بررسی صمت از دلایل و راهکارهای رفع آلودگی شدید پایتخت

تهران غرق در دود است

بیش از ۲ هفته است که تهران هم مثل اهواز، تبریز، اراک و... هوا ندارد. البته شهروندان تهرانی به چنین وضعیتی در فصل سرد سال عادت کرده‌اند اما اتفاقی که امسال رخ داده در نوع خود بی‌سابقه بوده، چراکه در هیچ دوره‌ای هوای پایتخت تا این حد در سطح خطرناک قرار نداشته است.

البته همانطور که گفته شد حالا دیگر مسئله آلودگی تهران به‌عنوان اصلی جدانشدنی از این ابرشهر خاورمیانه شناخته می‌شود و کسی از تیره و کدر بودن آسمان پایتخت ایران که زمانی به آب و هوای دلپذیرش معروف بود متعجب نمی‌شود! اما کار به جایی رسیده که به قول قدما «چشم، چشم را نمی‌بیند! » اما هیچ کس هم پذیرای مسئولیت این شرایط نیست.

کارشناسان محیط‌زیستی از دیرباز انگشت اتهام را به‌سوی خودروسازان داخلی نشانه رفته و علت اصلی وضعیت بحرانی هوای تهران را کیفیت پایین تولیدات و استاندارد نبودن محصولات آنها می‌دانند.
اما امسال مستمسک جدیدی به‌نام مازت (نفت کوره) برای فرار به جلوی غول‌های خودروساز ایرانی پیدا شده که نه می‌توان منکر تاثیرات مخربش بر وضعیت اقلیمی کشور شد و نه می‌توان با استناد به این تاثیرات از زیر بار کیفیت نازل اتومبیل و موتورسیکلت‌های تولید داخل شانه خالی کرد!

مسئولان ارگان‌های مختلف نیز با انتشار داده‌های آماری متناقض شرایط سردرگمی بیشتر مردم را ایجاد کرده‌اند و کسی بالاخره متوجه دلیل ایجاد این شرایط بحرانی نشده است.
اما کارشناسان مستقل محیط‌زیست بر این باورند که خودروسازان با فرافکنی از قبول مسئولیت خود سر باز می‌زنند و به‌جای اصلاح رویه خود سعی در انداختن تقصیرها بر گردن مازوت و... دارند.
در همین راستا صمت به فراکسیون محیط‌زیست مجلس یازدهم مراجعه کرد اما متاسفانه هیچ یک از اعضای این فراکسیون حاضر به پاسخگویی به پرسش‌ها و ابهامات طرح شده ازسوی مخاطبان نشدند.


دست‌های پنهان با آمارها بازی می‌کنند

محمد درویش، کنشگر محیط‌زیست و عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با اشاره به وضعیت بسیار خطرناک آلودگی هوای پایتخت، به صمت گفت: اتفاقاتی که امسال در تهران رخ داد یک هشدار جدی برای مسئولان کشور بود و مقامات را متوجه وخامت اوضاع کرد.

درویش در ادامه افزود: وضعیت هوای تهران به‌حدی خطرناک است که حالا مسئولان نیز به این مسئله واقف شده‌اند که نمی‌توان با تعطیل کردن مدرسه، دانشگاه، ادارات و... این مشکل بزرگ را حل کرد و باید فکری اساسی برای از میان برداشتن این معضل شود.کنشگر محیط‌زیست و عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با اشاره به جمعیت بیش از ظرفیت شهر تهران، توضیح داد: من فکر می‌کنم اگر کرونا نبود احتمالا چندین هزار نفر در تهران به‌دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دادند.

از طرفی هم جمعیت تهران به‌مراتب بیشتر از حد ظرفیتش شده؛ به این معنا که به‌جای تهرانی با ۳ میلیون نفر جمعیت، حالا شاهد کلانشهری با بیش از ۱۰ میلیون نفر جمعیت هستیم که به‌عنوان یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان نیز شناخته می‌شود. اگر این جمعیت عظیم رفتار اجتماعی خود را تغییر ندهند هیچ سیاست و راهکاری کارگشا نخواهد بود.

این فعال و کارشناس محیط‌زیست با تاکید بر اهمیت استفاده از سیستم حمل‌ونقل شهری ازسوی مردم، به صمت گفت: مردم باید به‌جای خودروهای شخصی از وسایل نقلیه عمومی مانند مترو، اتوبوس، دوچرخه و... استفاده کنند. در تمام شهرهای بزرگ جهان از برلین و اسلو گرفته تا مکزیکوسیتی و بوگوتا این مسئله جا افتاده که شهروندان باوجود توان خرید ماشین‌های باکیفیت و مدرن از مترو و... برای جابه‌جایی بهره می‌گیرند اما این مسئله هنوز در کشور ما جا نیفتاده است. البته شهرهایی که از آنها نام برده شد با اعمال سیاست‌های دقیقی مبلمان شهری را به‌گونه‌ای تغییر داده‌اند که مردم از خودرو شخصی استفاده نکنند و برای استفاده از سیستم حمل‌ونقل عمومی تشویق شوند.


