تخصص و آینده‌نگری شرط بقا در دنیای امروز

در شماره نخست این یادداشت که روز سه‌شنبه، ۳۱ تیر در همین صفحه منتشر شد، به اهمیت تخصص و آینده‌نگری اشاره کردیم و گفتیم این فاکتور شرط بقا در دنیای امروز است.


در مطلب هفته پیش با تاکید بر اینکه نگاه به آینده در دنیای امروز مستلزم شناخت ابزار دنیای آینده است، به دستاوردهای آینده‌نگری در دنیای آینده اشاره کردیم و گفتیم هوش مصنوعی، تغییر اوضاع زیست‌محیطی، تغییر قطب‌های سیاسی، مهاجرت، مهندسی ژنتیک، رشد اقتصادی و نظامی چین، توسعه وسایل نقلیه بدون راننده، تحویل کالا از طریق پهپادها، ارزهای مجازی و استعمار ماه و مریخ از جمله واقعیت‌های دنیای آینده هستند. حال در این دهکده جهانی، این تغییرات چه تاثیری بر سرنوشت ما خواهد گذاشت. برای ادامه این بحث با ما همراه باشید:
بخواهیم یا نخواهیم، تغییر در مقیاس‌هایی که تا امروز ندیده‌ایم، به‌زودی از راه خواهند رسید و باید خود را برای رویارویی با دنیا و زندگی جدید آماده کنیم؛ به‌ویژه سازمان‌های تولیدی و خدماتی که قصد یافتن راهی به‌سوی آینده دارند باید راهی برای زندگی در دنیای امروز پیدا کنند.
پیش‌بینی تغییر، ماهیتا امر دشواری است و تنها از عهده یک ذهن آینده‌نگر برمی‌آید، اما به‌راستی آینده‌سازان چگونه فکر می‌کنند؟ این چیزی است که ما هنوز نیاموخته‌ایم.
آینده‌شناسان هم کوتاه‌مدت (حداقل ۵ تا ۱۰ سال آینده) و هم بلندمدت (۱۰۰ سال آینده) فکر می‌کنند.
آنها تجسم می‌کنند؛ مثلا تجسم می‌کنند که حمل‌ونقل هوایی ۱۰ یا ۲۰ سال آینده ممکن است چگونه باشد؟
آینده‌سازان شجاعت دارند و از پرسیدن هر سوالی که جواب آن را نمی‌دانند ابایی ندارند.
آنها مطالعه‌کنندگان قهاری هستند؛ به‌ویژه داستان‌های علمی-تخیلی می‌خوانند تا بتوانند سرنخ‌هایی درباره چگونگی نگاه به آینده به‌دست آورند.
آنها می‌فهمند که یک آینده وجود ندارد، بلکه آینده‌های بسیار گوناگونی وجود دارد.
آیندنگرها پیشگویی نمی‌کنند، بلکه امکانات را پیش‌بینی می‌کنند. آنها حقایق را به‌عنوان بلوک‌های ساختمانی برای ساختن هر آنچه که در آینده لازم است با روی باز می‌پذیرند و به همکاری آزاد باور دارند و معتقدند آینده متعلق به همه است.
کنجکاوی هسته اصلی آینده‌نگرها است. ما هم تا حدودی کنجکاو هستیم.
 اما آینده‌نگرها نه‌تنها کنجکاو هستند، بلکه یاد گرفته‌اند که کنجکاوی خود را آموزش و پرورش دهند تا چیزهایی که دیگران نمی‌بینند را ببینند. اگر کنجکاوی را با تفکر انتقادی و همدلی ترکیب کنیم، همان چیزی به‌دست می‌آید که ذهنیت آینده‌نگر را خلق می‌کند.
در هر حال این وظیفه رهبران جامعه است که تغییرات را ببینند، راه ورود مردم به مسیر تغییر را هموار کنند و ترس و اضطراب را از بین ببرند.
روندی که با پذیرش فلسفه تغییرات جدید، برقراری ارتباط با دیگران و تشریح این داستان امکان‌پذیر خواهد بود.
این واقعیتی انکارناپذیر است که در تمام جوامع و کشورها، پیوسته عده‌ای را باید به‌سوی آینده هل داد. این امر ذاتی و طبیعی است.
خیلی‌ها از تغییر می‌ترسند یا از آن خوش‌شان نمی‌آید و نسبت به تغییر واکنش منفی دارند. در نخستین واکنش با تغییر مخالفت و برای مانده در وضع موجود مقاومت می‌کنند.
برای تغییر این نگاه، تدوین و اجرای برنامه آگاهی‌بخش در سطح کشورها به‌ویژه برای جوانان و زنان و از سنین ۱۰ تا ۲۱ سالگی بسیار ضروری است. با راه‌اندازی کمپین‌های آموزشی برای جوانان در سنین بعد از دبیرستان می‌توان الگوی تغییر را در ذهن شهروندان نهادینه کرد.
 با توسعه فناوری در دنیای امروز، برای پذیرش تغییر راهی جز جلب اعتماد نداریم. اعتمادسازی جزو وظایف رهبران آینده‌نگر خواهد بود.
در این شرایط اعتماد بیش از گذشته اهمیت خواهد داشت. علم روابط عمومی نیز از بدو پیدایش درصدد خلق، حفظ و توسعه اعتماد و اعتمادسازی است.
اعتمادسازی مستلزم پایبندی به اصول اخلاقی ملت‌هاست و همچنان باقی خواهد ماند، اما ابزار خلق آن و داستان‌هایی که رهبران آینده‌نگر برای حفظ آن خواهند ساخت، متفاوت خواهد بود.
در شرایطی که مردم (مشتریان، مخاطبان، اهداکنندگان، رأی‌دهندگان و داوطلبان) از تغییر می‌ترسند، ضرورت وجود سازمان‌یافته رهبران و سازمان‌هایی احساس می‌شود که به‌صورت واضح، مرتبط، روشن و شفاف با آنان ارتباط برقرار کرده و به متقاعدسازی بپردازند.
اتخاذ ذهنیت آینده‌نگر، به همه ما در هر صنف و مقامی که هستیم، کمک می‌کند تا نیازهای در حال تغییر مشتریان را برای توسعه ارتباطات اثربخش پیش‌بینی کنیم.
در این شرایط از عهده خلق و تولید محصول موردنیاز جامعه هدف به‌خوبی برآمده و آنان را نسبت به محصول و برند خود وفادار می‌سازیم؛ هر چند طول موج وفاداری بسیار کوتاه و حفظ آن به‌معنای چالش بیشتر واحدهای تولیدی و سرمایه‌گذاری جدی در بخش تحقیق و توسعه است.
 در نهایت اینکه کشف رویدادهای امروز و گسترش افق دید به آینده می‌تواند در دستور کار مطالعات و نظرسنجی‌های روابط عمومی‌های کشور قرار گیرد.
حسن نصیری قیداری - مدرس دانشگاه


چاپ