رئیس کل بانک مرکزی وضعیت اقتصادی کشور را رو به بهبود توصیف کرد

به عقب برنمی‌گردیم!

هفته گذشته شاهد خداحافظی دونالد ترامپ با کاخ‌سفید بودیم. تصاویر این وداع همزمان با پخش زنده مراسم تحلیف جو بایدن در رسانه‌های سراسر جهان انعکاس گسترده‌ای داشت.

در برخی کشورها که رهبران راست‌گرای آنها ترامپ را دوست خود می‌پنداشتند این خبر به‌معنای تقویت نیروهای دموکرات و چپ‌ها بود اما در برخی دیگر از کشورها از جمله ایران که سر سازش با سیاست‌های عجیب و غیرمعمول ترامپ نداشتند، حلاوت تماشای این تصاویر غیرقابل انکار بود. به‌اعتقاد بسیاری از کارشناسان ۳ سال گذشته (دوران اعمال سیاست‌های فشار حداکثری بر ایران) سخت‌ترین روزها در طول حیات حکومت جمهوری اسلامی ایران بوده که باعث شد نرخ تورم و گرانی سر به فلک بگذارد و بسیاری از واحدهای تولیدی مجبور به اعلام ورشکستگی شوند. همه این اتفاقات باعث شد اقتصاد ایران از پایان دوره رفتارهای قلدرمآبانه ترامپ استقبال کند.

البته اغلب شاخص‌ها هم بر این امر صحه گذاشته و نوید روزهای بهتری را برای اقتصاد ایران می‌دهند. رئیس کل بانک مرکزی نیز در روزهای اخیر روزهای بهتری را برای اقتصاد ایران پیش‌بینی کرده و دوره رکود سنگین اقتصاد ایران در سال‌های اخیر را پایان‌یافته دانست. البته کارشناسان معتقدند پیش‌بینی‌های رئیس کل بانک مرکزی تا حدودی خوشبینانه بوده که با هدف مدیریت روانی بازارها مطرح شده اما روی هم رفته تقریبا اغلب تحلیلگران اقتصادی با عبدالناصر همتی بر سر فراهم شدن فضای مساعد برای خروج از رکود، اتفاق‌نظر داشته و اظهارات همتی را تایید می‌کنند.


یادداشت جدید همتی

رئیس کل بانک مرکزی از روند رو به رشد وضعیت اقتصادی کشور خبر داد.
عبدالناصر همتی در حساب شخصی اینستاگرامی خود نوشت: «سه‌شنبه شب گذشته، به دعوت شبکه افق، در برنامه عیار، ابعادی از تلاش‌های مجموعه حاکمیت، به‌ویژه بانک مرکزی در خنثی‌سازی تحریم‌های امریکا و اقدامات این نهاد در جلوگیری از فروپاشی اقتصادی را تشریح کردم.

بحث اصلی این بود که در صورت نبود سیاست‌گذاری‌های مقاومتی و اقدامات بانک مرکزی، برای کنترل تراکنش‌های ریالی و پایه پولی و صیانت از ذخایر ارزی و تامین مالی واردات کالاهای اساسی و دارو، افزایش پایه پولی و نقدینگی و ارزان‌فروشی ارز می‌توانست کشور را در موقعیتی قرار بدهد که مطابق پیش‌بینی بسیاری از تحلیلگران با تورم افسارگسیخته و نرخ ارز غیرمعقول بالایی روبه‌رو شود. به‌دلیل سیاست‌ها و برنامه‌های انجام شده و در حال انجام و ابزارهای طراحی شده و در حال استفاده، به‌ویژه در حوزه سیاست‌گذاری پولی و تامین کسری بودجه، شرایط کشورمان به هیچ وجه به وضعیت قبلی بازنمی‌گردد و مجموع شرایط نیز همین را نشان می‌دهد.


 بانک مرکزی و در کل مجموعه نظام به‌درستی از بحران تحریم‌ها به‌عنوان فرصتی برای بسیاری از سیاست‌ها استفاده کرد و این اصلاحات را ادامه خواهد داد. تجربیات گرانسنگ خنثی‌سازی تحریم و اصلاح روندها، چه در بانک مرکزی و وزارت نفت و چه در بین مجموعه فعالان اقتصادی بخش خصوصی، بستر و شرایط متفاوتی را برای تجارت خارجی و نیز رشد تولید ملی، حتی با تداوم آن تحریم‌ها فراهم ساخته است.
روند فزاینده صادرات نفت و فرآورده و صادرات غیرنفتی در ماه‌های اخیر مؤید این نکته است. هرچند، شک ندارم تحریم‌های امریکا نیز نمی‌تواند روند قبل را طی کند.»


