گزارش صمت از وضعیت موسیقی بانوان و تلاش برای کسب درآمد از این راه

ساز اقتصاد موسیقی برای بانوان کوک می‌شود

موسیقی بانوان پس از پیروزی انقلاب به طور تدریجی و با محدودیت‌هایی که در این عرصه برای بانوان وجود دارد توانسته جایگاه خود را در میان مخاطبانش پیدا کند.

به گزارش صمت، فعالیت‌های بانوان در عرصه موسیقی امروزه به درجه‌ای رسیده که می‌تواند برایشان درآمدزایی داشته باشد و از ارتباط با مخاطب سود مادی و معنوی برایشان به ارمغان بیاورد.
در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی بسیاری از بانوان فعال در عرصه موسیقی تلاش کردند در سایه توجه به موازین مندرج در قانون اساسی حرکت کرده و دغدغه هنری خود را جامه عمل بپوشانند. با این همه مشکلات و چالش‌های بسیار آنها در این مسیر گاهی اوقات سد راه شد و بر ادامه روند فعالیت آنها تأثیر گذاشت.
یکی از مهم‌ترین مسائلی که در موسیقی بانوان را از آقایان جدا می‌کند بحث انتشار اثر است. درواقع مخاطب موسیقی به‌طور معمول جذب صدای خوب یا یک اثر می‌شود، اما از آنجا که خانم‌ها امکان انتشار کارهای خود را ندارند مخاطبان محدودی را جذب خود می‌کنند.
در حقیقت فاکتور اصلی جذب مخاطب در ژانر موسیقی صدا و بعد سیماست که بانوان این عرصه در فاکتور اصلی امکان عرض اندام را ندارند. همین مسئله باعث شده است در بیشتر کنسرت‌های آنها قطعاتی اجرا شود که همگی پیش‌تر شنیده شده و عنوان قطعات ماندگار را دارند برای حضار اجرا می‌شود. این قطعات معمولاً از آثار خوانندگان قدیمی است که شهرت زیادی دارند و قطعات آنها برای همه آشناست.
اجرای این قطعات نوستالژیک و جذابیت‌های بصری دیگر در کنسرت‌ها باعث می‌شود مخاطبان خانم برای حضور در کنسرت بانوان برای نخستین بار قدم بردارد. اگر شانس با آن خواننده خانم یار باشد ممکن است مخاطب جذب صدای خواننده شود و روند حضور این مخاطب در اجراها شکل ثابت پیدا کند. البته که به دلیل هزینه‌های گزاف بلیت درصد این افراد پایین است و ترجیح افراد بر حضور در کنسرت‌هایی است که حداقل صدایی از خواننده خود دارند تا در خلوت نیز به آن گوش جان دهد.
گرچه به‌تازگی امکان تبادل قطعات وجود دارد و برخی بانوان، با هماهنگی با آقایان فعال در این عرصه قطعات آنها را در کنسرت‌ها اجرا می‌کنند، این اتفاق شاید در میزان فروش بلیت اندک تأثیری داشته باشد، اما در اصل موضوع تغییر آنچنانی ایجاد نخواهد کرد.
همین مسائل پیش‌پاافتاده و به‌ظاهر ساده باعث شده است بسیاری از بانوانی که بیشتر به‌عنوان خواننده در ایران مشغول فعالیت هستند بعد از مدتی یا از این کار کناره‌گیری کرده یا با شرایط موجود سازش کنند، به هر تقدیر آنانی که مانده‌اند و همچنان برای صحنه موسیقی ایران، ارزش و احترام قائل هستند، بر این امر صحه می‌گذارند که ماندن در ایران انتخاب آنها است، فرهنگ موسیقایی آنها در همین جو هنری جریان دارد و موسیقی آنان برگرفته از حال و هوای مردمان همین مرز و بوم است.

تبلیغات دهان به دهان تنها راه جذب مخاطب
نیوشا بریمانی نوازنده و سرپرست گروه نوشه در گفت‌وگو با روزنامه صمت و در پاسخ به این پرسش که بانوان در عرصه موسیقی تا چه اندازه توانسته‌اند به درآمدزایی از طریق فعالیت در این حوزه دست پیدا کنند گفت: تا به حال خیلی سخت بوده است و اگر پیشرفتی هم حاصل شده مدیون زحمت‌های بسیار زیاد بانوان در این عرصه است. ما در این چند سال گذشته یا بهتر بگویم در ده سال گذشته توانسته‌ایم به حدی از فعالیت برسیم که بتوانیم از این مسیر کسب درآمد کنیم. پیش از این زمان خیلی شرایط برای کار کردن سخت بود. من پیش از اینکه سرپرستی این گروه را برعهده داشته باشم به عنوان نوازنده کمانچه یا سرپرست ارکستر فعالیت کردم که در آن زمان درآمد آن‌چنانی نداشت شاید گاهی ضرر هم داشته است.
