کارشناسان با انتقاد از سیاست‌های اقتصادی نیم‌قرن گذشته مطرح کردند

۵۰ سال تورم

به‌اعتقاد برخی اقتصاددانان افزایش نرخ تورم یکی از عواملی است که منجر به کاهش ارزش پول ملی یک کشور می‌شود و از سویی هم برخی کارشناسان با اشاره به سیاست‌گذاری‌های غلط اقتصادی در نیم قرن اخیر، کشورمان را در امر مواجهه ۵۰ساله با تورم بالا در جهان بی‌همتا می‌دانند.

اغلب کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی ایرانی و خارجی بر این نکته پافشاری دارند که کنترل و تثبیت قیمت در هر کشوری منجر به آسیب‌های جدی به بدنه بخش تولید همان کشور می‌شود. اگر پارامتر ارزش پول ملی را در رابطه مستقیم با نرخ تورم بدانیم می‌توان نتیجه گرفت که هرگونه تثبیت قیمت در بازارهای مختلف در نهایت و در بلندمدت موجب کاهش مداوم ارزش پول ملی می‌شود. این دسته از کارشناسان بر این باورند که برخی اقتصاددانان‌ باوجود واقف بودن بر این نکته، به‌دلایلی گاهی از اعمال سیاست‌های تثبیت قیمت‌ها حمایت می‌کنند، در حالی که تجربه بشری نشان داده این امر می‌تواند تنها در کوتاه‌مدت و به‌صورت کاملا سطحی موجب ثبات شود اما در بلند‌مدت زمین‌گیر شدن اقتصاد برخی کشورها را به‌دنبال خواهد داشت.

دلار گران نیست، ریال بی‌ارزش شده

در حالی که جامعه و مسئولان به‌شدت درگیر مقابله با شیوع ویروس کرونا هستند، شرایط اقتصادی کشور دوباره در وضعیت ویژه‌ای قرار گرفته است. پس از اینکه شاخص بازار سرمایه چند رشد چشمگیر و کم‌سابقه را تجربه کرد، دوباره نرخ دلار رو به افزایش رفت. این مهم در شرایطی است که تعطیلی ناشی از کرونا بسیاری از کسب‌وکارها را به تعطیلی کشانده و انتظار می‌رفت حداقل نرخ تورم کاهش یابد.
مجیدرضا حریری، عضو اتاق بازرگانی، درباره دلایل افزایش قیمت دلار به خبرآنلاین گفت: به‌نظر من بهتر است اینطور به مسئله وارد شویم؛ چرا بورس به این وضعیت رسید؟ چرا قیمت همه کالاها رو به افزایش می‌رود؟ به‌نظر من دلیل اصلی آن کاهش ارزش پول ملی است و در واقع دلار گران نمی‌شود، بلکه این ریال است که کم‌ارزش می‌شود. به‌گفته وی استفاده از عبارت ریزش ارزش پول ملی خود نشان‌دهنده واقعیت ماجراست، در حالی که برخی از گران شدن دلار خوشحال می‌شوند. 
او درباره چرایی این مسئله گفت: حجم بالای نقدینگی در کشور و تورم بیش از ۴۰ درصدی که بانک مرکزی اعلام کرده و رشد منفی بیش از ۵ درصدی اقتصاد، بیانگر کاهش ارزش واقعی پول ملی است. در مقابل این کاهش ارزش هر کالا، خدمات و ارزگران‌تر می‌شود و این طبیعی است.

حریری تصریح کرد: سال گذشته این موقع نرخ دلار حدود ۱۴ و ۱۵ هزار تومان بود. بانک مرکزی تورم سالانه کشور را ۴۱ درصد اعلام کرده و اکنون نرخ دلار بیش از ۱۷ هزار تومان است. بر این اساس می‌توان گفت حتی قیمت فعلی نیز به اندازه کافی رشد نکرده، با این حال ارزش پول ملی کاهش داشته است.

او درباره وعده‌های دولت مبنی بر کنترل اوضاع تاکید کرد: این وعده ناشی از وظیفه دولت برای کنترل اوضاع است. دولت باید شرایط اجتماعی و سیاسی کشور را کنترل کند اما امکانات کافی برای کنترل نرخ تورم را ندارد. یک طرف مبادلات اقتصادی کشور درآمدهای دولت است. تمام منابع درآمدی دولت از منابع حاصل از فروش نفت تا مالیات‌ها در بودجه ۹۹ در نهایت ۵۰ درصد محقق خواهند شد؛ بنابراین دولت امکان مقابله با کاهش ارزش پول ملی را ندارد.
حریری افزود: درحال‌حاضر چشم‌انداز تورمی وجود دارد و کشور هم دچار کمبود منابع ارزی و ریالی است که طبعا به کاهش ارزش پول ملی منجر خواهد شد و قیمت کالاها و خدمات مختلف نیز به‌تدریج افزایش خواهند یافت. درحال‌حاضر راهکار مرسومی برای این شرایط وجود ندارد، چراکه کشور ما امروز در یک وضعیت متعارف به‌سر نمی‌برد.



