مدیریت مصرف انرژی صنایع با تشویق یا تنبیه؟

صفیه رضایی - گروه صنعت: بهینه‌سازی مصرف انرژی در واحدهای صنعتی نه‌تنها می‌تواند از تلفات انرژی بکاهد، که باعث کاهش هزینه تولید در این واحدها خواهد شد از این‌رو لازم است که اصول کلی بهسازی و نوسازی مصرف انرژی از سوی مدیران صنعتی به کار گرفته شود.

از طرف دیگر دولت باید با اعمال تشویق برای صنایعی که مصرف انرژی را کاهش داده و تنبیه برای صنایعی که مصرف را بالا برده‌اند، انرژی صنایع را مدیریت کند.
یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که در زمینه صنایع مختلف مطرح می‌شود نوع و میزان انرژی مصرفی در آنهاست. از آنجایی که به طور مداوم بر ضرورت مدیریت بهینه مصرف انرژی در تمامی ابعاد تاکید می‌شود لزوم مدیریت مصرف انرژی از جانب واحدهای صنعتی نیز بیشتر لمس خواهد شد. بارها گفته شده که مصرف انرژی صنایع داخلی بیش از میانگین جهانی است از این‌رو به صاحبان صنایع توصیه می‌شود که سعی خود را برای کاهش مصرف انرژی و کاهش شدت انرژی کنند. مشوق‌هایی نیز به‌ویژه در فصل‌های گرم سال برای کم‌مصرف‌های بخش صنعت در نظر گرفته می‌شود؛ بسته‌های تشویقی که برای مدیریت مصرف صنایع هر سال مورد بازنگری قرار می‌گیرد. با این‌همه اصول کلی مدیریت بهینه مصرف در واحدهای صنعتی چارچوبی دارد که باید رعایت شود. هرچند به لحاظ نوع صنعت، میزان و فرآیند تولید استفاده از انرژی گاز، برق، آب و سوخت متفاوت است اما زمانی که از بهینه‌سازی مصرف انرژی سخن به میان می‌آید می‌توان واحدهای صنعتی کوچک و بزرگ را در یک چارچوب بررسی کرد. به عبارتی راهکارهای مدیریت بهینه مصرف انرژی در واحدهای صنعتی را می‌توان در یک نگاه کلی تجمیع و بررسی کرد. هرچند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی اصول مدیریتی مصرف بهینه برای هر صنعتی جداگانه نوشته می‌شود.


مدیریت مصرف انرژی
مجموع اقداماتی که درجهت بهره‌برداری موثر از منابع انرژی موجود انجام می‌شود «مدیریت انرژی» نام دارد که شامل صرفه‌جویی در مصرف انرژی، مصرف منطقی و جایگزینی منابع انرژی است. در چارچوب این تعریف واحدهای صنعتی باید اصول کلی را در مصرف انرژی به کار گیرند؛ اصولی همچون: ۱. پرهیز از مصارف غیرضروری (تمام مصارفی که باعث تولید یا خدمات یا رفاه نمی‌شود، غیرضروری است، مانند هرز کار کردن ماشین‌آلات، بیش از حد گرم کردن اتاق‌ها و... به منظور پرهیز از این مصارف اقدامات فنی مانند کلیدهای محدودکننده برای ماشین‌ها و دستورالعمل‌هایی برای افراد استفاده‌کننده از تجهیزات پرمصرف مفید خواهد بود. ) ۲. کاهش تقاضای انرژی مفید ویژه: (این اقدامات بیشتر فنی هستند و شامل عایق‌بندی حرارتی و طراحی و ساخت بهینه مواد مورد استفاده در فرآیند تولید می‌شوند). ۳. بهبود بازده: با روش‌هایی همچون طراحی بر مبنای مصرف انرژی، نگهداری دقیق، استفاده بهینه و اندازه‌بندی مناسب تجهیزات بر مبنای انرژی می‌توان به بازده بالا برای ماشین‌های تولیدی دست یافت). ۴. بازیافت انرژی: (بازیافت انرژی در صنایع همیشه به معنای بازیافت گرماست. ) ۵. استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر: (انرژی‌های تجدیدپذیر انرژی‌هایی هستند که در کره زمین و خورشید وجود دارند و خواهند داشت، مانند گرمای درون زمین، آب اقیانوس‌ها، انرژی خورشیدی، آب، باد، امواج و جزرومد. اما انرژی‌های غیرقابل تجدید برای تجدید شدن به میلیون‌ها سال زمان نیاز دارند مانند نفت، گاز طبیعی، زغال‌سنگ و... البته استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور ما کمتر است). به علاوه اینکه مدیران واحدهای صنعتی برای بهینه‌سازی مصرف باید اصولی همچون توسعه راهبردی خط‌مشی‌های مربوط به انرژی، تشکیل و فعالیت جدی واحد مدیریت انرژی، بازبینی نحوه مصرف انرژی و بهبود آن، اعمال سیستم نظارت بر انرژی، حصول اطمینان از بازده انرژی در طراحی و برنامه‌ریزی تمام فرآیندها، افزایش انگیره و ارتقای سطح آگاهی تمام کارکنان، مجهز شدن به مناسب‌ترین نوع فناوری و ایجاد و پایدار کردن فرهنگ صرفه‌جویی در انرژی را در واحد صنعتی خود به کار گیرند. همچنین مدیران و کارشناسان کارخانه‌ها باید تمام کارکنان را به جلوگیری از اتلاف انرژی برق تشویق کنند و در هر کارخانه فردی مطلع کار بررسی، کنترل و نظارت بر حذف مصارف زاید انرژی و استفاده از تجهیزات پربازده را بر عهده گیرد. همچنین می‌توان برای تشویق، سهمی از کاهش هزینه‌ها در اثر مدیریت انرژی را به افراد همکار با طرح مربوط پرداخت به علاوه باید خط تولید و طول زمان فرآیندها به گونه‌ای تنظیم شود که دستگاه‌های مختلف به طور همزمان مشغول کار نباشند. بهتر است مصارف غیردائمی جنبی از قبیل پمپ‌های آب چاه‌ها و دستگاه‌هایی که عملکرد آنها در ساعاتی غیراز ساعات کار لطمه‌ای به خط تولید نمی‌زند به اوقات کم باری منتقل شوند و با ایجاد شرایط مطلوب از تلفات اضافی انرژی جلوگیری کرد.