همه زورشان به مازوت می‌رسد


مدیرکل اسبق دفتر آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با انتقاد از عملکرد شرکت‌های خودروساز بزرگ داخلی، تاکید کرد: این روزها شاهد راه افتادن جوی در تهران هستیم که برخی فرصت را غنیمت شمرده و همه تقصیرات را متوجه سوزاندن مازوت یا نفت کوره کرده‌اند، این در حالی است که ۸۲.۹ درصد آلاینده‌های گازی که در پایتخت تولید می‌شود توسط وسایل متحرک موتوری وارد جو شده و ۶۰.۸ درصد ذرات معلقی که در هوای تهران وجود دارد نیز از محل همین وسایل متحرک موتوری به هوا اضافه شده است. این به‌معنای سهم نزدیک ۶۰ درصدی موتورسیکلت‌ها و خودروهای سواری از تولید آلاینده‌های گازی و همچنین ۲۴ درصدی در تولید ذرات معلق در هوای تهران که از همه آلاینده‌های متحرک موتوری مانند کامیون، اتوبوس، مینی‌بوس و... بیشتر است.


خودرو و موتورسیکلت غیراستاندارد


درویش با اشاره به میزان آلایندگی سایر منابع تولید ذرات معلق و گازی سمی در تهران، تصریح کرد: کل منابع ثابت در تهران حدود ۱۷ درصد آلاینده‌های گازی و ۳۹.۲ درصد ذرات معلق را تولید می‌کنند. منابع ثابت شامل همه پالایشگاه‌ها، کارخانجات، مراکز تفریحی و فروشگاهی، پتروشیمی و... می‌شود که در مقایسه با منابع آلاینده متحرک موتوری میزان آلایندگی به‌مراتب کمتری را ایجاد می‌کنند.
کنشگر محیط‌زیست و عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور افزود: این آمار و ارقام به‌معنای وجود دست‌های پنهانی است که خودرو و موتورسیکلت غیراستاندارد تولید و وارد بازار می‌کنند که مهم‌ترین عامل آلودگی هوای تهران هستند.

مازوت نیز سهم بسیار زیادی در تشدید این آلودگی‌ها داشته اما ما نباید فریب این دست‌های پنهان را بخوریم، چراکه سهم تولیدات خودروسازان و تولیدکنندگان موتورسیکلت بسیار بیشتر از سایر منابع آلاینده در پایتخت است و مسئولان وظیفه دارند برای بررسی و پیگیری این مسئله هرچه زودتر اقدام کنند.
درویش در ادامه به صمت گفت: آمار و ارقام تهیه شده در سال ۹۸ توسط شهرداری تهران کاملا گویای مسئله است و نمی‌توان با فرافکنی و انکار از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کرد.


حتی خودرو برقی هم کارساز نیست!


عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با رد ادعای کارگشا بودن خودروهای هیبریدی و برقی، بیان کرد: ما حتی اگر بهترین خودروهای برقی را داشته باشیم، به موفقیتی دست پیدا نخواهیم کرد، چراکه با اشباع جمعیتی تهران، این کلانشهر دیگر کشش ندارد، وگرنه آمستردام، برلین و... نیز می‌توانستند با استفاده از خودروهای برقی این مشکل را حل کنند اما این کار عملی نیست و کارساز نخواهد بود. باید توجه داشت که تهران درحال‌حاضر ۶ برابر ظرفیتش میزبان خودرو و موتورسیکلت است. این سیاست در هر نقطه‌ای از جهان اجرا شود قطعا به همین سرنوشتی که ما دچارش شده‌ایم، ختم خواهد شد. ما هیچ چاره‌ای نداریم؛ مگر اینکه سیاستی به کار بندیم که مردم مجبور به استفاده کمتر از خودروهای شخصی و موتورسیکلت‌ها شوند.


مجلس همه را پای کار خواهد آورد

سید جلیل میرمحمدی میبدی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی با اشاره به وخیم‌تر شدن وضعیت هوای پایتخت از لحاظ آلودگی، به صمت گفت: از زمانی که من مدیرکل دفتر سلامت محیط و کار وزارت بهداشت بودم این مشکل وجود داشته و همچنان آلودگی تهران یکی از معضلات اصلی پایتخت محسوب می‌شود که سال به سال نیز وضعیت بدتر شده است. وی در ادامه افزود: ما هر سال در فصل سرما به‌دلیل وارونگی دما با این مشکل مواجهیم که وضعیت آلودگی هوا را تشدید می‌کند و حتی در مواقعی مانند امسال میزان آلاینده‌های موجود در هوا به سطح بحرانی می‌رسد.


