همگامی گاز و برق و آلومینیوم برای تولید آب

صفیه رضایی - گروه صنعت: طراح و پیشنهادکننده ایده تولید آب از آلومینیوم معتقد است در سازوکار این صنعت امکان تولید ۱۲۰ هزار مترمکعب آب وجود دارد. این امکان به شرط وجود نیروگاه سیکل ترکیبی ۵۰۰ مگاواتی میسر است.

بحران آب، عبارتی ناشناخته در دنیای امروز نیست؛‌ چه زمانی که از جنگ جهانی سوم بر سر آب گفته می‌شود و چه زمانی که برای تولید و ذخیره آن راه‌حل‌هایی داده می‌شود، همه گواه مشکلات صنعت آب است. اقدامات سلبی و ایجابی برای برون‌رفت از مشکلات این صنعت در تمامی ابعاد داده شده که تمامی پیرامون محور کم‌آبی است. از انتقال آب به داخل فلات ایران از سواحل جنوبی تا بستن چاه‌های غیرمجاز کشاورزی، از طرح ایده نکاشت تا شیرین کردن آب دریا، از نوسازی لوله‌های آب شرب تا عبارت «آب هست ولی کم است»، از برنامه‌های تبلیغی برای صرفه‌جویی آب تا تصفیه و شیرین‌سازی آب دریا و از تولید آب تا واردات آن؛ همگی نشان از این است که این صنعت با مشکلات گوناگونی پیرامون بحران کم آبی مواجه است و دیر یا زود باید راه چاره‌ای برای بی‌آبی پیدا کرد. شاید به این دلیل باشد که صنعتگران و کارشناسان نیز تمایل خود را برای طرح ایده‌های تولید آب اعلام کرده‌اند. تولید آب از کود انسانی و نمک‌زدایی از آب دریاها از ایده‌های جالب اخیری هستند که مطرح شده‌اند. همچنین طرح ایده‌های بازیافت آب و وارد کردن آن به چرخه مصرف از دیگر موارد قابل بررسی است. ایجاد کانال‌های بزرگ برای انتقال آب رودخانه‌ها و سدسازی، برداشت آب از مه با شبکه‌های توری مه، ایده تکثیر گیاهان رطوبت گیر برای جمع آوری آب و استفاده از گرما برای تبدیل فاضلاب‌های انسانی به آب از دیگر ایده‌ها و راه‌حل‌های مطرح شده برای رهایی از معضل بی‌آبی است. ‌ در این میان صنایعی که کمتر از آب استفاده می‌کنند نیز بیشتر به چشم می‌آیند؛ چرا که یکی از ایده‌های مورد نظر، طرح بازیافت پسماندهای آبی صنایع و وارد کردن آن به چرخه مصرف است.
 بدیهی است صنایعی که میزان مصرف کمتر آب را داشته باشند در مرکز توجه قرار خواهند گرفت.


