چرا نیروگاه‌ها بازنشسته می‌شوند؟

صفیه رضایی - گروه صنعت: افزایش بهره‌وری و بازده نیروگاه‌های برقی دلیل محکمی برای از رده خارج کردن نیروگاه‌های فرسوده و ایجاد نیروگاه‌های جدید یا تعمیر و تجهیز آنهاست.

از قدیم گفته‌اند هر چیزی عمری دارد به‌ویژه وسایل برقی که عمر کوتاه‌تری دارند. همین قاعده در صنعت برق نیز کاربرد دارد. یعنی نیروگاه‌هایی که از راندمان و بهره‌وری کمتری برخوردار و طول عمر آنها زیاد باشد از رده خارج می‌شوند. به اصطلاح می‌گویند که این نیروگاه‌های تولید برق فرسوده شده‌اند. البته صنعت برق کشور ما پیشرو و خودکفا محسوب می‌شود و جایگزینی نیروگاه‌های جدید و بازنشسته کردن نیروگاه‌های قدیمی و حتی تعمیر آنها در داخل امکان‌پذیر است. با این حال عبدالرسول پیش‌آهنگ، معاون راهبری تولید شرکت مادر تخصصی تولید نیروی برق حرارتی به تازگی گفته است که درحال‌حاضر ۳ هزار مگاوات نیروگاه باید بازنشسته شود اما در شرایط فعلی به دلیل اینکه نیاز مصرف بیشتر از نیاز تولید است نمی‌توان این نیروگاه‌ها را از رده خارج کرد. آنطور که ایسنا نوشته این مقام مسئول کارایی نیروگاه‌های حرارتی را ۳۷/۷ درصد اعلام کرده و دلیل این میزان راندمان پایین را از رده خارج نشدن واحدهایی دانسته که عمر ۵۵ ساله دارند. به یاد داشته باشیم که بازده نیروگاه‌ها یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها در صنعت برق است و در این زمینه استفاده از فناوری نیروگاه‌های سیکل ترکیبی برای افزایش راندمان نیروگاه‌های کشور مطرح می‌شود. به گزارش مهر، حمید چیت‌چیان، وزیر نیرو در این زمینه گفته است: «اضافه شدن بخش بخار به نیروگاه‌های گازی موجود و تبدیل آنها به نیروگاه سیکل ترکیبی و احداث نیروگاه‌های سیکل ترکیبی جدید همراه با بازنشسته کردن نیروگاه‌های قدیمی، تاثیر مثبتی در افزایش متوسط راندمان نیروگاه‌های حرارتی کشور و کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی خواهد داشت. همچنین براساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، ظرفیت تولید برق از انرژی‌های تجدیدپذیر در طول برنامه ششم توسعه به حدود ۵ هزار مگاوات افزایش می‌یابد. »البته عباس علی‌آبادی، مدیرعامل مپنا افزایش راندمان نیروگاه‌ها را منوط به اصلاح چرخه اقتصادی و تامین سرمایه مورد نیاز دانسته است. به تازگی نیز یادداشت تفاهم شرکت مپنا و شرکت تولید نیروی برق حرارتی برای احداث ۵ هزار مگاوات نیروگاه جدید در کشور و ورود فناوری توربین‌های کلاس F به ایران امضا شده است. به این ترتیب راندمان نیروگاه‌های کشور از متوسط ۳۷ درصد فعلی ارتقا خواهد یافت. اینطور که وزیر نیرو در این مراسم گفته است حدود ۵۶ هزار مگاوات نیروگاه جدید باید در کشور ساخته شود تا ۶ هزار مگاوات از آن میزان جایگزین نیروگاه‌های قدیمی شود. جذب سرمایه‌گذاری خارجی برای تجهیز و ساخت نیروگاه‌های جدید نیز یکی از مورادی است که راه را برای از رده خارج کردن نیروگاه‌های فرسوده فراهم می‌کند. به عنوان نمونه شرکت یونیت اینترنشنال ترکیه به تازگی اعلام کرده که ۷ نیروگاه برق به ارزش ۴/۲ میلیارد دلار در ایران احداث می‌کند.


