صمت دلایل کاهش نیافتن نرخ ارز و سیاست‌های مدیریتی بازار را بررسی کرد

افسار دلار دست کیست؟

فعلا تمام امیدهای طبقه متوسط و فقرا برای کاهش نرخ ارز نقش بر آب شده است! کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی پیش از انتخابات امریکا بارها گفته بودند اگر بایدن پیروز این میدان پرکشمکش شود، قیمت دلار در بازارهای داخلی هم کاهش قابل‌توجهی خواهد داشت و به نرخ تعادلی نزدیک می‌شود، اما حالا که بیش از ۲ هفته از انتخابات ریاست‌جمهوری در امریکا گذشته می‌بینیم که در روی همان پاشنه می‌چرخد و دلار روی قیمت‌های پیش از پیروزی جو بایدن به تثبیت رسیده است.

اغلب کارشناسان با انتقاد از سیاست‌های بانک مرکزی و دولت در روزهای پس از اعلام نتایج غیررسمی انتخابات امریکا عنوان کردند برخلاف مردم عادی، برخی مقامات چندان تمایلی به کاهش قیمت دلار ندارند. منتقدان سیاست‌های ارزی دولت و بانک مرکزی بر این باورند که تولیدکنندگان سپر بلا شده‌اند و با بهانه جلوگیری از ضرر فعالان بخش تولید، جلوی روند رو به کاهش قیمت دلار سد شده تا بار دیگر شاهد افزایش قیمت ارز باشیم.


دولت تولیدکنندگان را در نظر گرفت


امیر صادقی، یک فعال بازار ارز با توضیح درباره دلیل حمایت نکردن دولت و بانک مرکزی از کاهش نرخ ارز، به صمت گفت: به‌دلیل افزایش نرخی که در ماه‌های گذشته داشتیم و قیمت دلار تا ۳۲ هزار تومان هم ثبت شده بود، نرخ ارز نیمایی هم به ۲۸ هزار تومان رسید و بسیاری از تولیدکنندگان با همین قیمت‌هایی که ذکر کردم اجناس و مواد اولیه را از خارج خریده بودند. از طرفی هم این مواد اولیه توسط تولیدکنندگان به کالای مصرفی در داخل کشور تبدیل می‌شود و به‌دست مردم می‌رسد. حالا در نظر بگیرید تولیدکننده‌ای که با دلار ۲۸ هزار تومانی مواد اولیه را خریده حالا باید جنس تولیدی خود را با دلار ۲۰ هزار تومانی به بازار عرضه کند! تنها حاصل این معادله فقط ضرر تولیدکنندگان است.
صادقی در ادامه افزود: صنایع ما نیز وابستگی به ارز دارد و دولت نیز وضعیت تولیدکنندگان را در نظر گرفته است. برای مثال خودرو که اغلب مواد اولیه و قطعات آن از خارج وارد می‌شود، وابستگی زیادی به نرخ ارز دارد و اگر هم این مواد با ارز نیمایی وارد شده باشد، قیمت تکمیلی‌اش گران‌تر تمام می‌شود و اگر قیمت افت زیادی داشته باشد خودروسازان ضرر خواهند کرد.


بسیاری فکر می‌کردند ترامپ پیروز می‌شود!


امیر صادقی ضمن اشاره به نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری در ایالات متحده امریکا عنوان کرد: تولیدکنندگان زیادی با تصور اینکه ترامپ پیروز میدان رقابت‌های انتخاباتی در امریکا می‌شود با دلار گران اقدام به خرید و انبار کردن اجناس و مواد اولیه کرده‌اند، اما متاسفانه الان چک این افراد در حال برگشت خوردن است و حتی بسیاری از کالاها را مرجوع می‌کنند، چراکه اگر این کار را نکنند باید متحمل ضررهای بسیار سنگین‌تری شوند. به‌اعتقاد من اگر قرار است قیمت ارز کاهش یابد بهتر است به‌صورت پلکانی و به‌تدریج انجام شود، وگرنه با کاهش ناگهانی و یک‌شبه قیمت ارز بسیاری از فعالان اقتصادی و در رأس آنها تولیدکنندگان زیان قابل‌توجهی را متحمل می‌شوند.
او ادامه داد: فکر می‌کنم دلیل عرضه نکردن ارز توسط بانک مرکزی هم دقیقا همین مسئله بوده تا از ضررهای سنگین تولیدکنندگان جلوگیری شود. احتمالا دولت با همین انگیزه نرخ نیمایی را هم کاهش نداد تا فعالان بخش تولید دچار مشکل نشوند.