هیچ طرحی اعلام وصول ‌نشده است

غلامرضا مرحبا، نماینده مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با صمت ضمن اشاره به حساسیت نمایندگان روی موضوع ارزش پول ملی اظهار کرد: به‌طور مشخص طرحی وجود ندارد اما مجلس نسبت به این قضیه بسیار حساس است و به‌طور مداوم در حال فعالیت هستیم تا بتوانیم با همکاری دولت طرحی را آماده کنیم. مشخصا درباره سیاست‌های پولی و مالی کشور طرح خاصی در دست بررسی نیست.
نماینده مردم آستارا در مجلس یازدهم افزود: رویکرد نمایندگان محترم مجلس حمایت از پول ملی است و باید ارزش پول ملی ما افزایش پیدا کند و در نهایت بتوانیم تورم را هم کنترل کنیم.
مرحبا در پایان با تاکید بر جریان داشتن رایزنی‌های مداوم در مجلس برای رسیدن به یک نتیجه مشخص در زمینه مقابله با افت ارزش پول ملی به صمت گفت: نمایندگان مردم در کمیته‌های مختلف کمیسیون‌ها در حال مذاکره و رایزنی هستند اما طرحی که اعلام‌وصول شده باشد را بنده سراغ ندارم و فعلا وجود ندارد.



اصرار بر ادامه سیاست‌های غلط

علی سعدوندی، اقتصاددان و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با صمت ضمن یادآوری رشد اقتصادی بالای ایران در دهه ۴۰ شمسی تاکید کرد: ما در دهه ۴۰ شمسی بیشترین رشد اقتصادی و کمترین نرخ تورم را تجربه کرده‌ایم. اگر نیازی نمی‌بینیم که درس‌های نوین اقتصاد کلان را مرور یا از تجارب دیگران استفاده کنیم، می‌توانیم از تجربه‌هایی که خودمان داشته‌ایم، درس بگیریم. خب باتوجه به این مسئله ما بارها دیده‌ایم که اگر به سمت سیاست‌هایی برویم که تولید ناخالص ملی را افزایش می‌دهد، با اشتغالزایی مواجه می‌شویم و طبیعتا نرخ تورم کمتری خواهیم داشت. «جهش تولید» یکی از سیاست‌های ضدتورمی بسیار موثر است. 

بیماری هلندی

این استاد اقتصاد در ادامه با غلط دانستن سیاست‌ تثبیت نرخ ارز اظهار کرد: مشکل اینجاست که در ایران تفکر قاطبه مردم و مسئولان، حامی سیاست‌هایی است که به‌شدت ضداشتغال و ضدتوسعه هستند؛ به‌طور مشخص بخش غالب کارشناسان اقتصادی کشور معتقد به تثبیت نرخ ارز هستند و جالب است که بدانیم این سیاست در ظاهر یک اقدام ضدتورمی است اما در باطن یک سیاست ابرتورمی است. شما اگر از هر فرد غیرمتخصصی بپرسید که آیا در صورت تثبیت نرخ ارز، تورم هم تثبیت خواهد شد یا خیر؟ می‌گوید بله، تورم هم کنترل می‌شود و بالعکس؛ اما باید بدانیم که در بلندمدت عکس این اتفاق رخ می‌دهد و دلیلش هم این است که ما با تثبیت نرخ ارز باعث شدیم کالای خارجی ارزان و متعاقبا کالای داخلی گران شود. این معضل در دنیا به‌نام بیماری هلندی شناخته می‌شود. به بیان دیگر این سیاست ضدتولید همان سیاست تورمی است؛ هرچند برخی اقتصاددانان سعی می‌کنند برای چنین سیاست‌های مخربی توجیه پیدا کنند.