وی با اشاره به یکی از مشکلاتی که منجر می‌شود موسیقی بانوان از لحاظ اقتصادی رشد نکند اشاره می‌کند و می‌افزاید: به دلیل شرایط و محدودیت‌هایی که وجود دارد نمی‌توانیم برای برپایی کنسرت و یا انتشار آلبوم هیچ گونه تبلیغاتی با صدای خواننده‌مان نمی‌توانیم داشته باشیم و تنها می‌توانیم قطعه‌های بی‌کلام را تبلیغ کنیم. این مشکل جایی بیشتر می‌شود که وقتی ما می‌خواهیم قطعه‌های جدید و تازه ساخت خودمان را اجرا کنیم مخاطب هیچ ذهنیتی نسبت به آن ندارد و آنوقت مخاطب باید بر اساس چه سنجشی به کنسرت‌های ما بیاید؟ و این کار را برای ما سخت می‌کند.
بریمانی در ادامه گفت: اما با این اوصاف ما باز هم کار کردیم و سعی کردیم مشکلات بر روی روند فعالیت ما تاثیر نگذارد و کنسرت به کنسرت و با تبلیغات دهان به دهان توانستیم مخاطبان خودمان را پیدا کنیم و الان با افتخار می‌توانم بگویم که مخاطبان ما برای دیدن آثارمان با شناخت خوبی می‌آیند.
این نوازنده جوان کشورمان در ادامه گفت: با توجه به بالا بودن اجراهای ما در سطح کشور خدا رو شکر به سوددهی رسیدیم و توانستیم از این راه برای گروه درآمدزایی خوبی داشته باشیم. البته که نسبت به کنسرت‌های آقایان ارقام قابل مقایسه نیست اما همین مقدار که بتوانیم هزینه‌ها را پوشش دهیم و اندکی هم درآمد کسب کنیم رضایت‌بخش است.
بریمانی در ادامه افزود: من خیلی دوست دارم بتوانیم در حدی کارمان را گسترش دهیم که از تعداد بیشتری نوازنده در کنسرت‌هایمان استفاده کنیم و از ظرفیت هنری بانوان شهرهای دیگر هم استفاده کنیم. این کار اگرچه به دلیل تامین امکان رفاهی و حضور بانوان نوازنده در تهران با هزینه‌های بیشتری همراه است اما اگر بتوانیم به سطح مطلوبی از درآمدزایی برسیم این اتفاق می‌تواند به رشد موسیقی بانوان در شهرهای دیگر هم کمک کند.
وی در ادامه افزود: من شاید نخستین بار است که حمایت بسیار کوچکی از مدیرعامل بنیاد رودکی در اجراهایمان داشتم. این را می‌خواهم بگویم چون تا به امروز هیچ یک از مدیران حوزه موسیقی حتی کمترین قدم را در این زمینه برنداشتند و می‌خواهم از آقای افضلی تشکر کنم که با درک درستی نسبت به شرایط کنسرت بانوان و ساعت اجرای ما که در از ساعت ۲ تا ۴ بعدازظهر است نسبت به تفاوت قیمت‌ها با اجراهایی که شب‌ها روی سن تالار وحدت می‌رود با ما نهایت همکاری را داشتند که جای تقدیر دارد.
بریمانی در پاسخ به این پرسش که آیا حضور بانوان در رویدادهایی مانند جشنواره موسیقی فجر می‌تواند به بهتر شدن بازار کار آنها کمک کند گفت: از لحاظ تبلیغات که همان مشکلاتی را داریم که در اجراهای عمومی داریم و نمی‌توانیم قطعات را تبلیغ کنیم. تنها نکته مثبت جشنواره موسیقی فجر برای گروه‌های موسیقی این است که یک بار در سال توسط جشنواره حمایت‌هایی برای اجرای کنسرت‌ها در جشنواره انجام می‌شود و برای بلیت‌فروشی نیازی به فعالیت‌های گروه‌های موسیقی نیست. اما در باقی شرایط فرقی با شرایط عادی اجراها برایمان ندارد.
