بررسی صمت از مشکلات آموزشگاه‌های موسیقی

پنجه در پنجه با کرونا

آموزشگاه‌های موسیقی یکی از مهم‌ترین ارکان حفظ و اشاعه هنر در تمامی کشورهای جهان هستند و حتی می‌توانند در صورت خدمات‌رسانی مناسب، باعث تقویت پایه‌های فرهنگی جوامع شوند.

در ایران تا مدت‌ها تدریس موسیقی با ممنوعیت سفت و سختی روبه‌رو بود، اما در دو دهه اخیر این مشکل تا حد زیادی حل شده و مراکز متعددی در این زمینه به فعالیت می‌پردازند. البته سطح کیفی آموزش در این آموزشگاه‌ها موضوعی است که باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد، چراکه بسیاری از اساتید برجسته موسیقی در ایران از سطح نازل کیفیت آموزش‌دهی در این مراکز شکایت دارند اما درحال‌حاضر موضوعی که ناظران و کارشناسان را بسیار نگران کرده، حیات و ممات آموزشگاه‌های موسیقی در سرتاسر کشور است. از اسفند سال گذشته که ویروس کرونا در جای‌جای سرزمین‌مان رخنه کرد تا به امروز، بسیاری از مراکز فرهنگی و هنری با هدف جلوگیری از تجمعات، به تعطیلی کشیده شده‌اند. باتوجه به محدودیت‌های موجود در زمینه زیرساخت‌های اینترنت پرسرعت، کلاس‌های آنلاین هم نتوانسته دردی از آموزشگاه‌های موسیقی دوا کند.

به ادعای برخی کارشناسان تعداد زیادی از آموزشگاه‌ها در کشور به‌دلیل نبود صرفه اقتصادی از اساس کسب‌وکار خود را رها کرده و عطای مدیریت مراکز آموزش موسیقی را به لقایش بخشیده‌اند، این در حالی است که شاهد برگزاری کلاس‌های متعدد گروهی در آموزشگاه‌های گوناگون (مانند زبان، فنی‌وحرفه‌ای، بورس و...) هستیم، اما وزارت ارشاد با پافشاری بر موضع خود، اجازه بازگشایی کامل آموزشگاه‌های موسیقی را نمی‌دهد، در صورتی که پراکندگی هنرجویان در کلاس‌های این دست آموزشگاه‌ها به نسبت سایر مراکز آموزشی بسیار بیشتر است و حتی در اغلب موارد کلاس‌ها به‌صورت خصوصی برگزار می‌شود. با این وجود همچنان شاهد تمدید هفتگی تعطیلی مراکز آموزشی هنری در کشور هستیم و هیچ نهاد یا ارگانی هم برای کمک به جبران خسارات ناشی از این تعطیلی‌ها اقدامی نمی‌کند.

هنرمندان اقدام کنند، ما پیگیری می‌کنیم

مجید نصیرایی، نماینده دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی و سخنگوی کمیسیون فرهنگی درباره رویکرد مجلس به موضوع فعالیت آموزشگاه‌های موسیقی و برگزاری کنسرت‌ها، به صمت گفت: مجلس نظارت بر عملکرد نهادها برای جبران ضررهای وارده به اقشار مختلف را برعهده دارد و گزارش‌های مختلف را بررسی می‌کند. نماینده مردم طبس و فردوس در ادامه افزود: مجلس کاملا نسبت به این مسئله آگاه است و انتقادات هنرمندان این حوزه را می‌شنود، اما برای اعمال نظر در این زمینه باید روش کار دولت تغییر کند. 
همانطور که عرض کردم مجلس نقش نظارتی و تقنینی دارد. این دوستان عزیزمان که با مشکل مواجهند باید مسائل‌شان را با ما در میان بگذارند تا ما هم بتوانیم به نحو دقیق‌تری این موضوع را پیگیری کنیم.

