سفارش‌ها اگر سفارش‌ها مشخص شود این امکان وجود دارد که سازندگان متناظر خارجی را دعوت کنیم تا با شرکت‌های کشتی‌سازی داخلی تولید مشترک داشته باشند. به همین صورت می‌توان برخی اقلام و تجهیزات را از سازندگان ایرانی که مشخص شده‌اند خریداری کرد. به عبارتی کارفرما و پیمانکار خارجی باید از فهرست مشخص‌شده سازندگان ایرانی تجهیزات را بخرند؛ مشابه آنچه در صنعت نفت و گاز انجام می‌شود. دلیری درباره کشورهایی که می‌توان با آنها به تولید مشترک پرداخت نیز گفت: کشتی‌سازی یک صنعت کارگربر است و نیروی انسانی در آن حرف اول را می‌زند بنابراین در کشورهای پیشرفته اروپایی و امریکایی به دلیل گران بودن نیروی کار توجیه اقتصادی ندارد. این قاعده در کشور ژاپن نیز صدق می‌کند. با این حال کره‌جنوبی، چین و ایتالیا ۳ کشور مرکز ثقل کشتی‌سازی هستند که با آنها در حال مذاکره هستیم.


جذب سرمایه خارجی
حسن رضا صفری، دبیر کمیته قوانین و مقررات انجمن مهندسی صنایع دریایی و رییس موسسه رده‌بندی ایرانیان نیز با بیان اینکه تولید و همکاری مشترک در صنعت کشتی‌سازی با کشورهای خارجی می‌تواند مشکلات و چالش‌های این صنعت را کاهش دهد گفت: صنعت کشتی‌سازی از دو مشکل مهم رنج می‌برد؛ نخست نبود سفارش و فاینانس و دوم نبود زمان‌بندی دقیق برای تحویل به‌موقع کشتی. زمانی که با این دو چالش مهم روبه‌رو می‌شویم اگر ساخت و تولید مشترک منجر به اعتماد دوباره از سوی کارفرماها به کارخانه‌های کشتی‌سازی شود و آنها به کشتی‌سازان سفارش دهند به طور قطع گام مهم و اساسی در این صنعت برداشته خواهد شد. صفری با واکاوی و نقد تولید مشترک در کشتی‌سازی گفت: اگر رویه صنعت کشتی‌سازی بر تولید و همکاری مشترک مستقر شود ممکن است شرکت‌های خارجی دیگر فاینانس ندهند بنابراین باید همزمان فاینانس را نیز تقویت کنیم و منابعی را برای محقق شدن طرح‌ها و پروژه‌ها در نظر بگیریم. البته نباید انتظار داشته باشیم که این فاینانس از محل سرمایه و نقدینگی شرکت‌های کشتیرانی تامین شود که محکوم به شکست خواهیم شد؛ چرا نباید انتظار داشته باشیم مشابه بیشتر شرکت‌های دنیا که از طریق فاینانس بانکی کشتی‌سازی‌ها را حمایت می‌کنند ما نیز حمایت شویم؟وی با اشاره به زنجیره تولید در صنعت کشتی‌سازی گفت: برخی از تجهیزات عمومی در صنعت کشتی‌سازی (ورق آهن، لوله، کابل، پمپ‌ها، الکترودهای جوشکاری، ماشین‌آلات‌جوشکاری و... ) و برخی از تجهیزات خاص نیز در صورت توجیه‌پذیری اقتصادی و تیراژ سفارش بالا در داخل تولید می‌شود. می‌توان گفت که شاید ارزش فناوری ساخت برخی تجهیزات از ارزش ساخت کشتی بالاتر باشد. حالا اگر حجم سفارشات و فاینانس‌ها به داخل کشور سرازیر شود ما فرصت بیشتری برای تولید این اقلام خاص داریم؛ به عبارتی تولید آنها منوط به جذب سرمایه‌گذاری خارجی است. دبیر کمیته قوانین و مقررات انجمن مهندسی صنایع دریایی تاکید کرد: تنها پروژه‌ها و طرح‌هایی می‌توانند در صنعت کشتی‌سازی موفق به پیشرفت شوند که جذب سرمایه‌گذاری با بهره کم از محلی خارج از نقدینگی شرکت‌های کشتی‌سازی به آنها تعلق گیرد. زمانی می‌توانیم خود را به عنوان یک کشور کشتی‌ساز در دنیا معرفی کنیم که در بازار جهانی حضور و در قابلیت بالای تولید جهانی حرفی برای گفتن داشته باشیم. تا زمانی که در مرحله تامین، تعمیر، طراحی و تولید با یک شریک خارجی که در رتبه‌بندی دنیا قابل اعتماد است به تولید مشترک نرسیم بعید است که بتوانیم در مدت کوتاه صنعت کشتیرانی کشور را جهش دهیم. با این حال ظرفیت‌های موجود در ۷ استان ساحلی کشور برای گسترش و رونق اقتصاد دریا ایجاب می‌کند که با نگاه تخصصی‌تر و جامع‌تری جذب سرمایه‌گذاری انجام شود. به یاد داشته باشیم که ساخت کشتی و بومی‌سازی تجهیزات در داخل نیازمند یک زنجیره اقتصادی است که در یک چارچوب صنعتی از تولید آزمایشگاهی آغاز می‌شود و در مرحله بعد به تولید صنعتی می‌رسد و درنهایت به بازار ارائه می‌شود. این فرآیند باید پیوسته باشد و در جریان تولید، دانش و فناوری روز دنیا در آن لحاظ شود. به علاوه هرگونه انتقال دانش فنی با لحاظ کردن بازارسنجی و تحلیل بازار می‌تواند زمینه پیشرفت سازندگان این صنعت را فراهم کند.


چاپ