تمدن جدیدی که آب می‌سازد
هر ایده و پیشنهادی که در زمینه تولید آب مطرح شود برای اهل فن و تفکر صنعتی قابل توجه است. مانند گفته‌های مجید پورعطار، مدیرعامل شرکت آلومینیوم ایران که ماه گذشته از ظرفیت‌های تولید آب در صنعت آلومینیوم سخن گفته بود. پورعطار معتقد است که این صنعت به‌هیچ‌وجه آب‌بر نیست بلکه برعکس به نوعی تولید صنعت آب به‌شمار می‌رود؛ به‌طوری که در هر نیروگاه ۵۰۰ مگاواتی که گاز را برای تولید آلومینیوم تبدیل به الکتریسیته می‌کند در روز ۱۲۰ هزار مترمکعب آب تولید می‌شود. به گفته وی اگر سرانه مصرف آب برای هر ایرانی ۲۰۰ لیتر در روز باشد می‌توان با این کار برای ۱۰ میلیون نفر در سواحل جنوبی کشور تامین آب کرد. پورعطار در تشریح جزییات این طرح و ایده تولید آب از آلومینیوم به صمت گفت: ۲۰ تا ۴۰ درصد قیمت تمام‌شده را در صنعت آلومینیوم انرژی تشکیل می‌دهد. از آنجایی که ما مزیت برخورداری از گاز را داریم، می‌توانیم به جای اینکه آن را به صورت خام صادر کنیم، تبدیل به انرژی جامد و فلز آلومینیوم کنیم. این فرآیند در دو مرحله تبدیل گاز به انرژی حرارتی و الکتریسیته و در مرحله بعد تولید آلومینیوم انجام می‌شود. وقتی این انرژی صرف تولید آلومینیوم می‌شود یک‌بیستم انرژی لازم است. برای انجام این فرآیند نیز زمینه لازم را داریم به گونه‌ای که هر فاز ۲۵ نرمال(یک مقیاس اندازه گیری برای تعیین حجم گاز) میلیون مترمکعب در روز گاز را می‌تواند در اختیار قرار دهد که با دو فاز عسلویه یعنی ۵۰ نرمال میلیون مترمکعب در روز ما می‌توانیم به ۵ میلیون تن آلومینیوم در سال دست یابیم. برای بسترسازی آن نیز باید نیروگاه احداث شود. حالا هرقدر راندمان نیروگاه‌های سیکل ترکیبی نسل جدید بالاتر باشد به این معناست که می‌توانیم انرژی حرارتی بیشتری را تبدیل به الکتریسیته کنیم. البته در نیروگاه‌های سیکل ترکیبی جدید توانستیم حدود ۹۰ درصد به این فرآیند دست پیدا کنیم. پورعطار افزود: این نیروگاه‌ها خاصیت تولید همزمان برق و آب را دارند. یعنی هم برق تولید و هم آب را شیرین می‌کنند. از طرفی صنعت آلومینیوم صنعت آب‌بری نیست. حتی در فرآیند تبدیل انرژی، آب نیز تولید می‌شود. محاسبه ما نشان می‌دهد در هر نیروگاه ۵۰۰ مگاواتی که گاز را برای تولید آلومینیوم تبدیل به الکتریسیته می‌کند در روز ۱۲۰ هزار مترمکعب آب تولید می‌شود. حالا اگر سرانه مصرف آب برای هر ایرانی ۲۰۰ لیتر در روز باشد می‌توان با این کار برای ۱۰ میلیون نفر در سواحل جنوبی کشور تامین آب کرد. به این معنی که برای این جمعیت شغل ایجاد می‌شود و برای زندگی آنها آب تولید و تامین خواهد شد. از آنجایی که در فلات مرکزی ایران مشکل کم‌آبی و بیکاری وجود دارد پیشنهاد دادیم که جمعیت فلات مرکزی به سواحل جنوبی کشور از خوزستان تا سیستان‌وبلوچستان جابه‌جا شوند. به عبارتی ما می‌توانیم ۱۰ شهر یک میلیونی در جنوب ایران بسازیم که تمدن جدیدی ایجاد کنند. وی با اشاره به ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری در این طرح پیشنهادی نیز گفت: هزینه احداث هر نیروگاه سیکل ترکیبی ۵۰۰ مگاواتی حدود ۳۵۰ میلیون یورو است. اگر بخواهیم ۲۰ نیروگاه سیکل ترکیبی ۵۰۰ مگاواتی نیز احداث کنیم بین ۵ تا ۷ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در برق نیاز داریم. مجموع سرمایه مورد نیاز در برق و آلومینیوم نیز بین ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار می‌شود. پورعطار درباره امکان‌سنجی ایده پیشنهادی خود نیز گفت: با این شیوه می‌توانیم برای ۱۰ میلیون نفر از آب‌های آزاد دنیا آب خوراکی تامین کنیم. هرچند فرآیند شیرین‌سازی آب خلیج‌فارس را اندکی شور می‌کند اما همه کشورهای حاشیه خلیج‌فارس از آن استفاده می‌کنند و ما سهم کمتری در این استفاده داریم.
مدیرعامل شرکت ایرالکو درباره ویژگی آب تولیدی حاصل از این فرآیند نیز گفت: بعد از شیرین‌سازی آب هدف مصرف نهایی آن نیز مشخص می‌شود که در بخش خانگی یا صنعت مورد استفاده است و با توجه به هدف مصرف جهت‌دهی خواهد شد. پورعطار درباره چشم‌انداز اجرایی شدن این طرح گفت: به‌تازگی فعالیت‌هایی در چابهار و با توافق اولیه هندی‌ها انجام شده است. همچنین در منطقه ویژه پارسیان، آلومینیوم جنوب احداث شده که نیروگاه اختصاصی نیز دارد اما این طرح‌ها کفایت نمی‌کند؛ چراکه هدف از آنها تولید آلومینیوم است نه تولید آب.


یک ایده جالب و قابل تامل
محمد آشفته‌آج‌بیشه، مشاور آلومینیوم در سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران(ایمیدرو) درباره طرح تولید آب از آلومینیوم به صمت گفت: آلومینیوم، صنعت آب‌بری نیست و حتی صرفه‌جویی در آب نیز دارد. پس گسترش این صنعت در شرایطی که با بحران آب مواجه هستیم توجیه اقتصادی خواهد داشت. به علاوه اینکه ما بزرگترین کشور دارنده منابع گازی دنیا هستیم که اگر آن را به سمت تولید برق و آلومینیوم سوق دهیم مزیت مناسبی برای ما ایجاد می‌کند. با این‌همه در نگاه نخست باید نقش آب در تمامی فرآیند تولید آلومینیوم بررسی و اعلام دقیق آماری انجام شود. آشفته‌آج‌بیشه افزود: باید در کنار کارخانه آلومینیوم، یک نیروگاه سیکل ترکیبی احداث شود. از این رو باید هزینه‌های سرمایه‌گذاری این طرح را برآورد کنیم. اگر در حال حاضر صنعت آلومینیوم در حاشیه خلیج‌فارس ایجاد شود نیاز به برق فراوانی دارد؛ این برق فراوان نیاز به نیروگاه‌های سیکل ترکیبی خواهد داشت که در کنار خود شیرین‌کننده‌های آب را نیز دارد. از این رو این فرآیند را باید به شکل یک زنجیره اقتصادی برآورد کرد. وی افزود: در ۱۰ سال آینده، بی‌آبی یکی از مشکلات استراتژیک مردم و صنعت خواهد بود. حالا اگر قرار است درباره ظرفیت سرمایه‌گذاری در این زمینه صحبت شود باید براساس اعداد و ارقام جلو برویم. البته این طرح بسیار جالب است و جای مطالعه دارد. باید دید در ایجاد رفاه و بالا رفتن رشد اقتصادی کشور چقدر تاثیرگذار است؛ با این حال اگر قرار است از بخار ایجاد شده در سازوکار صنعت آلومینیوم استفاده شود و از میعانات آن بخار، آب مقطر داشته باشیم باید زمینه ایجاد نیروگاه سیکل ترکیبی را نیز داشته باشیم. آشفته‌آج‌بیشه با تاکید بر اینکه استفاده از ظرفیت صنعت آلومینیوم برای تولید آب ایده قابل پردازشی است گفت: اجرای این طرح یک فرهنگ اجتماعی جدید ایجاد خواهد کرد، با این حال باید فناوری مورد نیاز آن را نیز برآورد کنیم. ‌


چاپ