مشوق‌ها و محدودیت‌ها
اختصاص بسته‌های تشویقی برای صنایع کم‌مصرف می‌تواند راهکار مناسبی در مدیریت مصرف انرژی باشد. حمیدرضا صالحی، نایب‌رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران و دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران در این زمینه به صمت گفت: موضوعی که از چند سال پیش و از زمان هدفمندی یارانه‌ها آغاز شد بهینه‌سازی مصرف انرژی واحدهای صنعتی بود که قرار شد دولت ردیف‌های بودجه‌ای را برای واحدهایی که مصرف انرژی خود را در ماشین‌آلات کاهش می‌دهند تعیین کند. صالحی با اشاره به اینکه مصرف انرژی در صنایع داخلی نسبت به متوسط جهانی انرژی بیشتر است گفت: در کشور ما انرژی ارزان در اختیار قرار می‌گیرد که باعث شده به مصرف بهینه انرژی توجه کمتری شود. تا زمانی که انرژی ارزان است واحدهای صنعتی لزومی نمی‌بینند که مصرف بهینه داشته باشند. از این‌رو لازم است مشوق‌ها و محدودیت‌هایی لحاظ شود و به این موضوع به صورت رقابتی نگاه شود. وی با بیان مزیت‌های مدیریت بهینه انرژی گفت: تعیین محدودیت‌هایی همچون اختصاص ندادن یارانه انرژی یا اعمال جریمه برای واحدهای صنعتی و لحاظ بسته‌های تشویقی می‌تواند در مدیریت مصرف انرژی موثر باشد؛ چراکه موجب می‌شود هم قیمت تمام‌شده محصولات واحدهای صنعتی کمتر شود و هم موجب ذخیره‌سازی بخشی از انرژی خواهد شد تا دولت آن میزان انرژی اضافی را در مسیر صادرات قرار دهد. به علاوه اینکه واحدهای صنعتی که برای نوسازی تجهیزات کم‌مصرف و استفاده از نرم‌افزارهای هوشمند کنترل انرژی هزینه کرده‌اند، می‌توانند با اختصاص مشوق‌ها از سوی دولت بخشی از هزینه‌ها را جبران کنند.


بهینه‌سازی مصرف انرژی با هزینه اندک
برخی از اصول مهم و کلی در دستور کار بهینه‌سازی مصرف انرژی در واحدهای صنعتی باید قرار گیرد؛ اصول کلی که تا حدی می‌تواند از تلفات سوخت و انرژی بکاهد. سعید مهذب‌ترابی، رییس انجمن مدیریت مصرف انرژی ایران و مدیرعامل شرکت قدس نیرو در این زمینه به صمت گفت: متاسفانه فرآیند مصرف انرژی در واحدهای تولیدی کشور دچار اشکال است از این‌رو لازم است ابتدا در واحدهای صنعتی فرآیندهای تولید بازنگری شود. مزیت این بازنگری آن است که زمان کمی برایش در نظر گرفته می‌شود و نتیجه‌گیری از آن بدون هزینه است؛ چراکه با چند تغییر جزئی در فرآیندهای تولید میزان مصرف انرژی کاهش پیدا می‌کند. مهذب‌ترابی افزود: مصرف‌کننده‌های انرژی در واحدهای صنعتی گرداننده‌ها یا الکتروموتورها هستند از این‌رو لازم است برای تعمیر و نگهداری از آنها اقدام مناسبی انجام شود؛ چراکه متناسب بودن قدرت موتور با بار مصرفی یکی از بحث‌های مهم در الکتروموتورهاست. اگر گرداننده خالی بار کار کند مصرف انرژی افزایش پیدا خواهد کرد. کارخانه‌ها و صنایع تولیدی با نصب فناوری‌های جدید می‌توانند مصرف انرژی را متناسب با توان گرداننده تنظیم کنند. این امر باعث می‌شود که گرداننده بهتر بچرخد و مصرف انرژی کاهش یابد. رییس انجمن مدیریت مصرف انرژی ایران درباره موارد مهم دیگر در مدیریت بهینه انرژی در واحدهای صنعتی گفت: نکته مهم در بهینه‌سازی مصرف انرژی، روشنایی است. صنایع تولیدی باید تلاش کنند تا در روز از روشنایی طبیعی استفاده کنند و با نصب لامپ‌های «ال‌ای‌دی» در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند. با این حال باید توجه داشت که نوع مصرف انرژی، نوع فناوری، نوع تجهیزات و نوع دانش فنی به کار رفته در صنایع زیرساختی با واحدهای کوچک و متوسط متفاوت است که در میزان مصرف انرژی تاثیر می‌گذارد.


چاپ