عملکردی در کار نیست


علی سعدوندی، اقتصاددان و استاد دانشگاه با اشاره به عملکرد بانک مرکزی در امر سیاست‌گذاری کلان، به صمت گفت: بانک مرکزی در ایران مشخصا سیاست پولی و بانکی ندارد؛ تابع است و در واقع کار خاصی انجام نمی‌دهد که بخواهیم در این باره قضاوتی داشته باشیم. وی در ادامه افزود: البته بانک مرکزی ادعا هم ندارد که چنین سیاست‌گذاری را دارد و در این مسیر قدم برداشته است.


رهاشدگی اقتصاد


این استاد اقتصاد با اشاره به کاهش نرخ بهره بین‌بانکی در یک سال اخیر، عنوان کرد: یکی از نشانه‌های هدایت سیاست‌های پولی، هدف‌گذاری نرخ بهره است، اما شواهدی که در اختیارمان قرار دارد، نشانگر کاهش ۶ درصدی نرخ بهره بین‌بانکی از دوره آغاز بحران کرونا تا امروز است. این مسئله نشان می‌دهد سیاست‌گذاری در کار نیست و ما همه چیز را به بازار سپرده‌ایم تا هر اتفاق ممکنی، رخ دهد. سعدوندی با انتقاد از بی‌عملی در زمینه سیاست‌گذاری پولی کشور به صمت گفت: شاید هیچ کشوری در دنیا نباشد که چنین رهاشدگی در اقتصاد را تجربه کرده باشد. اقتصاد ایران از جهتی آزمایشگاه اقتصاد آزاد است و از جهت دیگر ساختار اقتصادی کاملا بسته‌ای داریم! سیاست‌گذاری پولی کاملا به بازار محول شده، اما در سیاست‌های توسعه صنعتی و صدور مجوزها یکی از سختگیرانه‌ترین قوانین را داریم.


چشم‌انداز چیست؟


این تحلیلگر اقتصاد با فرض ثابت بودن شرایط کنونی کشور، بیان کرد: به‌اعتقاد من اگر همین شرایط فعلی پابرجا باشد، کشور از رکود سنگینی که دچارش بوده، فاصله خواهد گرفت اما مهم این است که بتوانیم ریل‌گذاری درستی داشته باشیم. سعدوندی با ذکر مثالی آسیب‌هایی را که ممکن است در قبال اعمال سیاست‌های کاهش نرخ ارز ایجاد شود، برشمرد و گفت: در ۲ سال اخیر آمار تولید لوازم خانگی در کشور به‌شدت افزایش یافته و فروش محصولات تولید داخل بسیار بیشتر از قبل شده است. اغلب این شرکت‌ها ورشکسته بودند اما در ۲ سال گذشته تعداد زیادی کارگر جذب کرده و به شکوفایی نسبی رسیده‌اند.

دلیل این جهش هم توقف روند رو به رشد بیماری هلندی بود که ۵۰ سال است که گریبان اقتصاد ما را گرفته است؛ با این حال باید توجه داشت که با ارز ۱۵ هزار تومانی تمام این شرکت‌ها دوباره ورشکست خواهند شد و باز هم به خانه اول برمی‌گردیم؛ بنابراین نمی‌توان گفت در مقابل بحران، سیاست‌گذاری خاصی انجام شده است.


سیاست‌های ضدرونق


این اقتصاددان با انتقاد از رویکرد مسئولان اقتصادی کشور به صمت گفت: درحال‌حاضر که ما در آستانه خروج از بحران هستیم، سیاست‌های ضدرونق بار دیگر در جریان است و نشانه‌های آن نیز در اظهارات مسئولان اقتصادی کشور دیده و شنیده می‌شود. سعدوندی با یادآوری اعمال سیاست‌های ارزپاشی دولت‌ها در آستانه انتخابات‌ها، تصریح کرد: ما ۷ میلیارد دلار در بانک‌های کره‌جنوبی داریم که بلوکه شده‌اند و اکنون زمزمه‌های آزادسازی آن به گوش می‌رسد. توجه داشته باشید که این منابع ارزی را می‌توان صرف ساخت ۶ هزار کیلومتر راه‌آهن در کشور کرد که اگر انجام شود باعث بلوغ کل سیستم حمل‌ونقل ریلی ایران خواهد شد.

درحال‌حاضر مشکل اصلی شبکه ریلی در حمل‌ونقل تکمیل نبودن این شبکه است و با این ۶ میلیارد دلار می‌توانیم آن را تکمیل و انقلابی در این زمینه ایجاد کنیم. اما تجربه نشان داده در روزهای قبل از انتخابات دولت این منابع را به بازار تزریق خواهد کرد تا نرخ ارز را کاهش دهد؛ اقدامی ضدرونق و سرمایه‌سوز که در مقاطع زمانی مختلف منتهی به انتخابات دیده‌ایم. وی در پایان خاطرنشان کرد: با این سیاست‌ها که نمی‌توان اقتصاد را مدیریت کرد. اگر چنین رویکردی ادامه داشته باشد کشور دوباره درگیر بیماری هلندی و رکود سنگین خواهد شد.