پیگیری کرده‌ایم

سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با اشاره به نشست‌هایی که اعضای این کمیسیون با مسئولان وزارت ارشاد داشته‌اند، عنوان کرد: ما اقداماتی در این زمینه ترتیب داده‌ایم. سراغ آقایان در وزارت ارشاد رفته‌ایم و با بانک‌ها نیز نشست‌هایی داشتیم تا وام‌هایی برای جبران این خسارت‌ها به هنرمندان تعلق گیرد. اتفاقا ما مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را مورد سوال قرار داده‌ایم که با چه استدلالی عزیزان هنرمند را مورد توجه قرار نمی‌دهند؟ همانطور که گفته شد، وزارت ارشاد می‌تواند اجازه برگزاری کنسرت‌ها را با رعایت سقف بلیت‌فروشی تا ۵۰ درصد ظرفیت محل برگزاری صادر کند یا با بازگشایی کلاس‌های آموزشگاه‌های موسیقی با ظرفیت‌های کمتر موافقت کند.

در مجلس به روی هنرمندان باز است

نصیرایی در ادامه بیان کرد: مجلس اراده کمک به هنرمندان آسیب‌دیده از کرونا را دارد و اگر این عزیزان به مجلس و مشخصا کمیسیون فرهنگی مراجعه کنند می‌توانیم با همکاری یکدیگر مشکلات را پیگیری کنیم. برای مثال ما در کمیسیون فرهنگی می‌توانیم میزبان دوستان عضو خانه موسیقی باشیم تا به مشکلات هنرمندان رسیدگی کنیم. البته فقط حوزه موسیقی نیست که مشکل دارد؛ سایر هنرمندان هم آسیب‌های زیادی را متحمل شده‌اند که کمیسیون فرهنگی با آغوش باز از این عزیزان استقبال خواهد کرد.


سرمایه ما «دست» ماست

میرامیر میری، رهبر ارکستر و نوازنده در گفت‌وگویی که با صمت داشت با اشاره به تعطیلی‌های پیش از عید نوروز با هدف جلوگیری از شیوع کرونا، عنوان کرد: می‌دانیم که تمام اقشار جامعه با مسئله کرونا درگیر هستند، اما تعطیلی و قرنطینه واقعی تا قبل از عید معنا داشت و بعد از عید دیگر عملا چیزی به نام تعطیلی سراسری با هدف جلوگیری از شیوع کرونا در ایران نداشتیم، اما تا امروز تقریبا تمامی آموزشگاه‌های موسیقی، کنسرت‌ها و اجراهای صحنه‌ای تعطیل بوده‌اند، این در حالی است که در هیچ حوزه‌ای این گونه تعطیلی سراسری نداشته‌ایم. من به‌عنوان یک هنرمند تمام درآمدم از راه موسیقی است (چه از راه اجرا و کنسرت و چه از طریق آموزش)، باید چه کار کنم؟ من نوعی را عرض می‌کنم. هزاران موزیسین درحال‌حاضر شرایط اینچنینی دارند و حتی برخی به‌شدت تحت فشار هستند چون تمامی کانال‌های درآمدی ما به‌کلی بسته شده‌اند و اگر پس‌اندازی نداشته باشیم، عملا از لحاظ معیشتی به زیر صفر می‌رویم.

