صنایع کوچک
بررسی صمت از سهم حضور بنگاه‌های کوچک و متوسط در بازارهای جهانی نشان داد

سهم ۱۰ درصدی صنایع کوچک از صادرات

فرشته فریادرس - گروه صنعت: هم‌اکنون بیش از ۹۰ درصد واحدهای صنعتی در ایران را صنایع خرد و کوچک با سهم بیش از ۴۰ درصدی در تولید ناخالص ملی تشکیل می‌دهد که می‌تواند رمز توسعه ایرانی و بومی برای توسعه کارآفرینی و رشد و توسعه اقتصادی کشور باشد.

در بیشتر کشورهای جهان توجه ویژه‌ای به توسعه این بنگاه‌ها می‌شود، این در حالی است که یکی از اولویت‌های دولت یازدهم نیز حمایت جدی از بنگاه‌های اقتصادی کوچک و متوسط است که اختصاص یارانه تولید به این بنگاه‌ها که از محل درآمد حاصل از هدفمندی یارانه‌ها به‌دست می‌آید نیز موید همین مطلب است.

 

سهم ۴۵ درصدی در اشتغال
در همین زمینه معاون برنامه‌ریزی سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران، در پاسخ به این پرسش که سهم بنگاه‌های کوچک در صادرات صنعتی به چه میزان است، به صمت گفت: اگر بخواهیم نگاهی آماری به سهم صنایع کوچک در کل اقتصاد و صنعت کشور داشته باشیم، هم‌اکنون ۸۱ هزار واحد صنعتی در حوزه صنایع کوچک، ۴ هزار واحد در حوزه صنایع متوسط و ۳ هزار واحد در صنایع بزرگ فعالیت دارند که در مجموع ۸۸ هزار واحد صنعتی را شامل می‌شود.
فرشاد مقیمی مجموع اشتغال ایجاد شده در صنایع کوچک را حدود یک میلیون نفر برشمرد و گفت: سهم اشتغال صنعتی به صورت مستقیم از این مقدار ۳میلیون و ۳۷۰ هزار نفر است که از این میزان، سهم حوزه صنایع کوچک یک میلیون و ۴۷۰ هزار نفر است که حدود ۴۵ درصد سهم صنایع کوچک در اشتغال خواهد بود.
وی با بیان اینکه از نظر سایر شاخص‌ها نیز سهم صنایع کوچک در ارزش افزوده ۸/۱۶درصد، ارزش تولیدات ۱۷ درصد و ارزش سهم صادرات حدود ۱۰درصد است، تصریح کرد: حدود ۹۰ تا ۹۹ درصد صنایع در جهان مربوط به صنایع کوچک است، این در حالی است که این رقم در ایران حدود ۹۲ درصد است. همچنین سهم صنایع کوچک در جهان از نظر اشتغال ۶۰ تا ۷۵ درصد، ارزش افزوده ۳۰ تا ۶۰ درصد، از نظر صادرات ۳۰ تا ۶۵ درصد و از نظر ارزش تولیدات ۵۰ تا ۷۰ درصد است.

 

سهم پایین صادرات صنایع کوچک
معاون برنامه‌ریزی سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران با تاکید بر اینکه تعریف ما از صنایع کوچک با تعریف جهانی متفاوت است بر سهم اندک صادرات صنایع کوچک اشاره و تصریح کرد: با توجه به اینکه خروجی صنایع کوچک متوجه بازارهای محلی و داخل کشور است، سهم صادرات صنایع کوچک در کشور ما پایین است که یکی از دلایل این امر نبود زیرساختی مناسب برای صادرات محصولات صنایع کوچک است.
به گفته مقیمی، صنایع بزرگ با وجود ساختاری که دارند، می‌توانند از طریق امور بین‌الملل برای محصولات خود مشتری خارجی پیدا کنند اما صنایع کوچک از این مزیت برخوردار نیستند.
وی در ادامه یکی از دلایل ادغام وزارت صنعت، معدن و تجارت را پیوند تجارت به صنایع دانست و تصریح کرد: یکی دیگر از معضلات بخش صنایع کوچک ظرفیت پایین تولیدی این صنایع است و از آنجا که بنگاه‌های کوچک توان تولید بالایی ندارند، سهم بالایی نیز در صادرات نخواهند داشت. همچنین به دلیل ظرفیت پایین تولیدی این صنایع، قیمت محصولات آنها افزایش می‌یابد که صرفه اقتصادی نخواهد داشت، از این رو مزیت رقابتی خود را در بازارهای جهانی از دست خواهند داد.

