استفاده از فناوری در حفظ امنیت غذایی

صنعت کشاورزی در دوره نئوسنگی و به‌عبارت دیگر از ۸ هزار سال پیش شروع شده و از همان موقع تصاحب زمین‌های کشاورزی ازسوی کشت‌کاران و حتی دامداران و نیز حکومت‌ها و دولت‌ها یا قبایل و طوایف وجود داشته است.

بسیاری از جنگ‌ها و حملات قبایل مانند مغول‌ها، تاتارها و صدها نمونه دیگر برای به‌دست آوردن بیشتر زمین‌های کشاورزی و مراتع بوده و همه این موارد برای بالا بردن سطح کشت و افزایش تولیدات کشاورزی و دامی با هدف تامین مواد غذایی انجام می‌شد. 
مطالعات استراتژیک در حوزه‌های مختلف کشاورزی برای افزایش حجم و راندمان و حتی باروری بیشتر زمین‌های کشاورزی روندی است که از همان دوران به دنیای صنعتی امروز به ارث رسیده است. تلاش برای بهره‌برداری بیشتر از زمین‌های کشاورزی تا آنجا پیش رفت که در دنیای امروز برای بهبود روش‌ها از فناوری دیجیتالی، ربات‌ها و مطالعات ماهواره‌ای نیز استفاده می‌شود.
از آنجا که صنعت کشاورزی منبع اصلی تامین مواد غذایی به شمار می‌رود، یکی از ارکان مهم و تاثیرگذار اقتصاد و اجتماع تلقی می‌شود. از سوی دیگر کشاورزی تابعی از تغییرات آب و هوا و محیط‌زیست است و کمبود آب تاثیر مستقیم بر این صنعت دارد؛ برهمین اساس بسیاری از کشورها با خطر کاهش و از دست دادن تولیدات کشاورزی به‌علت تغییرات آب و هوا مواجه هستند.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نیز در تازه‌ترین اظهارنظرها اعلام کرده جهان پس از ۳۰ سال به جمعیت ۱۰ میلیارد نفری می‌رسد و باید ۵۰ درصد بر تولید محصولات و تولیدات کشاورزی اضافه شود. از طرفی طبق تحقیقات سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد، تغییرات آب و هوایی تا ۵۰ سال آینده نرخ مواد غذایی را تا ۸۴ درصد افزایش خواهد داد. این آمار در کنار افزایش نیاز جمعیت جهان به منابع غذایی، اهمیت استفاده بهینه از محصولات کشاورزی را دوچندان می‌کند.
امروزه به‌علت روش‌های ابتدایی به‌کار گرفته شده در کشت و بسته‌بندی و نگهداری در برخی کشورها، تا یک سوم محصولات کشاورزی هدر می‌رود. نبود زیرساخت‌های مناسب برای برداشت و نگهداری و حمل، مشکلات ناشی از نبود امکان دسترسی سریع تولیدکنندگان کوچک به مراکز فروش، بکارگیری روش‌های سمپاشی غیراصولی و غیرعلمی، مشکلات جبران ناپذیری را برای صنعت کشاورزی ایجاد کرده و زنگ خطر امنیت غذایی را به صدا درآورده است.
برای جلوگیری از بحران در این صنعت اقداماتی باید انجام شود که عبارتند از: 
۱- حفاظت از ثروت‌های طبیعی یا منابع ملی و جلوگیری از تخریب زمین‌های کشاورزی و مراتع.
۲- بررسی و انجام تحقیقات برای حفظ و نگهداشت منابع آب و خاک.
۳- در شرایط حاضر پژوهشگران ۵ روش را برای افزایش ارزش افزوده، بهبود زنجیره لجستیک، حفظ عرصه کشاورزی، پشتیبانی از کشاورزان در تولیدات ویژه، توجه به استعدادهای کشت و زرع در حوزه خاص پیشنهاد می‌کنند و به مواردی چون دانه، کود، دارو (داروهای تقویتی، سمپاشی و...) و ارزش افزوده و افزایش راندمان توجه دارند.
 طبیعی است افزایش بازده برای تولیدکننده نیز سودآورد است و عامل تعدیل نرخ می‌شود. علاوه براین باعث قطع وابستگی به واردات محصولاتی می‌شود که امکان تولید داخلی آن وجود دارد و دارای ارزش افزوده برای کشاورزی و کشاورز است.
۴- نوآوری و بکارگیری کشاورزی دیجیتال. کارشناسان معتقدند کاهش هزینه تولید به‌دنبال دیجیتال‌سازی صنعت کشاورزی، منجر به توسعه اقتصادی این صنعت خواهد شد؛ به‌عبارت دیگر فناوری یک گره جادویی نیست و یک سیاست مناسب برای توسعه فعالیت کشاورزی به‌شمار می‌رود.
۵- پیشنهاد می‌شود کشورها سیاست‌های کشاورزی سنتی خود را بازبینی کنند و از ابزارهای جدید که بر فناوری‌های کشاورزی دیجیتالی و تحقیق و توسعه در ارزش افزوده متمرکز است بهره ببرند. همچنین از خلاقیت و نوآوری و روش‌های ابداعی در بخش کشاورزی استفاده شود.
۶- بدیهی است ارائه مشوق‌ها به واحدهایی که توانسته‌اند راندمان تولید را بالا ببرند و ضایعات ناشی از استحصال را تقلیل دهند بسیار موثر است که باید مورد توجه دولت‌ها قرار گیرد.
۷- ایجاد امکانات لجستیکی و حمل‌ونقل سریع محصولات تولیدی به‌ویژه در حوزه تولیدات جالیزی و صیفی‌جات و میوه‌جات از الزاماتی است که باید در ارسال به مراکز توزیع کالا مورد توجه قرار گیرد.
۸- محصولات واحدهای کوچک و متوسط کشاورزی و دامداری صرف نیاز غذایی جوامع اقماری در بخش‌ها و شهرک‌های همجوار شود.
سیدجلال ابراهیمی - مدیر مرکز پژوهش و مطالعات ایران و ترکیه


چاپ