آموزشگاه‌های موسیقی

این رهبر ارکستر با اشاره به ادامه فعالیت آموزشگاه‌ها در سایر حوزه‌ها، مانند آموزشگاه‌های زبان به صمت گفت: توجه داشته باشید که درحال‌حاضر بسیاری از آموزشگاه‌های زبان همچنان فعال هستند اما دوره تعطیلی آموزشگاه‌های موسیقی مدام تمدید می‌شود. چند روز قبل هم وزارت ارشاد بار دیگر این دوره را تمدید کرد، این در حالی است که در کلاس‌های آموزش زبان حداقل ۱۵ تا ۲۰ نفر حضور دارند اما در کلاس‌های موسیقی در نهایت یک استاد و یک شاگرد در کلاس حاضر می‌شوند و امکان شیوع بیماری تا حد بسیار زیادی کمتر است؛ با این حال می‌بینیم که آموزشگاه‌های موسیقی همچنان تعطیل هستند. وی در ادامه اظهار کرد: غیر از این وضعیتی که شرح دادم، آنچه تحمل مشکلات را برای هنرمندان حوزه موسیقی چند برابر سخت‌تر کرده، افزایش روزافزون قیمت‌ها است که واقعا رنج‌آور است. همانطور که گفته شد کنسرت‌ها به‌طور مطلق تعطیل شده‌اند و این وضعیت تمام معادلات زندگی ما را برهم زده، این در حالی است که بسیاری از تجمعات به قوت خود باقی هستند و حتی تئاتر هم با ۵۰ درصد ظرفیت سالن‌ها اجرا می‌شود. میری ضمن تاکید بر شرایط نامطلوب معیشتی هنرمندان حوزه موسیقی، یادآور شد: پیش از کرونا درآمد یک نوازنده یا مدرس موسیقی تقریبا نزدیک صفر بود اما حالا به‌قدری اوضاع سخت شده که درآمد این قشر به زیر صفر تنزل پیدا کرده است. خود من هم تمام کلاس‌هایم در آموزشگاه‌ها تعطیل شده و فقط درحال‌حاضر یک کلاس برقرار است که آنهم به‌دلیل رفاقتی که با صاحب آموزشگاه دارم مجبورم بروم، وگرنه مدرسان هم ترس از کرونا دارند؛ هرچند خطر انتقال این ویروس در کلاس‌های موسیقی به همان دلایلی که گفتم بسیار کمتر است و می‌توان با رعایت پروتکل‌ها به‌راحتی از شیوع کروناویروس جلوگیری کرد اما می‌بینیم که هر هفته تعطیلی آموزشگاه‌ها تمدید می‌شود.

او درباره وضعیت صاحبان آموزشگاه‌های موسیقی نیز گفت: آموزشگاه‌دار هم هزینه‌هایی دارد؛ برای مثال صاحبان ملک که واحد خود را به آموزشگاه‌ها کرایه می‌دهند اجاره ملک خود را می‌خواهند، هزینه آب و برق و گاز هم به کنار! در چنین شرایطی شاهدیم که بسیاری از آموزشگاه‌ها تصمیم به تعطیل کردن کامل مجموعه خود گرفته‌ و ناچار به بستن آموزشگاه شده‌اند. البته صاحب ملک هم حق دارد. او هم ملک خود را کرایه داده و روی اجاره‌ای که از مستاجران می‌گیرد حساب می‌کند و طبیعی است که مبلغ مورد توافق را طلب کند، اما باید به این مسئله هم توجه شود که بسیاری از آموزشگاه‌های قدیمی هم مجبور به تعطیلی کامل شده‌اند و کلا آموزشگاه را جمع کرده‌اند، خب چه کسی باید پاسخگوی این وضعیت باشد؟ وی افزود: سرمایه ما دست‌های ماست. ما اگر نتوانیم هنری که با دست‌مان به اجرا درمی‌آوریم را ارائه کنیم طبیعتا هیچ درآمدی هم نخواهیم داشت. این مسئله بدیهی است که هنرمند بدون مخاطب کاری از پیش نخواهد برد. در این شرایط هم که همه اجراها تعطیل شده هیچ کاری از دست هنرمندان برنمی‌آید و آموزشگاه‌ها هم جای خود دارند.

در کیش کنسرت اجرا می‌شود! 

