نفت در آینه سرمایه‌گذاری

چالش‌های گسترده اقتصادی در بیشتر کشورهای جهان به‌ویژه کشورهای نفت‌خیز شرایطی را ایجاد کرده که براساس آخرین گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی سرمایه‌گذاری جهانی در این بخش تا محدوده یک‌سوم کاهش یافته است. این روند به‌دلیل تبعات و اثرات منفی پاندمی کرونا بر اقتصادهای جهانی به‌ویژه در بخش تقاضای نفت خام و گاز طبیعی، ایجاد شده است.

پیش‌بینی می‌شود باتوجه به روند کند از بین رفتن کووید ۱۹، این کاهش تا سال ۲۰۲۲ ادامه داشته باشد. از سوی دیگر نیاز صنعت نفت به حجم بالای سرمایه‌گذاری سالانه از مواردی است که نمی‌توان به‌سادگی از آن گذشت. کاهش این سرمایه‌گذاری ممکن است به میادین و زیرساخت‌های نفتی موجود صدمه بزند. این امر به‌نوبه خود می‌تواند به بروز وقفه‌های طولانی‌مدت بینجامد و چالش برانگیز شود. 
با نگاهی به تفاوت دنیای انرژی قبل و بعد از کرونا باید گفت مهم‌ترین تاثیر کرونا در بخش انرژی، تغییر الگوی مصرف مردم جهان است که تاثیرات اساسی ایجاد کرده است. 
براساس آمار انرژی‌های فسیلی همچنان بالای ۷۰ درصد انرژی مورد نیاز جهان را تامین می‌کنند؛ بنابراین امروز در شرایطی که در کف فعالیت‌های تولیدی نفت هستیم، چاره‌ای جز حفظ سطح تولید با پیش‌فرض بهبود نسبی بحران کرونا نخواهیم داشت. هرچند احتمالا این مهمان ناخوانده تا یک سال آینده نیز با ما خواهد بود اما در همین شرایط نیز باید موقعیت و توان فنی و اجرایی برای حفظ تولید و روند رشد در سال آینده مورد توجه جدی قرار گیرد.
گرچه درحال‌حاضر تولید نفت و صادرات آن در کف میزان قرار دارد و روند پیش رو حکایت از تغییر جدی ندارد، اما روند رشد مصرف داخلی و نیز تغییر سیاست‌های برون‌زایی دولت برای اجرای طرح‌های تهاتری، این امکان را ایجاد می‌کند که با برنامه‌ریزی منسجم و درک واقعیت‌ها تنظیم دقیق‌تری از عرضه و تقاضای نفت داشته باشیم. 

باتوجه به محدودیت‌های تحریمی، با استفاده از توان شرکت‌ها و پیمانکاران ایرانی و تجمیع توان داخلی آنها می‌توان طرح‌های حداقلی توسعه را اجرا کرد. یکی از اقدامات مثبت هفته‌های اخیر در این زمینه امضای قرارداد پروژه کیوان یاران با یکی از شرکت‌های پیمانکار ایرانی است که به شرط رشد دانش و فناوری و نیز تخصیص منابع مالی موردنیاز قطعا به بار می‌نشیند. در این زمینه به‌دلیل توقف فعالیت شرکت‌های یادشده، طراحی شیوه جدید تولید و مناسبات انرژی در دوران پساکرونا نیز ضروری است. لازم به توضیح است که بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت به‌ویژه در خاورمیانه قسمت اعظم بودجه خود را برای پیشبرد طرح‌های توسعه‌ای به‌کار می‌گیرند و درحال‌حاضر نیز اجرای کل طرح‌ها با کاهش نرخ نفت دچار تردید و شکست شده است. درحال‌حاضر سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران و پیمانکاران و مشاوران طرح‌های حوزه انرژی قادرند تا سطح ۸۵ درصد از طرح‌های توسعه‌ای حوزه انرژی را با بهره‌گیری از توان داخلی اجرا کرده و مواد اولیه و اقلام فوق‌تخصصی را نیز از کشورهای واسطه‌ای در منطقه خاورمیانه، آسیای میانه و شمال افریقا با مکانیسم تهاتر تامین کنند.
البته این مهم در شرایطی است که منابع مالی موردنیاز طرح از هر طریق ممکن به‌صورت ریالی و ارزی در اختیار مجری قرار گیرد تا وی بتواند در چارچوب تعهدات خود با کارفرما عمل کند. در ارزیابی یک دهه گذشته شرکت‌های ایرانی در حوزه نفت و گاز تنها ۱۷ شرکت موفق به کسب رتبه قبولی برای اجرای طرح‌های توسعه‌ای شدند و بیش از ۳۰ شرکت دیگر که بیشتر مشکل تامین مالی دارند، می‌توانند با تجمیع یا مشارکت، اقدام به تقبل مسئولیت اجرای طرح‌های توسعه‌ای کنند. این گروه می‌توانند مازاد تولید برای مصرف یا صادرات را تهاتر کنند. در کلام پایانی اینکه شرکت‌های ایرانی توان اجرای پروژه‌ها را مشابه آنچه که در روزهای اخیر با شرکت پرشیا امضا و مبادله شد، داشته و قادر هستند در یک مدل بین‌المللی با کارفرما همکاری کنند. 

 وضعیت درحال‌حاضر به‌گونه‌ای است که بیشتر کشورهای ثروتمند نفت‌خیز حاشیه خلیج‌فارس از جمله عربستان، امارات، کویت، عمان، قطر و بحرین نیز مصون از پیامدهای کاهش نرخ نفت نیستند و اکنون در زمینه بهره‌گیری از امکانات موجود خود دچار بحران هستند. شرکت‌های پیمانکار و سازنده ایرانی قادر هستند در این شرایط و در یک مدل همکاری متقابل و به‌دور از تحریم‌های تحمیلی و به‌صورت مشارکت حضوری فعال داشته باشند. امضای قراردادهای داخلی پشتوانه این مهم در عرصه بین‌المللی است.
رضا پدیدار - رئیس کمیسیون انرژی و محیط‌زیست اتاق بازرگانی تهران



چاپ