خاطره‌ای از سال ۱۳۸۴


این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی با یادآوری خاطره‌ای از سال ۱۳۸۴ پیرامون جلسات مربوط به حل مشکل آلودگی هوای پایتخت، عنوان کرد: خاطرم هست زمانی که من در وزارت بهداشت مشغول کار بودم، در جلسه‌ای به میزبانی کمیسیون اصل ۹۰ شرکت کردیم که نهادهای مختلفی مانند بانک‌ها، بیمه‌ها، کارخانجات، شهرداری تهران، ایران‌خودرو دیزل، نیروی انتظامی و... حضور داشتند تا درباره مسئله آلودگی هوای پایتخت به بحث بنشینیم. در آن زمان نخستین بحثی که مطرح شد خرید اتوبوس‌های نو بود که می‌توانست تردد خودروهای تک‌سرنشین را به میزان زیادی کاهش دهد اما این کار انجام نشد و هر یک از نهادها توپ را به زمین دیگری می‌انداختند. من در همان زمان هم گفتم من همه تقصیرها را به گردن می‌گیرم تا همه اتهامات متوجه دفتر سلامت محیط و کار وزارت بهداشت باشد. در ادامه گفتم دوستان بفرمایند که در این جلسه قرار است چه کار مشخصی را انجام دهیم؟


ناهماهنگی و کم‌کاری برخی از نهادها


میرمحمدی میبدی با اشاره به ناهماهنگی و کم‌کاری برخی از نهادها در این زمینه، به صمت گفت: متاسفانه ناهماهنگی و نداشتن اهتمام مراجع مختلف برای حل ریشه‌ای مسئله باعث شده به مرور زمان وضعیت هوای تهران وخیم‌تر شود. البته امسال مشکل مضاعفی به‌نام مازوت وجود داشت که به‌گفته کارشناسان باعث بدتر شدن وضعیت شده، اما این مسئله مربوط به امروز و دیروز نیست و تا جایی که من اطلاع دارم از سال ۱۳۸۴ تا امروز این مشکل پابرجا بوده و در بعضی مقاطع وضعیت بحرانی شده است.
نماینده مردم تفت و میبد ادامه داد: مجلس زمانی به مسئله ورود می‌کند که احتیاج به قانون‌گذاری یا اصلاح قوانین باشد. من به شما اطمینان می‌دهم که هیچ خلأ قانونی در این زمینه وجود ندارد و هیچ مانعی هم پیش پای مسئولان برای حل این مشکل قرار نگرفته است.


تاکید بر نقش نظارتی مجلس


عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی در پایان با تاکید بر نقش نظارتی مجلس، یادآور شد: همه ارگان‌ها، سازمان‌ها و ادارات ذی‌ربط شرح وظایف کاملا مشخصی دارند و قانون برای ریز به ریز این مسئله پیش‌بینی‌های دقیقی کرده و به اعتقاد من هیچ مانع یا خلأ خاصی وجود ندارد، اما کاری که مجلس می‌تواند انجام دهد نظارت دقیق بر عملکرد دستگاه‌ها است تا آنها را پای کار بیاورد. ما نیز در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی از همین هفته که مجلس شروع به کار می‌کند بررسی‌های لازم را خواهیم داشت و موضوع را به رسانه‌ها اطلاع می‌دهیم.


سخن پایانی...

کارشناسان معتقدند یکی از راه‌های حل معضل جدی آلودگی هوا، بالا بردن سطح کیفی تولیدات صنعت خودروسازی در کشور است و این امر نیز بدون ایجاد فضای رقابتی میسر نخواهد شد. البته برخی دیگر از صاحب‌نظران حوزه محیط‌زیست این نظر را رد کرده و معتقدند با بهبود کیفیت تولیدات هم نمی‌توانیم موفق به حل این مشکل شویم، چراکه تجربه سایر ابرشهرهای جهان نشان‌دهنده تاثیرگذار بودن تغییر مبلمان شهری و افزایش محدوده فعالیتی ناوگان حمل‌ونقل عمومی کشورها بوده است؛ از همین رو است که بسیاری معتقدند دولت باید با توسعه و گسترش سیستم حمل‌ونقل عمومی سعی در کاهش میزان استفاده از خودروهای سواری و موتورسیکلت‌های پرشمار در سطح شهر تهران که نه‌تنها هوا را بلکه چهره پایتخت را نیز به‌شدت خدشه‌دار کرده‌اند، کند.


چاپ