میری با اشاره به برگزاری کنسرت در جزیره کیش گفت: مدام گفته می‌شود سفرها باید محدود شود، اما در خبرها دیدم که قرار است دو کنسرت در جزیره کیش برگزار شود! این کنسرت‌ها برای ساکنان بومی کیش اجرا می‌شود؟ آیا همین مسئله تشویق مردم به مسافرت نیست؟ آیا همین کنسرت را نمی‌توانیم در تهران و در فضای باز برگزار کنیم تا موزیسین‌ها هم درآمد اندکی داشته باشند. این موزیسین با یادآوری کنسرت‌های آنلاینی که در تقدیر از کادر درمان برگزار شده، عنوان کرد: پیش‌تر نیز گفتم مثلا تئاترها همچنان روی صحنه می‌روند اما عملا از اسفند ۹۸ تا امروز کنسرتی برگزار نشده است. البته کنسرت‌های آنلاین را داشته‌ایم اما این اجراها درآمدی برای نوازنده و خواننده ندارند. من برای تشکر از کادر درمانی کشورمان که حقیقتا فشار سنگینی را تحمل می‌کنند، کنسرت آنلاینی را در کرمان به اتفاق آقای وحید تاج اجرا کردم که هیچ عایدی هم برای عوامل نداشت و فقط با هدف تشکر و روحیه‌بخشی به کادر درمانی کشور اجرا شد، اما هیچ یک از مسئولان حتی یک تشکر خشک و خالی از ما نکردند و فقط پرستاران و پزشکان عزیز در فضای مجازی با به اشتراک گذاشتن عکس و فیلم از گروه ما تشکر کردند.

جالب است بدانید مدیر ارکستری که در کرمان روی صحنه رفت باوجود استقبال بسیار خوبی که در فضای مجازی از این برنامه شده بود (۱۲ هزار نفر در وبگاه پخش کنسرت آنلاین، این برنامه را به‌صورت زنده تماشا کردند)، همچنان در کرمان با مشکلاتی مواجه و مجبور است به‌دلایل مختلف پاسخگوی مسئولان استان باشد. میری در پایان به صمت گفت: نوازنده‌هایی که کارشان بسیار خوب است و در سطح حرفه‌ای فعالیت می‌کنند هم درآمدشان از کنسرت‌هایی است که اجرا می‌کنند اما حالا که کنسرتی اجرا نمی‌شود و آموزشگاه‌ها نیز تعطیل است چه باید کرد؟ چه کسی قرار است به این مسئله رسیدگی کند؟ در شرایط عادی هم چندین ماه اجراهای زنده تعطیل هستند و عملا نوازندگان هیچ درآمدی ندارند، در این شرایط هم که دیگر وضعیت معیشتی هنرمندان حوزه موسیقی بسیار بد است اما کسی مسئولیت رسیدگی به این شرایط را برعهده نمی‌گیرد! 


هیچ حمایتی از ما نشده است! 

ماریا نوری، مدیر یک آموزشگاه معروف موسیقی در تهران در گفت‌وگو با صمت به مشکلات ناشی از تعطیلی‌های کرونا اشاره کرد و گفت: آموزشگاه ما در چند سال اخیر به نقطه خوبی رسیده بود اما متاسفانه مشکل کرونا پیش آمد و به‌شخصه می‌توانم بگویم که با چالش‌های بسیار زیادی مواجه شدم. وی در ادامه افزود: شیوع کرونا در ایران همزمان شد با اسفند سال قبل. همکاران مستحضرند که در اسفند باید اجاره فروردین مکان آموزشگاه آماده و حقوق اساتید هم باید تا ۲۷ یا ۲۸ اسفند تسویه شود، اما با لغو کلاس‌ها به‌دلیل تعطیلی‌های سراسری، نتوانستیم هیچ کدام از این تعهدات را عملی کنم و مجموعه آموزشی ما هم شدیدا با مشکل مواجه شد.

از کلاس‌های آنلاین استقبال نمی‌شود

این فعال حوزه آموزش موسیقی با اشاره به استقبال نکردن هنرجویان از برگزاری کلاس‌ها به‌صورت آنلاین، به صمت گفت: شوربختانه کلاس‌های آنلاین هم مورد تایید اغلب هنرجویان نبود و آنها چندان تمایلی به برگزاری کلاس‌ها به‌صورت مجازی و از راه دور نشان ندادند. علاوه بر این ما بسیاری از کلاس‌ها مانند سازهای کوبه‌ای، آواز و سولفژ را نمی‌توانستیم به‌صورت آنلاین برگزار کنیم و باید هنرجویان به‌صورت حضوری در کلاس‌ها شرکت کنند؛ در غیر این صورت عملا برگزاری این کلاس‌ها امکان‌پذیر نیست. البته با گذشت زمان و کنار آمدن مردم با معضل بیماری کووید ۱۹، کم‌کم هنرجویان به کلاس‌های آنلاین تمایل نشان دادند و خانواده‌ها هم به‌دلیل نگرانی از سلامتی فرزندان‌شان به درک بهتری از این نوع کلاس‌ها رسیدند.