 

نبود نشان تجاری
معاون برنامه‌ریزی سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران با بیان اینکه صنایع کوچک کشور فاقد نشان تجاری هستند، تصریح کرد: هم‌اکنون در دنیا ۵۰ کارخانه در قالب یک نشان(برند) اقدام به تولید می‌کنند اما این شرایط در صنایع ایران و حتی صنعت خودرو وجود ندارد.
وی با اشاره به آسیب صنایع کوچک همزمان با چند برابر شدن نرخ ارز، عنوان کرد: ثابت نبودن نرخ ارز در چند سال اخیر سبب شد که بسیاری از صنایع کشور به‌ویژه صنایع کوچک دچار آسیب شوند و تولید آنها نیز کاهش یابد به طوری که هم‌اکنون حدود چند هزار واحد صنعتی در شهرک‌های صنعتی متوقف شده‌اند و به عبارتی تولید حدود ۴۰ درصد از واحدهای تولیدی در سال ۹۱ و ۹۲ متوقف شد.
به گفته مقیمی، ارزش صادرات صنعتی ایران در دو سال اخیر کاهش یافته که دلیل آن کاهش تولید بوده است. به طوری که اگر نسبت صادرات به تولید را در نظر بگیریم با کاهش صادرات صنعتی روبه‌رو نبوده‌ایم.

 

مزیت رقابتی در صنایع کوچک
مصطفی رناسی، نایب رییس کمیسیون صنایع اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران نیز درباره سهم صنایع کوچک در صادرات صنعتی به صمت گفت: بنگاه‌های کوچک و متوسط سهم بالایی در اقتصاد، تولید، صنعت و صادرات کشورها دارند و از آنجا که تعداد بنگاه‌های کوچک و متوسط در هر کشوری بالاست، سهم بسیار زیادی نیز در تقویت اقتصادی دارند. این در حالی است که به دلیل پایین بودن هزینه‌های بالاسری این بنگاه‌های تولیدی، قیمت تمام شده محصولات آنها کاهش می‌یابد و از این رو مزیت رقابت بالایی دارند.
رناسی با تاکید بر اینکه بنگاه‌های کوچک باید ساماندهی شوند چرا که تحمل مشکلات زیاد را ندارند، افزود: وظیفه دولت این است که فضای کسب و کار را بهبود ببخشد تا بنگاه‌های کوچک و متوسط توان رشد و رسیدن به مرحله صادراتی را داشته باشند.
وی با بیان اینکه یکی از نقش‌های جدید اتاق بازرگانی در دهه‌های اخیر توسعه بنگاه‌های کوچک و متوسط است، بیان کرد: با توجه به طرحی که سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) ارائه کرده، اتاق بازرگانی کشورهای پیشرفته نسبت به ایجاد مرکز مبادلات پیمانکاران فرعی اقدام کرده‌اند که وظیفه آنها شناسایی پیمانکاران فرعی کوچک و متوسط است و از سوی دیگر نسبت به شناسایی کارفرمایان بزرگ نیز اقدام می‌کنند که به نوعی حلقه ارتباط این دو با یکدیگر است.
عضو اتاق بازرگانی اصفهان در ادامه افزود: خوشبختانه در ۴ سال گذشته در اتاق اصفهان موفق شدیم که در کمیسیون صنعت و معدن این اتاق مرکز مبادلات پیمانکاران فرعی را ایجاد کنیم که از کشور ترکیه نیز الگوبرداری کردیم تا میزان خطاها را کاهش دهیم. همچنین با توجه به قراردادی که با سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) در این باره امضا کردیم، قرار شد که با شرکت‌های جهانی نیز ارتباط داشته باشیم. یعنی از این طریق فهرست پیمانکاران کوچک و متوسط جزو فهرست خریداران جهانی قرار بگیرد که این امر سبب خواهد شد در توسعه صادرات، انتقال فناوری و جذب سرمایه‌گذار گام برداریم.
رناسی در پاسخ به این سوال که در چند سال اخیر سهم بنگاه‌های کوچک در صادرات چه میزان بوده است، تصریح کرد: با توجه به اینکه در چند سال اخیر تولید کاهش یافته و بسیاری از واحدهای تولیدی متوقف شده‌اند، حتی برخی از واحدهای تولیدی با ظرفیت پایین کار می‌کنند، طبیعی است که سهم صادرات این صنایع نیز کاهش یابد.
وی یادآور شد: البته ثابت بودن نرخ ارز و اختصاص ارز مبادله‌ای با هدف واردات سبب وارد شدن لطمه به تولیدات داخل شده است زیرا دلارهای نفتی باید صرف سرمایه‌گذاری‌های زیربنایی شود. این در حالی است که ما به خارجی‌ها دلار ارزان اختصاص می‌دهیم تا محصولات خود را در کشور ما به فروش برسانند.