شکست ناگهانی قیمت ارز اشتباه است


صادقی با اشتباه دانستن کاهش ناگهانی قیمت ارز، یادآور شد: همانطور که توضیح داده شد، کلا شکست یک‌شبه و ناگهانی قیمت ارز کار جالبی نیست، چون در این روند عده بسیار زیادی آسیب می‌بینند که تولیدکنندگان مهم‌ترین بخش در بین این متضرران خواهند بود. خصوصا در شرایطی که ما با رکود اقتصادی ناشی از شیوع گسترده ویروس کرونا مواجهیم، چنین شکست‌های قیمتی بسیار آسیب‌زا خواهد بود و اقتصاد ما را بیشتر در رکود فرو می‌برد، چراکه همه منتظر کاهش بیشتر قیمت‌ها خواهند بود و کسی تا حد امکان اقدام به خرید نمی‌کند، در حالی که چنین اتفاقی درحال‌حاضر رخ نخواهد داد. اگر هم چنین احتمالی وجود داشته باشد باید منتظر سال ۱۴۰۰ بمانیم. به باور من امسال چنین اتفاقی نمی‌افتد.


تعیین نرخ ارز در اختیار بانک مرکزی


این فعال اقتصادی با توضیح در زمینه خرید زیر قیمت ارز ازسوی دلالان ارزی در خیابان فردوسی که تا ۱۸ هزار تومان هم گزارش شده بود، به صمت گفت: قیمت رسمی ارز اصلا از کانال ۲۴ هزار تومان پایین‌تر نیامد؛ حالا اگر چند دلال با قیمت‌های پایین‌تری مقداری دلار خریدند که نمی‌تواند مبنای بازار باشد. دلالی که مثلا روزانه هزار دلار خرید و فروش می‌کند، اصلا در اقتصاد ما به چشم نمی‌آید. نرخ ارز را بانک مرکزی و بازار متشکل ارزی تعیین می‌کنند و قیمت در بازار متشکل هم زیر ۲۳ هزار تومان نیامده است. در صورتی که بازار متشکل ارزی به‌عنوان یک مرجع برای نرخ ارز به‌شمار می‌آید چطور می‌توان مدعی شد که قیمت دلار مثلا تا ۲۰ هزار تومان هم کاهش پیدا کرده است؟


چرا صرافان ارز نمی‌خریدند؟


صادقی ضمن تاکید بر محدودیت‌های صرافی‌ها برای خرید و فروش ارز، بیان کرد: باید توجه داشت که صرافان در وضعیتی قرار گرفته‌اند که مجبورند ارز خریداری شده را طی ۷۲ ساعت دوباره بفروشند؛ به‌ویژه ارزهای عمده‌ای مانند دلار و یورو شامل این مسئله می‌شوند. اگر هم دیرتر از ۷۲ ساعت اقدام به فروش کنند باید این حجم ارز را به بازار متشکل منتقل کنند، به‌همین دلیل بود که در روزهای بعد از انتخابات امریکا، صرافان نمی‌توانستند باتوجه به محدودیت زمانی ۷۲ ساعته، اقدام به خرید و فروش کنند چون تقاضایی وجود نداشت. صرافان هم مانند مردم دیگر فکر می‌کنند و از آینده خبر ندارند. وقتی یک صراف می‌بیند قیمت روند کاهشی را در پیش گرفته، انتظار دارد مثلا فردا ۵۰۰ تومان دیگر هم ریزش کند، به‌همین دلیل است که از معامله دست نگه می‌دارد؛ از همین رو است که برای صرافان یک بازار ارز امن و باثبات بسیار بهتر از بازار پرنوسان و نامتعادل است. وی در پایان با اشاره به میزان سود یک درصدی صرافی‌ها در فروش ارز، اظهار کرد: از طرفی هم در صرافی ملی قیمت‌ها با اختلاف هزار تومان و ۲ هزار تومان ثبت می‌شود اما صراف اجازه فروش با این تفاوت قیمتی را ندارد، بلکه فقط می‌تواند با سود یک درصد ارز را به مردم بفروشد؛ مثلا اگر نرخ دلار ۲۰ هزار تومان است، صراف اجازه دارد آن را به قیمت ۲۰۲۰۰ تومان بفروشد؛ نه بیشتر.