معیارهای بازنشستگی نیروگاه‌های برق
نیروگاه‌های حرارتی کشور شامل نیروگاه‌های گازی، بخار و سیکل ترکیبی هستند. درحال‌حاضر ۹۵درصد برق کشور با استفاده از سوخت فسیلی در نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌شود که دارای بازده میانگین ۳۷ درصد است. هوشنگ فلاحتیان، معاون وزیر نیرو در امور برق و انرژی تاکید کرده که تا چند سال آینده بیشتر نیروگاه‌های بخش بخار کشور باید به سیکل ترکیبی تبدیل شوند تا بتوانیم راندمان نیروگاه‌ها را به ۴۵ درصد افزایش دهیم. پیام باقری، عضو هیات مدیره و رییس کمیته صادرات صنعت برق نیز در این زمینه به صمت گفت: «نیروگاه‌های برق طول عمری دارند که طبیعی است بعد از سپری شدن آن باید از مدار خارج یا قطعات آنها تعویض و تعمیر شود؛ چراکه روی معیار بازده و راندمان آن تاثیرگذار است. براساس نرم جهانی بهره‌وری و بازده نیروگاه‌های برق دنیا کمتر از ۵۰ یا ۶۰ درصد نیست در حالی که در کشور ما بازده نیروگاه‌ها ۳۵ تا ۳۷درصد برآورد می‌شود. »باقری افزود: «از آنجایی که نقش اصلی را در نیروگاه‌ها توربین‌ها بر عهده دارند اگر آنها بازده و بهره‌وری مناسبی نداشته باشند هزینه تولید برق را افزایش می‌دهند و توجیه اقتصادی نخواهد داشت. از این رو باید از رده خارج شوند. البته نکته دیگری که در بازنشستگی نیروگاه‌های برق وجود دارد به دلیل جایگزینی نیروگاه‌ها با سوخت غیرفسیلی و تجدیدپذیر است. امروزه کشورهای جهان در تلاش هستند که منابع غیرفسیلی را برای تولید برق به کار گیرند. از این رو در بسیاری از کشورهای جهان نیروگاه‌های سوخت فسیلی را تعطیل و از رده خارج می‌کنند. برخی از کشورهای پیشرفته نیز آماده هستند تا نیروگاه‌های دست دوم خود را به کشورهای دیگر بفروشند. هرچند ما هنوز به این سمت چندان حرکت نکرده‌ایم. تا جایی که ۷۴ هزار مگاوات برق تولیدی کشور متکی به سوخت‌های فسیلی است و کمتر از یک درصد این عدد را از محل منابع تجدیدپذیر در تولید برق استفاده می‌کنیم حال آنکه بیش از ۳۰ تا ۴۰ هزار مگاوات برق را می‌توانیم از منابع تجدیدپذیر تولید کنیم. با این حساب اگر بخواهیم به سمت استفاده بیشتر از منابع تجدیدپذیر در تولید برق پیش رویم توجیه مناسبی برای از رده خارج کردن نیروگاه‌های سوخت فسیلی خواهد بود. ‌»