 

سهم ۶۰درصدی در صادرات
رییس کمیسیون تشکل‌های اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران نیز در این باره به صمت گفت: در تمام دنیا سهم بنگاه‌های کوچک در تولید و صادرات به خوبی تعریف و عملی شده، از این رو کشور ما نیز از این قاعده مستثنا نیست. همانطور که بنگاه‌های کوچک نقش بسزایی در اشتغالزایی دارند، سهم این بنگاه‌ها در تامین قطعات صنایع بزرگ نیز چشمگیر است.
علی اصغر جمعه‌ای افزود: اگر صنعت خودرو را به عنوان یک صنعت کلان در نظر بگیریم، قطعات مورد نیاز این صنعت از طریق بنگاه‌های کوچک تامین می‌شود که به طور قطع سهم بالایی در صادرات دارند.
به گفته جمعه‌ای، صنایع کوچک در تامین قطعات و منابع مورد نیاز صنایع بزرگ که گاهی کالای صادراتی تولید می‌کنند، سهم بالایی دارند. در عین حال بیشترین فشار هم بر بنگاه‌های تولیدی وارد می‌شود، چرا که این صنایع نیازمند حمایت جدی دولت برای تامین منابع مالی هستند. وی معتقد است: با توجه به اینکه سهم بنگاه‌های کوچک در صادرات صنعتی بالای ۶۰ درصد است، نقش برنامه‌ریزان باید به سمت رصد کردن مشکلات بنگاه تولیدی کوچک باشد.
رییس کمیسیون تشکل‌های اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با تاکید بر اینکه صادرات قطعات پلیمری، صنایع دستی، پوست و... از طریق بنگاه‌های کوچک تولیدی انجام می‌شود، اظهار کرد: این اقدام در نهایت منجر به ارزش صادراتی برای کشور می‌شود. از این رو می‌توان اذعان کرد که بنگاه‌های کوچک چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم در تولید انواع محصولات صنعتی تولید داخل که دارای ارزش صادراتی هستند، دخالت دارند. به همین منظور صنایع کوچک باید مورد حمایت جدی دولت قرار گیرند.
 بر اساس این گزارش، آشنا نبودن با بازارهای خارجی، ناتوانی مالی، کیفیت پایین محصولات تولیدی، برقرار نکردن ارتباط موثر با تاجران خارجی و ناآشنایی بازرگانان داخلی و خارجی با ظرفیت‌های صادراتی صنایع کوچک از جمله معضلات صنایع کوچک در حوزه صادرات است. از این رو ایجاد و حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط یکی از اولویت‌های اساسی در برنامه‌های توسعه اقتصادی در بسیاری از کشورهای پیشرفته و تازه توسعه‌یافته است. چرا که بنگاه‌های اقتصادی کوچک و متوسط در ایجاد اشتغال و فراهم کردن بستر مناسب برای نوآوری و افزایش صادرات نقش مهمی دارند.


چاپ