اقتصاد ما دستوری است

 
یک کارشناس مسائل اقتصادی در پاسخ به سوالی درباره چشم‌انداز بازار ارز، عنوان کرد: به‌نظر می‌رسد فعلا بازار ارز به یک ثبات نسبی رسیده است؛ البته با انتشار اخبار مثبت یا منفی نوساناتی را شاهد خواهیم بود؛ هرچند انتظار می‌رود در برخی مواقع شاهد تثبیت قیمت‌ها باشیم و همچنین حرکت آرام صعودی با نوسانات گاه شدید و لحظه‌ای هم برای بازار قابل‌انتظار است. علی حیدری با اشاره به تعیین نرخ ارز توسط بانک مرکزی در سایر اقتصادهای جهان، به صمت گفت: ارزش‌گذاری ارز در هر کشوری توسط بانک مرکزی همان کشور انجام می‌شود، اما در ایران داستان کمی متفاوت است، چراکه به‌دلیل پایه‌گذاری اقتصاد دستوری (از سال ۱۳۵۰ خورشیدی تا امروز)، مدیریت بازار ارز نیز فراتر از دولت انجام می‌شود؛ از همین رو است که بانک مرکزی بیشتر نقش نظارتی دارد و چندان دخالتی در امر نرخ‌گذاری ارز نمی‌تواند داشته باشد. 
حتی می‌توان گفت در بسیاری از موارد بانک مرکزی فقط مجری دستورالعمل‌های حاکمیتی است.
وی ادامه داد: باتوجه به وضعیتی که توصیف شد، می‌توان ادعا کرد دکتر همتی و همکارانش توانسته‌اند انضباط پولی مناسبی ایجاد کنند؛ تا حدی که می‌توان به اثرگذاری مثبت این رویه در آینده نیز امیدوار بود.


۳ پیش‌شرط برای چشم‌انداز مثبت اقتصادی


این تحلیلگر اقتصادی با تاکید بر لزوم همراهی دولت و حاکمیت با بانک مرکزی، اظهار کرد: چشم‌انداز مثبت اقتصاد به چندین عامل بستگی دارد که می‌توان از جمله به همسویی و همکاری دولت با سیاست‌های پولی بانک مرکزی اشاره کرد. اگر بخواهیم کمی خوشبینانه‌تر به ماجرا نگاه کنیم باید منتظر همراهی بیشتر مجلس با بانک مرکزی هم باشیم، زیرا نمایندگان می‌توانند در عرصه استقلال بانک مرکزی ایفای نقش کنند.
او بیان کرد: البته شفاف‌سازی در زمینه سیاست‌های کلان اقتصادی نیز می‌تواند تاثیرات بسیار مثبتی داشته باشد، چراکه باعث روشن‌تر شدن چشم‌انداز اقتصادی کشور در بین مردم می‌شود و این امر به خودی خود یک عامل مثبت است.
حیدری در پایان با تایید عملکرد و سیاست‌گذاری‌های مدیریتی بانک مرکزی پیرامون بازار ارز به صمت گفت: اگر مواردی که ذکر شد رعایت شوند، می‌توان امیدوار بود که بانک مرکزی هم در زمینه مدیریت بازار ارز به‌طور مستقل عمل کند. شخصا امیدوارم سیاست پولی علمی که بانک مرکزی (هرچند کند) در پیش گرفته، ادامه داشته باشد، اما باید توجه داشت که بانک مرکزی درحال‌حاضر یک تنه مجبور به مدیریت بازار ارز است که کار بسیار سخت و دشواری است؛ از همین رو امید آن می‌رود که سایر نهادها نیز در این راستا کمک‌حال بانک مرکزی باشند و با اجرای مواردی که پیش‌تر نیز ذکر شد سعی در یاری‌رسانی به این نهاد داشته باشند، اما این یک نگاه خوشبینانه است. متاسفانه اخباری که درباره بودجه ۱۴۰۰ به گوش می‌رسد باعث شده چشم‌انداز چندان مثبتی برای اقتصاد ایران دیده نشود؛ بنابراین باید منتظر و امیدوار بود که حاکمیت در نگاهش به سیاست‌گذاری‌های پولی تجدیدنظر کند، وگرنه همانطور که بارها نیز گفته شده چشم‌انداز خوبی پیش روی اقتصاد ما قرار ندارد.


