مجلس پس از ۱۰ سال تصمیم به افزایش مبلغ یارانه‌های نقدی گرفت

اهداف پرداخت یارانه چه بود؟

از زمانی که مجلس یازدهم با سروصدای زیاد بر سر کار آمد، بحث افزایش میزان یارانه‌های نقدی ازسوی نمایندگان مدام در رسانه‌ها مطرح می‌شود.

البته این مسئله پس از هر نوسان شدیدی که در بازار ارز رخ داده داغ شده اما باتوجه به شواهدی که از تصمیمات کمیسیون تلفیق دیده شده، به‌نظر می‌رسد این بار قرار است پس از یک دهه مبلغ یارانه‌های نقدی افزایش یابد. البته کارشناسان بر این باورند که این تصمیم مجلس یازدهم بیشتر مانوری تبلیغاتی است تا یک اقدام عملی تاثیرگذار بر کیفیت زندگی مردم، چراکه مبلغ تعیین‌شده ازسوی مجلس هیچ نسبتی با نرخ تورم و آهنگ افزایش قیمت کالاها ندارد. دولت حسن روحانی هم از ابتدا انتقادات زیادی را به طرح هدفمندی یارانه‌ها وارد کرده و هواداران دولت نیز آن را عاملی برای درجا زدن کشور معرفی کردند.

این عده به هزینه ماهانه ۴ هزار میلیاردی که دولت برای پرداخت یارانه‌های نقدی به مردم متحمل می‌شود اشاره کرده و آن را مصداق بارزی از سوزاندن سرمایه‌های ملی می‌دانند، اما موافقان این طرح با تاکید بر لزوم یاری رساندن دولت به اقشار آسیب‌پذیر معتقدند دولت به‌دلیل در اختیار داشتن منابع و دسترسی بی‌قیدوشرط به درآمدهای نفتی وظیفه دارد بخشی از این درآمد را مستقیما و بدون واسطه در اختیار شهروندان قرار دهد.


پرداخت یارانه، وظیفه همه دولت‌ها است

کامران ندری، اقتصاددان و استاد دانشگاه امام صادق (ع) با وظیفه دانستن پرداخت یارانه‌های معیشتی به مردم توسط دولت ها، به صمت گفت: یکی از بهترین راه‌های کمک به دهک‌های پایینی، پرداخت یارانه است و اصلا یکی از وظایف دولت‌ها همین است.وی در ادامه افزود: حتی کشورهایی که سیاست‌های اقتصاد باز را اجرا می‌کنند، این برنامه‌های حمایتی را دارند.


بانک جامع اطلاعاتی

ندری با تاکید بر اهمیت ایجاد پایگاه جامعی از اطلاعات مالی شهروندان، عنوان کرد: البته مشکلی که در کشور ما وجود دارد، در دسترس نبودن اطلاعات مردم است و به همین دلیل می‌بینیم که از روز اول هم یارانه نقدی در دولت‌های نهم و دهم به همه اقشار جامعه پرداخت می‌شد. در دولت روحانی تلاش کردند این مشکل را حل کنند اما بدتر شد و افرادی را حذف کردند که کاملا به کمک‌های معیشتی دولت نیاز داشتند اما برخی دیگر که درآمدهای بسیار بالا داشتند، کماکان در لیست دریافت یارانه‌های نقدی هستند و دولت ماهانه این مبلغ را به حساب‌شان واریز می‌کند!

استاد اقتصاد دانشگاه امام صادق (ص) با اشاره به فرار مالیاتی ثروتمندان و افتادن بار پرداخت مالیات بر دوش کارمندان، به صمت گفت: من معتقدم باید بانکی از داده‌های مالیاتی افراد ایجاد کنیم تا دیگر لازم نباشد به حساب همه شهروندان یارانه نقدی واریز کنیم. این بانک اطلاعاتی باید به‌گونه‌ای باشد که بتوان در سایر زمینه‌ها نیز از آن استفاده کرد؛ مثلا درحال‌حاضر بیشترین مالیات را کارمندان دولت پرداخت می‌کنند و سهم ثروتمندان در درآمدهای مالیاتی دولت بسیار ناچیز است، چراکه با خوداظهاری‌های غیرصحیح و غیرواقعی دولت را گمراه می‌کنند و هیچ امکانی هم برای راستی‌آزمایی این گزارشات در اختیار حکومت قرار ندارد.