استقلال مسئله اصلی است


محمد رجایی باغ‌سیائی، اقتصاددان و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی با اشاره به نرخ تورم کنونی به صمت گفت: در این زمینه نمی‌توان به‌طور مطلق قضاوت کرد و نمی‌توان گفت این میزان تورم بالا تقصیر بانک مرکزی است یا خیر؟
وی در ادامه افزود: به‌دلیل مستقل نبودن بانک مرکزی نمی‌توان مدعی شد بانک مرکزی مسئول نرخ تورم کنونی است یا اینکه از هرگونه انتقاد بری است؟


اهدافی که محقق نشد


رجایی باغ‌سیائی با اشاره به برنامه‌های اعلامی بانک مرکزی در زمینه کنترل نرخ تورم، عنوان کرد: روی هم رفته اگر هدف‌گذاری‌های خود بانک مرکزی را معیار قرار دهیم، باید گفت این نهاد در امر کنترل تورم موفق نبوده، چراکه گفته می‌شد نرخ تورم حدود ۲۲ درصد خواهد بود اما می‌دانیم که این میزان تا بیش از ۴۰ درصد نیز افزایش یافت.

وی ادامه داد: البته باید به این مسئله نیز توجه داشت که نرخ تورم از بالای ۴۰ درصد به حدود ۳۰ درصد رسیده اما کماکان با هدف‌گذاری‌های این نهاد ناظر اقتصادی فاصله بسیار زیادی دارد.
عضو سابق کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی مسئله مستقل نبودن بانک مرکزی را یادآور شد و گفت: وقتی بانک مرکزی استقلال ندارد و دولت نیز برای جبران کسری خود دست به دامان بانک مرکزی می‌شود نمی‌توان انتظار داشت این نهاد در امر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در زمینه سیاست‌های پولی کشور به توفیقی دست یابد. دولت هرگاه نیاز پیدا می‌کند دست به افزایش پایه پولی می‌زند که تاثیر مستقیمی روی تشدید نرخ تورم دارد.


چشم‌انداز تورم چیست؟


نماینده سابق مردم گناباد در مجلس بهبود وضعیت اقتصادی کشور در سال ۱۴۰۰ را پیش‌بینی کرده و به صمت گفت: باتوجه به شرایطی که درحال‌حاضر شاهد هستیم، وضعیت طبیعتا باید بهتر از سال‌های اخیر شود. خاطرمان هست که تورم شدید باعث شد مردم در چند مرحله برای خرید ارز به بازار هجوم ببرند؛ خصوصا پس از شهادت سردار سلیمانی که نرخ ارز از حدود ۱۱ هزار تومان به سمت ۳۰ هزار تومان حرکت کرد این روند تشدید شد؛ اما الان حتی اگر بایدن به برجام بازنگردد هم شکست ترامپ تاثیرات روانی خوبی را در بازارهای داخلی ما گذاشته که باعث می‌شود چشم‌انداز بهتری در زمینه نرخ تورم داشته باشیم.

رجایی باغ‌سیائی در پایان خاطرنشان کرد: البته باید توجه داشت که کاهش نرخ تورم به‌معنای ارزان شدن کالاها نیست، بلکه فقط آهنگ گرانی کندتر خواهد شد؛ هرچند در برخی موارد حتی انتظار ارزان‌تر شدن قیمت‌ها نیز وجود دارد که باعث می‌شود حتی در صورت ادامه تحریم‌ها امیدواری بیشتری در فضای اقتصادی کشور جریان داشته باشد و نرخ تورم نیز کاهش پیدا کند.


سخن پایانی...


جو بایدن در روزهای اخیر بسیاری از فرمان‌های ترامپ را لغو کرده و حتی امریکا را به برخی پیمان‌های بین‌المللی که رئیس‌جمهوری پیشین ایالات متحده آنها را ترک کرده بود، بازگرداند. از طرفی هم ترکیب پیشنهادی وی برای تصدی مناصب وزارت خارجه امریکا این نوید را به ما می‌دهد که در آینده‌ای نه‌چندان دور شاهد از سرگیری مذاکرات و حتی بازگشت ایالات متحده به توافقنامه برجام باشیم.
حال این سوال مطرح است که آیا ما برای استفاده حداکثری از این مفر تاریخی آماده هستیم؟ آیا بهتر نیست به‌جای سنگ‌اندازی در مسیر مذاکرات به فکر تصویب و پذیرش دستورالعمل‌های نظام بانکی جهان باشیم تا بتوانیم بلافاصله پس از باز شدن هر روزنه‌ای نهایت استفاده را به نفع منافع ملی ایران ببریم؟


چاپ