گذرگاهی برای عبور از تحریم

از سال ۷۶، ۲۹ مهر هر سال به‌عنوان روز ملی صادرات نام‌گذاری شد که از آن سال تاکنون، در چنین روزی برنامه‌ای برگزار و در آن از صادرکنندگان نمونه و ممتاز کشور قدردانی می‌شود؛ هرچند کرونا برگزاری مراسم امسال را به تاخیر انداخته و معلوم نیست این مراسم چه زمان و با چه شرایطی برگزار شود.

در بحث تجارت به‌طور کلی دو گزینه واردات و صادرات نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند. در جهان امروز درجه توسعه‌یافتگی یک کشور رابطه مستقیمی با حجم روابط تجاری بین‌المللی آن کشور دارد.
با بکارگیری استراتژی توسعه صادرات، کشورها می‌توانند به رشد تولید ملی و در نتیجه افزایش اشتغال دست یابند. اقتصاد ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ به‌ویژه در شرایط تحریم به باور بسیاری تکیه بر صادرات غیرنفتی و ارزآوری می‌تواند گذرگاهی امن برای عبور از تحریم به‌شمار رود.

در حالی که انتظار می‌رفت اقتصاد ایران در سال ۹۷ باتوجه به اجرای برجام و افزایش تعاملات جهانی، روزهای بهتری را نسبت به سال‌های تحریم تجربه کند، نوسانات نرخ ارز در کنار بازگشت تحریم‌های امریکا همه معادلات اقتصادی را بر هم زد. نوسانات بازار ارز گرچه بر همه ارکان اقتصادی سایه انداخت اما مهم‌ترین تاثیر آن بر مبادلات تجاری بود. هرچند افزایش نرخ ارز در نگاه نخست خبر خوبی برای صادرکنندگان است اما نمی‌توان از آسیب‌های جانبی نوسان بالا و افزایش نرخ ارز بر مبادلات تجاری گذشت.
در این بین تحریم‌های امریکا، تصویب نشدن لوایح پالرمو و تاخیر در پیوستن ایران به گروه ویژه اقدام مالی (اف‌ای‌تی‌اف) و تعلل اروپا در تدوین، تصویب و اجرایی‌سازی سازکار مالی ارتباط با ایران از جمله عواملی بود که اجازه نداد صادرات ایران به نقطه مطلوب خود دست پیدا کند.

باتوجه به موارد یادشده فعالان حوزه تجارت بر این باورند که برای توسعه صادرات غیرنفتی با چند چالش اساسی روبه‌رو هستند. مهم‌ترین مشکل واحدهای تولیدی و صادراتی کشور، تامین منابع مالی است، به‌طوری که نرخ پول گران، نرخ بهره بانکی بالا و سقف اعتبارات بانکی محدود موجب شده سهم صادرات از کل اعتبارات اختصاصی محدود باشد. به‌گفته فعالان این عرصه، نظام مالیاتی کشور دومین چالش تولید و صادرات کشور است و پرداخت ۹ درصد مالیات ارزش افزوده ازسوی تولیدکننده داخلی، قدرت رقابت او را در بازارهای بین‌المللی پایین می‌آورد. مشکل بعدی تولید و صادرات کشور نظام تامین اجتماعی است و این بخش مهم‌ترین چالش بعد از بخش تامین مالی به‌شمار می‌رود، چراکه با پرداخت ۲۳ درصد حق بیمه کارگر ازسوی کارفرما در عمل هزینه‌های تولید و صادرات افزایش می‌یابد.

نظام گمرکی هم به‌نوبه خود مشکلاتی را برای صادرات کشور ایجاد می‌کند؛ چنانچه سامانه جامع تجارت و قطع و وصل سامانه‌ها به‌دلیل نبود زیرساخت‌های لازم چالش‌هایی را برای صادرکنندگان به‌دنبال داشته است.
عضو نبودن در سازمان تجارت جهانی هم مشکل دیگری در بخش صادرات به‌شمار می‌رود، این در حالی است که کشورهای عضو این سازمان یا از پرداخت تعرفه‌های گمرکی معاف هستند یا تعرفه‌های ۳ یا ۴ درصدی می‌پردازند که در مقابل تعرفه‌های ۲۰ درصدی ما برای صادرات کالا به یک کشور به‌شدت هزینه صادرات را افزایش می‌دهد.

همچنین به‌دلیل تحریم‌ها و برقرار نشدن روابط بانکی ایران با بانک‌های بزرگ، صادرکنندگان برای وارد کردن پول حاصل از صادرات به کشور گاهی مجبورند از طریق صرافی‌ها اقدام کنند که این کار هزینه بازگشت پول را برای آنها افزایش می‌دهد. به‌علاوه اینکه در داخل کشور هزینه تبدیل ارز به ریال در شبکه بانکی ما از شبکه صرافی بسیار گران‌تر است و سیاست نرخ توافقی که بانک مرکزی براساس آن عمل می‌کند نیز غیررقابتی است.
بالا بودن کرایه حمل کالاهای صادراتی از دیگر مواردی است که موجب گران تمام شدن محصول و صادرات ایران می‌شود و درنهایت به کاهش قدرت رقابت محصولات ما در بازارهای جهانی می‌انجامد.
 صادرکنندگان بر این باورند که دولت می‌تواند با پرداخت مشوق‌های صادراتی به رقابتی شدن صادرات کمک و شرایطی را ایجاد کند که صادرکننده با اعمال تخفیف در مناقصه‌های بین‌المللی برنده شود.

و در نهایت اینکه در همه جا سیاست در خدمت اقتصاد است، این در حالی است که در کشور ما به‌طور معمول هزینه‌های ناشی از تصمیم‌های سیاسی را بخش اقتصاد می‌پردازد. باتوجه به تمام موارد یادشده در شرایط فعلی و باتوجه به ایپدمی کرونا در تمام جهان، توسعه صادرات غیرنفتی تنها در صورتی محقق می‌شود که همدلی و همکاری بسیار بالایی بین دولت، مجلس، نهاد قضایی، حاکمیت و بخش خصوصی حکمفرما شود؛ صادراتی که با تکیه بر کالاهای ایرانی می‌تواند فشار تحریم‌ها بر اقتصاد را کاهش دهد و ایران را در برابر فشارهای خارجی و نوسانات داخلی ارز مقاوم کند. بدون شک از طریق توسعه صادرات است که اقتصاد ما با اقتصاد جهانی پیوند می‌خورد و از طریق اقتصاد جهانی است که می‌توانیم خودمان را به جهانیان معرفی کنیم.

عاطفه خسروی -  سردبیر


چاپ