۵۰ سال پافشاری

سعدوندی با اشاره به سیاست‌گذاری غلط اقتصادی در ۵۰ سال اخیر بیان کرد: کارشناسان طرفدار تثبیت نرخ ارز مدعی‌اند که با اعمال این سیاست (تثبیت نرخ ارز) کالاهای واسطه‌ای ارزان‌تر در اختیار بخش تولید قرار می‌گیرد، اما این عزیزان متوجه نیستند که می‌شد همان کالای واسطه‌ای در کشور خودمان تولید شود. باید توجه داشت که با این کار، سوبسید را به کالاهای خارجی می‌دهید و روند تولید را در کشور متوقف می‌کنید. ۵۰ سال است (از زمان هویدا تا امروز) که این سیاست‌ها اجرا می‌شوند و بارها نیز مشخص شده مخرب هستند اما کماکان ادامه دارند. البته برای کسی که اقتصاددان واقعی است، مخرب بودن این رویه اظهرمن‌الشمس است.
وی در ادامه افزود: ما در ۵۰ سال اخیر طولانی‌ترین دوره تورم مزمن در جهان را داشته‌ایم که در بین کشورهای دنیا بی‌سابقه است. متاسفانه دلیل این پدیده این است که در مقیاس گسترده‌ای با علم بشر مقابله می‌کنیم و حتی در مدت ۵۰سال نتوانسته‌ایم جلوی این سیاست‌های غلط اقتصادی را بگیریم.

پول نفت صرف تثبیت نرخ ارز می‌شود

این اقتصاددان ایرانی با اشتباه خواندن صرف درآمدهای نفتی برای تثبیت نرخ ارز به صمت گفت: نکته دیگری که موجب کاهش شدید ارزش پول ملی و افزایش تورم شده، این است که دولت ارزی را که به‌دست می‌آورد در اختیار بانک مرکزی قرار می‌دهد و بانک مرکزی هم در این ۵ دهه، ارز حاصل از فروش نفت را صرف تثبیت نرخ ارز در کشور و پایه پولی ایجاد کرده است. این سیاست نیز همان‌طور که پیش‌تر تاکید شد تورم‌زا است اما متاسفانه برخی افراد سعی در توجیه آن داشته‌اند. عزیزان می‌گویند از آنجایی که خلق پول ازسوی بانک‌های تجاری انجام می‌شود، افزایش پایه پولی مشکلی ایجاد نمی‌کند، این در حالی است که خلق پایه پولی به‌شدت مشکل‌زا خواهد بود.
او ادامه داد: در ۶ ماه گذشته میزان رشد نقدینگی ما، مقداری بالاتر از میانگین بلندمدت خود قرار گرفته و همین مقدار اندک رشد نقدینگی باعث شده بازار بورس جهش کند و از طرفی هم قیمت خودرو و مسکن با افزایش عجیبی همراه شود.
این تحلیلگر ارشد مسائل اقتصادی به خبرنگار صمت گفت: این مسئله که کسری بودجه دولت به تورم بالا منجر می‌شود، آنقدر اهمیت دارد که ما به‌خاطر آن باید روش تامین کسری بودجه را تغییر دهیم. توجه داشته باشید تمام درآمدهای نفتی دولتی را باید یکجا به‌عنوان کسری بودجه در نظر گرفت؛ بنابراین ما سالیان سال است که کسری بودجه شدیدا بالایی داریم؛ چه آن زمانی که درآمد نفتی داشتیم و چه حالا که نمی‌توانیم نفت بفروشیم. 

۲ تا ۳ سال زمان لازم است

این استاد اقتصاد با یادآوری نرخ تورم پایین در کشورهای همسایه مانند عراق و افغانستان اظهار کرد: اگر بخواهیم تورم را در ایران به سطح کشورهای همسایه مانند عراق (تورم در عراق چندین سال است که تقریبا صفر است) و افغانستان برسانیم، باید بودجه ارزی را از ریالی تفکیک کنیم. در این صورت اگر بین ۲ تا ۳ سال زمان بگذاریم، می‌توانیم معضل تورم را به‌طور کامل از اقتصاد کشورمان حذف کنیم. باید به تجربیات بشر در این حوزه توجه داشت. مهم‌ترین و عمده‌ترین سیاست ضدتورمی که در جهان اجرا شده، سیاست بازار باز است، اما در ایران با این توجیه که این سیاست از خارج آمده تا اقتصاد ما را نابود کند با مخالفت‌ها و دست‌کاری‌های زیادی مواجه شده، این در حالی است که این سیاست در هر نقطه‌ای از جهان اجرا شده با موفقیت همراه بوده است. 