نقدی بهتر از پنهان است

این تحلیلگر مسائل اقتصادی با اشاره به فسادی که در پی تخصیص یارانه‌های پنهان ایجاد شده، بیان کرد: اگر قرار بر انتخاب بین یارانه پنهان و یارانه نقدی باشد، به‌نظرم یارانه نقدی گزینه بسیار بهتری است، چراکه سوبسیدهای پنهان همیشه باعث ایجاد رانت می‌شوند و به فساد دامن می‌زنند؛ از همین رو است که معتقدم پرداخت یارانه به همه مردم (باوجود انتقادات زیادی که به آن وارد است) بسیار بهتر از پرداخت یارانه به سوخت یا تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی است که باعث شده رانت بیشتری ایجاد شود. به همین دلیل است که در ۴ دهه اخیر بحث پرداخت هدفمند یارانه‌ها مطرح می‌شود اما متاسفانه از زمان روی کار آمدن دولت فعلی این مسئله متوقف شده و به روال قبلی بازگشته‌ایم.


طرح‌های پیچیده فسادزا هستند

ندری در پایان با اشاره به پیشنهاداتی مانند ارائه ماهانه بنزین لیتری به مردم به‌جای پول نقد، خاطرنشان کرد: البته برخی پیشنهاد می‌کنند به‌جای پول، مثلا بنزین به همه مردم بدهیم و در ازای آن قیمت‌ها را آزاد کنیم. به‌باور من این دست طرح‌های پیچیده تنها باعث گسترش فساد در جامعه می‌شوند و اصلا به صلاح کشور و اقتصادمان نیست که به‌جای پرداخت نقدی یارانه لقمه را دور سرمان بچرخانیم و کاری کنیم که توزیع رانت در جامعه بیشتر شود.
 باز هم تاکید می‌کنم که هرگونه پیچیده‌سازی ماجرا باعث بدتر شدن وضعیت می‌شود و در نهایت هم معلوم نیست که به هدفی که داریم خواهیم رسید یا خیر؟ پس بهتر است به همه مردم این یارانه را پرداخت کنیم؛ به‌جای اینکه با چرخاندن لقمه دور سرمان فضا را برای فعالیت واسطه‌ها و رانت‌خواران باز کنیم.


این طرح اهداف دیگری داشت

علی‌محمد احمدی، نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی و استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به بحث هدفمند کردن یارانه‌ها در سال‌های پس از انقلاب به صمت گفت: یارانه‌های نقدی بحثی قدیمی و ریشه‌ای است که در سال‌های گذشته همواره مطرح بوده و در دولت نهم هم که لایحه‌ای با همین عنوان به مجلس داده شد، این مسئله بار دیگر مطرح شد، اما مسیری که این برنامه طی کرد به سمت هدفمندی واقعی یارانه‌ها پیش نرفت و عملا به اهدافی که برایش تعریف شده بود دست نیافت.


کجای دنیا این‌گونه یارانه پرداخت می‌شود؟

استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس با یادآوری اهداف طرح هدفمندی یارانه‌ها، بیان کرد: این طرح جنبه‌های مختلفی مانند یارانه حامل‌های انرژی و تولید را هم داشت اما در نهایت فقط منجر به پرداخت یارانه‌های نقدی به مردم شد. در این بسته بحث آلودگی هوا و کنترل آن، اصلاح الگوی مصرف و افزایش سطح رفاه اجتماعی دیده شده بود اما هیچ یک از این اهداف برآورده نشد و فقط آن را به یارانه نقدی محدود کردیم. احمدی با انتقاد از نحوه پرداخت یارانه نقدی به صمت گفت: یارانه در دنیا به افرادی پرداخت می‌شود که قدرت تامین هزینه‌های معیشتی خود را نداشته و سطح درآمدی پایینی دارند، اما ما مسیر را کاملا اشتباه رفته‌ایم. بیش از ۱۰ سال است که ما ماهانه به هر فرد ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان پرداخت می‌کنیم و بدون توجه به نرخ تورم و گران شدن نرخ دلار و به‌صورت غیرهدفمند این مبلغ را به تعداد زیادی از شهروندان می‌دهیم که تعداد زیادی از آنها مستحق دریافت آن نیستند.
وی افزود: ارزش ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان زمانی که تعیین شد معادل ۳۰ دلار بود اما حالا با احتساب نرخ دلار ۲۲ هزار تومانی حدود ۲ دلار است که واقعا تناسبی با هزینه‌های زندگی در سال ۱۳۹۹ ندارد.