کلاس‌های کودکان هم لغو شد

نوری ضمن یادآوری تعطیلی کلاس‌های حضوری در آموزشگاه‌های موسیقی، عنوان کرد: البته با گذشت زمان کلاس‌های فردی برقرار شد اما اصلی‌ترین لطمه‌ای که به آموزشگاه‌ها خورده، از محل لغو کلاس‌های گروهی بود که تبعات اقتصادی بسیار مخربی داشت. از طرفی کلاس‌های کودک نیز به‌شدت ریزش داشته و تقریبا هیچ هنرجویی برای شرکت در کلاس‌های حضوری مخصوص کودکان به آموزشگاه‌ها مراجعه نمی‌کند. البته برای تعداد بسیار اندکی کلاس‌های خصوصی برگزار می‌کنیم اما همانطور که ذکر کردم تعداد بسیار اندکی هستند و عملا امکان برگزاری کلاس‌های گروهی وجود ندارد؛ بنابراین می‌توان گفت ما بزرگ‌ترین لطمه را از تعطیل شدن کلاس‌های کودک و کلاس‌های گروهی متحمل شدیم.

سطح کیفی آموزش هم پایین آمده

وی در ادامه گفت: لغو کلاس‌های گروهی تاثیرات منفی بر سطح کیفی آموزش داشته است؛ برای مثال ما به‌صورت سالانه کنسرت‌های جمعی برای هنرجویان برگزار می‌کردیم اما همانطور که می‌دانید درحال‌حاضر امکان این کار وجود ندارد، در حالی که همین امر موجب می‌شود هنرجویان انگیزه بسیار بیشتری داشته باشند. 

با مشکلات تنها مانده‌ایم

این مدیر آموزشگاه موسیقی در پایان ضمن اشاره به حمایت نکردن نهادهای مختلف دولتی و غیردولتی از مراکز آموزشی موسیقی و همچنین انتقاد از نحوه اعمال قوانین محدودکننده و تعطیلی‌های سراسری یادآور شد: متاسفانه باید بگویم هیچ ارگانی اعم از وزارت ارشاد، خانه موسیقی یا حوزه هنری دست یاری به‌سوی آموزشگاه‌ها دراز نکردند و ما در واقع بدون هیچ پشتیبانی با کوهی از مشکلات تنها ماندیم. از طرفی هم به‌نظر می‌رسد هیچ نگاه کارشناسانه‌ای به مقوله تعطیلی‌ها وجود ندارد. نمی‌دانم با چه معیاری تصمیم به تعطیلی آموزشگاه‌های موسیقی گرفته شده، در حالی که این حوزه یکی از کم‌خطرترین مراکز آموزشی است، چراکه می‌توان اغلب کلاس‌ها را به‌صورت خصوصی هم برگزار کرد اما می‌بینیم که ما هم مانند آموزشگاه‌هایی که در حوزه‌های دیگر فعالیت می‌کنند مجبور به تعطیل کردن آموزشگاه هستیم.


سخن پایانی...

باتوجه به اظهارات کارشناسان و فعالان حوزه آموزش موسیقی، این سوال مطرح می‌شود که آیا اهمیت آموزش هنر در نظر مسئولان فرهنگی کشور از آموزش بورس و زبان‌های خارجی کمتر است؟ یعنی مردم کشور در دوران کرونا به فراگیری زبان‌هایی مانند آلمانی و روسی بیش از آموختن هنر نیاز دارند؟ متاسفانه هر هفته شاهد تمدید تعطیلی مراکز آموزشی موسیقی در سطح کشور هستیم اما هیچ اقدامی هم برای جبران خسارات وارده انجام نمی‌شود. ظاهرا ذهنیت برخی، از هنرمند، همان درویشی است که سنگ بر اشکم می‌بست و ۴۰ روز هیچ نمی‌خورد و نمی‌نوشید!


چاپ