جایگاه ایران در دهه آینده انرژی جهان (بخش پایانی)

براساس مطالعات میدانی کاهش تقاضا برای نفت در جهان و پیروزی جو بایدن نامزد، حزب دموکرات در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۰ می‌تواند برای همیشه برخی تولیدکنندگان نفت در امریکا را از چرخه فعالیت خارج کند.

 در این حالت عزم دولتمردان کشور برای افزایش تولید نفت خام به میزان بالای ۸.۵ میلیون بشکه با آنچه که از نظر گذشت مغایرت فاحشی خواهد داشت.
در همین زمینه اگر امریکا را بزرگ‌ترین مصرف‌کننده مواد هیدروکربوری قلمداد کنیم، صنعت نفت این کشور با جاده‌ای ناهموار برای احیای تقاضا برای نفت خام روبه‌رو خواهد بود. باتوجه به اینکه کاهش تقاضا برای نفت در دوران بی‌سابقه‌ای به‌سر می‌برد، چاره‌ای نیست جز آنکه عنوان شود تولیدکنندگان نفت در امریکا آینده پرابهامی پیش رو خواهند داشت. به هر صورت براساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی امریکا، تقاضا برای نفت در جهان به‌ویژه برای کشورهای بزرگ مصرف‌کننده نظیر امریکا همچنان پایین‌تر از سطح تقاضا برای نفت به نسبت سال گذشته خواهد بود. در همین حال تولیدکنندگان نفت در حال تلاش برای تامین منابع مالی لازم به‌منظور بازپرداخت بدهی‌های خود یا اعلام ورشکستگی به‌منظور قرار گرفتن تحت حمایت‌های قانونی لازم هستند.
از طرفی باتوجه به اینکه بسیار بعید به‌نظر می‌رسد که سطح تقاضا برای نفت به‌زودی به سطح تقاضای قبل از شیوع بحران کرونا برگردد، فشار بر تولیدکنندگان نفت در امریکا مضاعف خواهد بود.
این شرایط برای دیگر کشورهای تولیدکننده به‌ویژه در خاورمیانه نیز مصداق عینی دارد و تحلیل‌ها نشان می‌دهد برای آنکه تغییرات اساسی در وضعیت تولیدکنندگان نفت در دنیا رخ دهد، لازم است نرخ نفت به بالای ۵۰ دلار در هر بشکه برسد و برای مدتی این نرخ باقی بماند.

این بدان معناست که لازم است نرخ نفت WTI و نیز Brent حداقل بین ۸ تا ۱۰ دلار افزایش پیدا کند. هرچند اگر مولفه‌های تاثیرگذار در نرخ نفت تغییر کند، این افزایش می‌تواند در کمتر از چند هفته رخ دهد اما آینده بازار چنان است که بعید به‌نظر می‌رسد بتوان امیدی به چنین تغییری داشت.

براساس گزارش دبیرخانه اوپک، نگرانی‌های تولیدکنندگان نفت اوپک درباره طولانی شدن افت تقاضا در حالی است که ممکن است این کشورها طی هفته‌های آینده با نگرانی شدیدتر دیگری نیز مواجه شوند.
لازم به یادآوری است که با بالا رفتن میزان شیوع کرونا و همچنین تداوم رکود اقتصادی در بیشتر کشورهای جهان، میزان تقاضا برای نفت سال آینده، به‌طور قطع کمتر از حد انتظار خواهد بود.
در همین رابطه و براساس جدیدترین گزارش ماهانه اوپک، تقاضا برای نفت سال آینده رشد کمی را تجربه می‌کند و مصرف نفت خام در جهان نیز از محدوده ۹۳ تا ۹۶ میلیون بشکه در روز فراتر نخواهد رفت.، این در حالی است که پیش‌بینی اوپک مبنی بر افزایش تقاضا برای نفت در ماه گذشته میلادی ۸۰ هزار بشکه در روز کمتر از گزارش اخیر این سازمان بوده است. به این ترتیب به‌نظر می‌رسد اوپک برای متعادل نگه داشتن بازار باید بار دیگر به‌صورت جدی به لغو افزایش تولید نفت بیندیشد، اما ظاهرا کشورهای اصلی صادرکننده نفت علاقه‌ای به این موضوع از خود نشان نمی‌دهند.

به‌خوبی می‌دانیم که با گسترش کرونا در کشورهای مختلف جهان و نیز کاهش فعالیت‌های اقتصادی به‌ویژه پایین آمدن حجم سفرها، نرخ نفت به‌طور ناگهانی و بی‌سابقه‌ای در حال سقوط است. در همین حال تاخیر در کشف واکسن کرونا و قرار گرفتن در موج جدیدی از این بیماری، دوباره امیدواری درباره رشد تقاضای جهانی نفت را کاهش داده است.
 در این شرایط ایران نیز فارغ از محدوده‌های تحریمی که همه بدان آگاه هستند، قادر نخواهد بود موقعیت خود را در دهه آینده به‌نحوی که پیش‌تر به آن اشاره شد، بازیابد، چراکه دهه آینده، عصر جدیدی برای کشورهای تولیدکننده خواهد بود که در مواردی کاهش درآمدهای نفتی، آسیب‌پذیری اقتصاد محلی و بهره‌وری پایین را در بر خواهد داشت.

براساس گزارش‌های بین‌المللی، روند کند بهبود اقتصادی در ۶ کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و نیز دیگر کشورهای منطقه خاورمیانه از جمله ایران، احتمالا دوره کاهش سوددهی را طولانی‌تر می‌کند و میزان دارایی بانک‌های منطقه‌ای نیز ممکن است با سرعت بیشتری کاهش یابد.
بنابراین چاره‌اندیشی برای آنچه که در مقدمه این بحث رقم خورد باید به‌طریقی باشد که به‌دلیل طولانی شدن دوره بهبود اقتصادی، از ظرفیت‌های استفاده نشده بخش‌خصوصی بهره گرفت تا به اقتصاد بی‌جان فعلی جانی دوباره بخشید.

رضا پدیدار -  رئیس کمیسیون انرژی و محیط‌زیست اتاق تهران


چاپ