انتقاد تند یک نماینده از بانک مرکزی

در همین حال نماینده مردم تربت حیدریه در مجلس شورای اسلامی در نطق میان‌دستور خود در جلسه علنی روز سه‌شنبه هفته قبل مجلس شورای اسلامی، گفت: اگر راه‌حل مشکلات کشور در بهارستان، میرداماد و پاستور نیست، پس در کجاست؟ در کجا باید علت رشد ۵۶۰ درصدی نقدینگی و رشد ۳۰ درصدی سالانه پایه پولی را جست‌وجو کنیم؟ در کجا باید علت تورم ۴۰ درصدی را جست‌وجو کنیم؟ آیا می‌دانید نیمی از نقدینگی کشور در زمان تصدی ریاست کنونی بانک مرکزی ایجاد شده است؟ آیا در نخستین جلسات حضور اهالی میرداماد و پاستور در مجلس، نسبت به سیاست‌های انقباضی ارزی بانک مرکزی هشدار داده نشد؟ نسبت به ضرورت تهاتر در حوزه تجارت، حذف رانت ارز ۴۲۰۰ تومانی و مقابله با کانال‌های خرید و فروش ارز، چه کرده‌اید؟ به گزارش ایسنا، محسن زنگنه ادامه داد: آیا کسی در برج ۱۷ طبقه میرداماد هست که چند خطی در باب سیاست‌های ارزی بانک مرکزی ناظر به آینده بنویسد؟ آیا فکر نمی‌کنید توییت-درمانی زمانش گذشته است؟ تقصیر چه کسی است که ۸ تن کالای ضروری مردم ماه‌ها در گمرک معطل مانده است؟ آیا وضعیت امروز بازار سرمایه ربطی به صندلی‌های پاستور ندارد؟ چه کسی باید جوابگوی از بین رفتن هزاران میلیارد سرمایه مردم باشد؟ آیا ۵ ماه قبل نسبت به فرآیند ناصحیح بازار سرمایه، اجرا نشدن قانون، تعارض منافع، عدم تناسب عرضه و تقاضا و عملکرد حقوقی‌ها تذکر نداده نشد؟ فرد دیگری که در کارنامه خود اختراع ارز ۴۲۰۰ تومانی دارد، به مجلس با چوب دولت تدبیر درس گمرک می‌دهد. مگر مجلس چه گفته که معاون اول رئیس‌جمهوری برآشفته شده است؟

نماینده مردم تربت حیدریه در مجلس تصریح کرد: آیا به مردم گفته‌اید عده‌ای با ارز نیمایی کالا وارد می‌کنند و آن را با احتساب ارز نیمایی در داخل می‌فروشند، اما حقوق گمرکی آنان براساس ارز ۴۲۰۰ تومانی اخذ می‌شود؟ آیا به مردم گفته‌اید اختلاف حقوق گمرکی برمبنای ارز نیمایی و ارز ۴۲۰۰ با ضریب ۱۷ درصد می‌شود ۱۵۰ هزار میلیارد تومان؟ آیا گفته‌اید این مبلغ برابر است با ۲ سال کل یارانه هدفمندی و یارانه معیشت که به‌مردم به‌عنوان اعانه می‌دهید؟ امروز برای ۳۰ هزار میلیارد تومان که قرار است در شرایط سخت اقتصادی به مردم داده شود، غوغا و فریاد به راه انداخته‌اید. چگونه رویتان می‌شود از انجام وظایف خود به اعانه یاد کنید؟ وی ادامه داد: قدرت خرید مردم را به یک‌سوم کاهش دادید و اکنون در این شرایط سخت اقتصادی و کرونا، اینکه می‌خواهید بخشی از دارایی‌های خود را بفروشید و به مردم که صاحبان اصلی کشور هستند، پرداخت کنید، از آن به‌عنوان اعانه یاد می‌کنید. حمایت معیشتی از مردم اعانه نیست، تکلیف دولت است. نماینده مردم تربت حیدریه در مجلس در پایان با بیان این ادعا که «دولت به هر بهانه‌ای به‌دنبال مقابله با مجلس یازدهم است».


سخن پایانی...

هفته گذشته بگومگوی لفظی بین نمایندگان مجلس و مقامات دولتی پیرامون سیاست‌های اقتصادی دولت و همچنین نحوه مدیریت بازار ارز توسط بانک مرکزی در گرفت که در قالب نامه‌های سرگشاده مقامات به یکدیگر منتشر شد. در این بین اما آنچه نمایندگان مجلس با شور و هیجان پشت میکروفن‌های بهارستان فریاد می‌کشند بیشتر شبیه سخنرانی‌های انتخاباتی است و چندان راهکار عملی و علمی از لابه‌لای سخنان مستاجران بهارستان مستفاد نمی‌شود. برخی کارشناسان ضمن انتقاد از سیاست‌های اقتصادی دولت، بر نحوه عملکرد مجلس یازدهم نیز نقدهای جدی دارند، چراکه معتقدند در ۶ ماه گذشته نمایندگان مجلس قادر به ارائه حتی یک طرح علمی و کارشناسانه نبوده‌اند که حتی بتواند نظر شورای نگهبان را جلب کند! جالب اینجاست که درباره طرح یارانه‌ها نیز اشکالات شورای نگهبان کاملا فنی بود که نشانگر ظرفیت اندک علمی در بین نمایندگان مجلس یازدهم است. اما مجلس کنونی با اینکه در عرصه عمل کارنامه مشخصی از خود برجای نگذاشته، در عوض رکورد اهانت و تهدید مقامات ارشد دولتی را به‌میزان قابل توجهی جابه‌جا کرده و گوی سبقت را از تمام نیروهای تندرو پیش از خود ربوده است. حال این سوال پیش می‌آید که اگر دولت سیزدهم نیز همصدا با این مجلس باشد دیگر کارآیی مستاجران فعلی بهارستان چه خواهد بود؟


چاپ