وی با ضروری دانستن تغییر در هدف‌گذاری‌های اقتصادی دولت بیان کرد: باید توجه داشت که اگر سیاست بازار باز اجرا شود باید نرخ بهره هدف نیز مشخص شود. در حقیقت سیاست ارزی باید به سیاست نرخ بهره تبدیل شود؛ یعنی هدف‌گذاری نرخ ارز باید به هدف‌گذاری نرخ بهره تبدیل شود. اگر این اقدامات صورت گیرد خواهیم توانست از این مشکلات خلاصی یابیم و تورم را به حد بسیار پایینی برسانیم. در پی خداحافظی ما با تورم نیز رشد اقتصادی ما با افزایش چشمگیری همراه خواهد شد.

مقابله با سیاست‌های ضدتولید و ابرتورمی

سعدوندی در پایان با تاکید بر لزوم مقابله با سیاست‌های ضدتولید به صمت یادآور شد: پیش‌تر نیز ذکر کردم که سیاست‌های ضدتولید، سیاست‌های ابرتورمی است. از طرفی هم تمامی سیاست‌های تثبیت قیمتی هم سیاست‌های ضدتولید هستند، چون در بازار اخلال ایجاد می‌کنند و باعث می‌شوند بسیاری از صنایع و بنگاه‌ها از بین بروند و در نتیجه بخش تولید ما نیز زمین‌گیر شود؛ به‌عنوان مثال به‌تازگی می‌بینیم که تولید گوشت گاو و گوشت مرغ و... مختل شده و ما می‌دانیم که دلیلش دخالت‌های دولت در بازار است. از جهتی هم گفته می‌شود خوراک دام از خارج وارد می‌شود، به‌دلیل اینکه خودمان تولید خوراک دام و طیور نداریم؛ در صورتی که این ادعا صحیح نیست. ما با تخصیص یارانه به واردکنندگان خوراک دام و طیور باعث شدیم تولیدکنندگان این حوزه ورشکسته شوند. البته این سیاست مربوط به امروز و دیروز نیست، چراکه در طول ۵ دهه اخیر این سیاست جریان داشته است. این نوع اقدامات تثبیت قیمتی و تعزیراتی مرتبا کشور را به سمت پرتگاهی که ما آن را به‌عنوان ونزوئلایی شدن می‌شناسیم، می‌برد. در ونزوئلا هم دقیقا همین اتفاق رخ داده و باعث شده دیگر کسی در این کشور کار نکند، دلیلش هم این است که شما به‌محض شروع به کار ضرر می‌کنید و در نتیجه همه بنگاه‌ها از تولید بازمی‌مانند. من سیاست‌هایی که منجر به این شرایط شده را بی‌سابقه می‌دانیم. در ۳ مرحله شاخص این سیاست‌ها تکرار شده است؛ اول در دوران پیش از انقلاب در دولت امیرعباس هویدا، سپس در دوران جنگ ازسوی آقای بهزاد نبوی و سوم هم در ۱۰ سال اخیر شاهد اجرای مداوم این سیاست‌های مخرب بوده‌ایم.


سخن آخر

بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که می‌توان در عرض ۲ تا ۳ سال بر مشکل تورم در کشورمان فائق آمد و در این صورت به‌طور اتوماتیک مشکل ارزش پول ملی نیز حل می‌شود.
 از طرفی هم می‌دانیم که افت ارزش ریال در ۵ سال گذشته به‌میزان بسیار زیادی از مجموع ۵ دهه اخیر بیشتر بوده است؛ به‌بیان دیگر باتوجه به شرایط کنونی کشور در مقابله با تحریم‌ها باید گفت دسترسی نداشتن دولت به منابع ارزی باعث شده تزریق ارز به بازار داخلی منجر به افزایش نرخ ارز شود و به ناگاه فنری که بیش از ۴۵سال به‌صورت فشرده نگه داشته شده بود رها شده است.
 در نتیجه این روند می‌بینیم که نرخ ارز به بالاترین میزان در تمام دوران رسیده، به‌نحوی که به‌گفته حیدر مستخدمین حسینی، معاون اسبق بانک مرکزی، از سال ۱۳۵۰ تا امروز ارزش ریال در برابر دلار ۳۵۰۰ برابر کمتر شده است. با این وجود باید دید که دولت در شرایطی که عملا امکان تزریق دلار به بازارهای داخلی را ندارد و احتمالا یک توفیق اجباری نصیبش شده، باز هم بر همان رویه غلط پیشین ۵۰‌ساله (از دولت هویدا تا امروز) پافشاری خواهد کرد یا خیر؟! 


چاپ