تعمیر و تجهیز نیروگاه‌های قدیمی
هدف از تعمیر تجهیزات نیروگاهی، طولانی کردن عمر کارخانه با حداقل هزینه و بهره‌وری بیشتر با افزایش طول عمر از زمان نصب ماشین‌آلات است. این تعمیرات در ۳ دسته تعمیرات اصلاحی(رفع نقایص جزئی و غیرقابل پیش‌بینی)، تعمیرات ادواری( تعمیر به صورت دوره‌ای در زمان بهره‌برداری) و تعمیرات هوشمند (تعمیرات با استفاده از سیستم‌های مانیتورینگ و سیستم‌های تحلیل‌کننده) است. صنعت برق کشور، صنعتی پیشرو به شمار می‌آید و آنطور که باقری، رییس کمیته صادرات صنعت برق به صمت گفته از مرز ۹۵ درصد خودکفایی گذشته است. به عبارتی تخصص موردنیاز و لوازم و تجهیزات تعمیر و بازسازی در کشور تامین می‌شود. علی بخشی، نایب‌رییس سندیکای صنعت برق ایران نیز به صمت گفت: «استاندارد تولید و تجهیزات صنعت برق در کشور درجه بالایی دارد. تا جایی که ۹۰ درصد تجهیزات صنعت برق مطابق با استانداردهای جهانی در داخل کشور تولید می‌شود. از این رو به نظر نمی‌رسد در تعمیر قطعات و تامین آنها مشکلی وجود داشته باشد. »
عبدالرسول پیش‌آهنگ، معاون راهبری تولید شرکت مادر تخصصی تولید نیروی برق حرارتی نیز گفته است: برخی از کشورهای خاورمیانه برای انجام تعمیرات خود قطعاتی برقی‌شان را به ایران می‌آورند. آنطور که ایسنا نوشته، وی گفته است: «برای انجام تعمیرات علاوه بر تامین قطعات باید کارگاه‌های تعمیراتی نیز آماده باشد که درحال‌حاضر بزرگترین کارگاه‌های تعمیراتی در شهریار و کرج واقع است. همچنین سال گذشته پیش‌بینی شد که ۹۰ هزار مگاوات تعمیرات انجام شود و اکنون باید گفت تا قبل از ۱۵ خرداد امسال ۱۰۰ درصد تعمیرات در نیروگاه‌های سراسر کشور انجام شد و برای ۹۰ هزار مگاوات تعمیرات سال گذشته حدود ۲۵۰۰ میلیارد تومان هزینه شده است. »


ظرفیت‌های بخش خصوصی
به گفته معاون راهبری تولید شرکت مادر تخصصی تولید نیروی برق حرارتی بیش از ۷۰ درصد تعمیرات توسط بخش خصوصی و ۳۰ درصد توسط بخش دولتی انجام می‌شود. همچنین مجموع واحدهای دولتی ۲۰۴ واحد و واحدهای خصوصی ۳۳۰ واحد است. این آمار حکایت از آن دارد که حضور بخش خصوصی در صنعت نیروگاهی کشور بسیار بالا است. در ایجاد نیروگاه‌های جدید نیز بخش خصوصی می‌تواند بازوی توانمند دولت باشد. هرچند در دو گزارش پیشین به مشکلات و چالش‌های بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری در صنعت برق پرداختیم. در این زمینه پیام باقری، عضو هیات مدیره و رییس کمیته صادرات صنعت برق به صمت گفت: «مشارکت بخش خصوصی برای احداث نیروگاه‌ها نیاز به سرمایه‌گذاری دارد. در گذشته در ردیف‌های بودجه‌های سالانه مبالغی در نظر گرفته و پروژه‌ها با استفاده از این مبالغ اجرایی می‌شد اما امروزه اقتصاد برق دچار مشکل است. حتی در بودجه ۹۵ نیز منابعی برای توسعه این صنعت در نظر گرفته نشده است. به همین دلیل امروزه ما با پروژه‌های برق زیادی مواجه می‌شویم که نیاز به سرمایه‌گذاری دارند اما در آنها اعمال نمی‌شود. البته به دلیل رکود چند ساله، بخش خصوصی کشور ضعیف شده است. بخشی از کارخانه‌های ما رو به تعطیلی رفته‌اند و از دولت مطالباتی دارند که نمی‌توانند به آن برسند. از این‌رو توانایی سرمایه‌گذاری را ندارند. پس باید به دنبال سرمایه‌گذاران مستقیم خارجی باشیم و زمینه‌ای را فراهم کنیم تا سرمایه‌گذار رغبت به سرمایه‌گذاری داشته باشد. »با این وجود به نظر می‌رسد که دو عامل مهم سطح بازده و گرایش به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید برق زمینه‌ساز بسیاری از فعالیت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی خواهد شد؛ زمینه‌سازی که روند بازنشستگی نیروگاه‌های قدیمی را تسریع می‌کند و منابع نیروگاهی جدید جایگزین آنها خواهد شد. ‌


چاپ