وی با بیان اینکه مسیر فعالیت‌های موسیقی بانوان و شرایطی که برای اخذ مجوز دارند تفاوتی با فعالیت آقایان ندارد گفت: ما هم باید برای اخذ مجوز از همان مسیر برویم و شعرها در شورای ترانه تصویب می‌شود و قطعات هم در اختیار استادان این حوزه قرار می‌گیرد و نظراتشان را نسبت به هر قطعه می‌گویند و در نهایت مجوز صادر می‌شود.
بریمان در پایان با بیان اینکه بسیاری از مخاطبان موسیقی بانوان قطعه‌های کلاسیک و خاطره‌انگیز را در کنار قطعه‌های جدید می‌پذیرند گفت: گروه موسیقی نوشه آلبومی را به تازگی وارد بازار کرده است که قطعه‌های آن همگی اورجینال است اما وقتی قرار است کنسرت برگزار کنیم مخاطبان ما قطعه‌های جدید را به تنهایی استقبال نمی‌کنند و دوست دارند قطعه‌های قدیمی را هم اجرا کنیم و این هم تنها به همین دلیل است که هیچ ذهنیتی از کارهای جدید ندارند اما با کارهای قدیمی خاطره دارند و برایشان جذاب است. برای همین ما در کنسرت‌های‌مان از قطعه‌های جدید و قدیمی توامان اجرا می‌کنیم.

موسیقی برای مخاطبان بانوان جنبه سرگرمی دارد
نازلی بخشایش نوازنده و سرپرست ارکستر مهرنوا در گفت‌وگو با روزنامه صمت و در پاسخ به این پرسش که شرایط درآمدزایی بانوان در عرصه موسیقی تا چه اندازه مطلوب است گفت: بانوان عرصه موسیقی در زمینه‌های نوازندگی و تدریس می‌توانند حضور گسترده‌تری داشته باشند و از این راه درآمدزایی خوبی داشته باشند. اما در زمینه خوانندگی به دلیل محدودیت‌هایی که وجود دارد شرایط کمی متفاوت است. در زمینه اجرا محدودیت‌هایی برای نوازندگان هم وجود دارد اما خوانندگان زن در کشور خیلی نمی‌توانند روی فعالیت‌های خود از لحاظ مالی حساب کنند.
وی با اشاره به مشکلات موسیقی بانوان در زمینه اجراهای صحنه‌ای می‌گوید: با وجود آنکه برای کسب مجوز هیچ مشکلی از سوی وزارت ارشاد و دفتر موسیقی این وزارتخانه نداریم اما نهادهایی خارج از دولت مشکلاتی را در شهرهای مختلف برای اجرا به وجود می‌آورند. مثلا در تجربه شخصی خودم وقتی همراه با یک گروه به عنوان نوازنده به یکی از شهرها رفتم یکی از مقام‌های آن شهر اجازه نوازندگی بانوان را روی صحنه نداد و من اجرای آن روز را از دست دادم. یا حتی وقتی کنسرت بانوان قرار است اجرا شود گاهی شاهد هستیم باز هم با برخی دخالت‌ها اجازه اجرا غیر از تهران داده نمی‌شود. در حالی که ما تنها قرار است برای بانوان اجرا کنیم اما باز هم این مشکلات وجود دارد.
سرپرست ارکستر مهرنوا درباره موانع خود در زمینه اجرای کنسرت‌های موسیقی برای بانوان می‌گوید: متاسفانه در سالن‌های مطرح شهر تهران با بی‌توجهی مسئولان روبه‌رو هستیم. مثلا تالار وحدت تنها برای ساعت ۲ بعد از ظهر اجازه اجرا به گروه‌های موسیقی بانوان می‌دهد که زمان بسیار بدی است و بسیاری نمی‌توانند در این زمان در کنسرت‌ها شرکت کنند در حالی که اجراهای عمومی را برای ساعت ۹ شب در نظر می‌گیرند. البته فرهنگسرای نیاوران به تازگی ساعت‌های شب را هم به کنسرت بانوان اختصاص می‌دهد که می‌تواند کمک‌کننده باشد.