با یارانه پول نفت سر سفره نمی‌آید

نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی ادامه داد: ما باید به این فلسفه برگردیم که چرا تصمیم به پرداخت یارانه ‌نقدی گرفتیم؟ کجای دنیا بدون خلق ارزش افزوده به مردم‌شان پول می‌دهند که ما این کار را می‌کنیم؟ آقای احمدی‌نژاد هم که می‌خواست نفت را بر سر سفره مردم بیاورد، یک بحث جداگانه است و ربطی به یارانه‌های نقدی نداشت. یارانه نقدی در واقع (با پسوند هدفمندی) برای تعدیل ضریب جینی پرداخت می‌شود و اصلا ارتباطی به آوردن پول نفت بر سر سفره‌های مردم ندارد!


از ۳۰ دلار به ۲ دلار

استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به گرانی‌های ناشی از تشدید تورم در کشور، تصریح کرد: در طرح هدفمندی یارانه‌ها بحث اصلی کمک به ۳ دهک پایینی جامعه بود اما همانطور که اشاره شد مسیر را کاملا اشتباه آمده‌ایم. حالا هم که بحث افزایش میزان یارانه‌های نقدی مطرح شده، باید گفت این میزان نخواهد توانست تغییرات قیمتی ناشی از تورم را پوشش دهد، چراکه صحبت از ۱۰۰ هزار تومان و ۱۲۰ هزار تومان می‌شود، در حالی که اگر بخواهیم همان ۳۰ دلار را مبنا قرار دهیم امروز باید به هر فرد حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان یارانه پرداخت کنیم. احمدی در پایان خاطرنشان کرد: به‌باور من کسانی که پیگیر این مسئله هستند، در پی تغییر فضای روانی هستند که تورم شدید باعث ایجاد آن شده و خیلی تصمیم درست و تاثیرگذاری نخواهد بود. باید توجه داشت اگر تصمیم به افزایش ریالی یارانه‌های نقدی بگیریم، بعد از چند سال مانند داستان حذف صفر از پول ملی، مجبور به افزایش دوباره میزان پرداختی‌ها به مردم خواهیم بود.


سخن پایانی...

کارشناسان بر این باورند که مسئله هدفمندی یارانه‌ها در دهه ۸۰ با اهدافی کلید خورد که امروز به‌دست فراموشی سپرده شده‌اند. یکی از اهدافی که در روزهای ابتدایی اجرای این طرح مطرح می‌شد کاهش آلودگی هوا به‌دلیل افت مصرف سوخت بود اما امروز با گذشت بیش از ۲ دهه هیچ اثری از آن اهداف باقی نمانده و به‌نظر می‌رسد یارانه برای دولت‌ها تبدیل به وصله ناجوری شده که مجبور به پرداخت آن هستند و باید برای رفع تکلیف هم که شده مبلغی (هرچند ناچیز) را به حساب عده‌ای (بدون بررسی میزان درآمدها) پرداخت کنند تا کسی به آنها معترض نشود و انگ حذف کردن یارانه‌های نقدی به پیشانی دولت نخورد.

البته هر بار که به انتخابات نزدیک می‌شویم بحث افزایش میزان یارانه‌های نقدی هم از تریبون‌های جناح‌های سیاسی کشور به گوش می‌رسد اما ترتیب اثری داده نمی‌شود. در نهایت آنچه قطعی است گرانی بیش از حد و شدت گرفتن کم‌سابقه نرخ تورم است که باعث شده یارانه‌ها نیز عملا تاثیری در زندگی مردم نداشته باشد.


چاپ