وی در ادامه گفت: یکی از مشکلات دیگر ما نبود صدابردار است. به خاطر اینکه بیشتر صدابرداران از آقایان هستند، آنها تنها قبل از اجرا تنظیمات را انجام می‌دهند و در طول اجرا فردی را می‌گذارند که به این امور آشنایی ندارد و در زمان اجرا مشکلاتی را برای نوازندگان و خواننده به وجود می‌آورد. در طول سال‌هایی که فعالیت کردم تنها خانم سوسن بخشایش که فقط تشابه نام خانوادگی با من دارد در این عرصه به عنوان صدابردار خانم فعالیت می‌کنند که چون بازنشست شدند کمتر در کنسرت‌ها حضور دارند و چند باری من به خاطر آنکه کیفیت کارمان افت نکند با هزینه شخصی از ایشان درخواست کردم که به عنوان صدابردار حضور داشته باشند. در حالت عادی هزینه صدابردار بر عهده سالن میزبان است اما متاسفانه امکانات خوبی از لحاظ صدا در اختیار کنسرت‌های بانوان قرار نمی‌دهند. همین خانم بخشایش در خانه موسیقی صدابرداری تدریس می‌کنند اما شرایطی فراهم نمی‌شود که شاگردان خانم ایشان بتوانند در سالن‌های اجرا به صورت عملی آموزش ببینند تا بتوانیم از افراد متخصص در این زمینه بیشتر استفاده کنیم.
وی با اشاره به نقش صنفی خانه موسیقی در همراهی با موسیقی بانوان گفت: من خیلی سر و کار چندانی با خانه موسیقی نداشتم و اگرچه عضو خانه موسیقی هستم اما به غیر از یک بار که در زمینه خرید ساز غیراستاندارد به شورای تخصصی و داوری این خانه مراجعه کردم کانون سازندگان ساز اقدام خیلی خوبی در راستای استیفای حق انجام دادند اما دیگر مراجعه ضروری نداشتم. اما خانه موسیقی باید بر اساس رفتارهای صنفی از تمامی اعضای خود حمایت کند و تلاش کند در کارهایی که می‌تواند به عنوان حامی و مشاور حضور داشته باشد به تمامی اعضا کمک کند.
این نوازنده جوان کشورمان در ادامه افزود: متأسفانه خانم‌های خواننده در ایران تریبون درستی ندارند. مثلا اگر یک خواننده خانم جدید بخواهد برای نخستین بار کنسرت برگزار کند، مخاطبانی که می‌خواهند بلیت کنسرت او را بخرند به‌هیچ‌وجه صدای او را نشنیده‌اند که بخواهد آنها را راغب کند تا بلیت بخرند و بیایند از کنسرت لذت ببرند. درنتیجه مخاطبان همواره دوست دارند در کنسرت خانم‌های پیشکسوت شرکت کنند که در گذشته یک سری آلبوم منتشر کرده‌اند و مخاطبان هم آهنگ‌های آنها را گوش داده‌اند. درنتیجه آن خانم‌های پیشکسوت هم می‌توانند آثارشان را بارها به شکل تکراری اجرا کنند و مخاطبان هر دفعه لذت ببرند، اما خواننده‌های جدید چنین فرصتی ندارد.
او ادامه می‌دهد: خواننده‌های خانم حتی انگیزه ندارند که موسیقی جدید بسازند و اجرا کنند چون تا آهنگ‌های جدید در ذهن مخاطبان حک شود. ممکن است ۱۰ سال طول بکشد و به همین خاطر خواننده‌های خانم جدید ترجیح می‌دهند آثار قدیمی را بازخوانی کنند.
درنتیجه کیفیت کار آنها رشد پیدا نمی‌کند. موسیقی بانوان نسبت به موسیقی‌های دیگر کمتر موردتوجه قرار می‌گیرد. حتی من در جشنواره موسیقی فجر هم متوجه شدم که آنها نیز بخش موسیقی بانوان را جدی نمی‌گیرند چون موسیقی بانوان در جامعه موسیقی دیده نمی‌شود و فقط یک قشر خاصی از مردم می‌توانند موسیقی بانوان را گوش کنند.
او در پایان تأکید می‌کند: مسئله دیگر این است که مخاطبان کنسرت‌های موسیقی بانوان بیشتر طالب برنامه‌های شاد و سرگرم‌کننده هستند. خانم‌ها آن‌قدر مشغول کار در منزل و بچه‌داری در خانه هستند که لازم دارند لحظات شادی را هم تجربه کنند، اما آن کنسرت‌های جدی که در بخش عمومی وجود دارد در بخش موسیقی بانوان هم موجود است، منتها کمی کمتر از بخش عمومی. و متاسفانه مخاطبان ما به جنبه سرگرمی موسیقی بیشتر از جنبه هنر آن توجه می‌کنند و این باعث می‌شود موسیقی بانوان که با نبض مخاطب زنده است نتواند روی کارهای جدید سرمایه‌گذاری کند.


چاپ