آسیب‌شناسی جایگاه «کیوریتور» در اقتصاد هنر


به گزارش خبرنگار صمت، نشست تخصصی بررسی نقش و جایگاه کیوریتور در هنر معاصر با حضور مجید ملانوروزی مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامرضا نامی کارشناس آثار هنری، جمشید حقیقت‌شناس هنرمند و دبیر هنری جشنواره‌ها، نادر سیحون مدیر گالری سیحون و جاوید رمضانی منتقد و مرمت‌گر آثار هنری، چهارشنبه ۶ تیر در گالری ایده برگزار شد. مجید ملانوروزی در ابتدای این نشست با اشاره به پیدایش کیوریتور در قرن‌های گذشته گفت: از دیرباز بزرگان و سلاطین به‌دنبال جمع کردن کتاب و آثار هنری بودند و مفهوم کیوریتور از آن زمان شکل گرفته اما در فرهنگ معاصر، زمانی که مرگ مولف پیش آمد، بحث جمع‌آوری آثار هنری پررنگ‌تر شد و کیوریتور را فردی نامیدند که یک اثر هنری را جابه‌جا می‌کند.
جمشید حقیقت‌شناس درباره جایگاه کیوریتوری در هنر معاصر گفت: در گذشته مکان‌هایی وجود داشت که از آثار هنری مراقبت می‌کردند اما این شیوه دیگر کاربرد ندارد و در قرن حاضر تعریف دیگری از کیوریتور به‌وجود آمد. غلامرضا نامی با بیان اینکه معنی کیوریتور مراقبت و تیمارکننده است، گفت: به نظر من کیوریتور باید غم اثر هنری و هنرمند را بخورد تا پرزنت‌های خوبی از اثر ارائه دهد. یک کیوریتور باید تم و اثر هنرمند را انتخاب کند و ممکن است از میان آثار یک هنرمند، تنها چند اثر او را انتخاب کند.
وی بیان کرد: کیوریتوری زمینه‌های فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و... دارد و در بخش فرهنگی، کیوریتور نیازی به آشنایی با بنگاه‌های اقتصادی ندارد اما در بخش اقتصادی باید چنین آشنایی داشته باشد.
در ادامه ملانوروزی به پررنگ شدن نقش کیوریتور در ۳۰ سال گذشته اشاره کرد و گفت: یک کیوریتور امروز باید مولف باشد. کیوریتور شخصی است که با اطلاعات هنری کامل با زمینه‌های شخصی هنرمند مرتبط است. همچنین جذب مخاطب و فروش آثار هنری، جزئی از وظایف کیوریتور است و باید خیلی بیشتر از گالری‌دار و موزه‌دار در این زمینه فعال باشد. یک کیوریتور علاوه بر آشنایی با آثار هنری و جنس هنر هنرمند، باید اطلاعات جامع و کاملی از جامعه، تاریخ و فرهنگ جامعه‌ای که هنرمند در آن زندگی می‌کند، داشته باشد زیرا این امر به برگزاری نمایشگاهی جذاب کمک می‌کند. نادر سیحون، مدیر گالری سیحون نیز با انتقاد از عملکرد کیوریتورها در ایران گفت: به‌تازگی خیلی از نمایشگاه‌ها در گالری‌ها ازسوی کیوریتورها راه‌اندازی می‌شوند، این در حالی است که تا ۱۰ سال پیش هیچ گالری با کیوریتور نمایشگاه ترتیب نمی‌داد. کیوریتور در ایران فقط نامش کیوریتور است و عملکرد متفاوت از تعریف و استاندارد جهانی کیوریتوری دارد. وی افزود: درحال‌حاضر کیوریتورها تنها کاری که انجام می‌دهند، این است که آثار هنری هم‌دوره‌ای‌هایشان را فرامی‌خوانند تا نمایشگاه برپا کنند. سیحون با تاکید بر دقت نظر کیوریتوری، بیان کرد: کیوریتور باید تاریخ هنر و هنرمندان کشورش را بشناسد و آشنایی خوبی با آثار هنری فروخته شده و نشده داشته باشد. در واقع کیوریتور باید نمایشگاهی جذاب برای مخاطب با تاکید بر تکنیک یا هر عامل دیگری برگزار کند. وی نوشتن استیتمنت، ارتباط با کولکتورها و خریدارها، توانایی انتخاب و فروش آثار را از دیگر وظایف یک کیوریتور برشمرد. جاوید رمضانی نیز در این نشست با تاکید بر تعریف ساختار گالری و کیوریتوری به‌طور بومی در فرهنگ ایرانی، گفت: ضعف ما در حوزه نظری هنر است. موضوع مهم این است که پیش از کیوریتور باید درباره گالری‌ها صحبت و ریشه گالری در هنر ایران را بررسی کنیم. گالری ریشه در نظام غربی و موزه‌ای دارد که تبدیل به فضای نمایشی قدرت شد. از دهه ۷۰ کیوریتینگ مطرح شد و ما در این زمینه به لحاظ نظری دچار چالش هستیم. امروز ما این ساختارها را در نظام بومی‌مان تعریف نکردیم بلکه آنها را وارد کردیم، در حالی که مفهوم‌های کیوریتوری و گالری‌داری باید تبیین شوند. وی بیان کرد: ما از ۱۳۲۰ به‌دنبال هنر مدرن خود در حال دست و پا زدن هستیم و هنوز تعریف مشخصی از آن نیافتیم. از سال ۹۵ و ۹۶ به یکباره کیوریتورها مطرح و حدود ۷۰ درصد نمایشگاه‌های هنری با کیوریتورها برگزار شدند که این نشان از تحول هنری دارد، اما باید بگویم کیوریتورها در دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی (۶۰ و ۷۰خورشیدی) در غرب همراه با تحولات اقتصادی، ارتباط بین مخاطب و هنرمند را شکل می‌دهند. نظام نظری در غرب پویا است اما ما هنوز به این مرحله نرسیده‌ایم. جمشید حقیقت‌شناس، در ادامه موضوع مخاطبان فراری از هنر را پیش کشید و تاکید کرد: هنرمندان آثارشان را برای گالری‌ها تولید می‌کنند، نه برای مردم و این یک اشکال است و این مصیبت همچنان ادامه دارد. بزرگترین مشکلات جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های ما جذب مخاطب است و هنرهای تجسمی مردم را از دست داده‌اند، زیرا به آنها بی‌حرمتی می‌شود. مدیریت هنری باید کمک کند تا مردم به این حوزه اقبال نشان دهند و تا زمانی که مردم حضور پیدا نکنند باید تجسمی را از دست رفته بدانیم. وی با اشاره به سیاست‌زدگی هنر در ایران توضیح داد: سیاست‌زدگی هنر در ایران وجود دارد و بسیار اثرگذار است؛ البته این سیاست قسمتی از فرهنگ است. ما به‌طورتقریبی در فضای تاریک حرکت می‌کنیم و کارهای موازی زیاد انجام می‌شود و اینها اشکال است و وقتی این اشکال‌ها بررسی نمی‌شوند، نمی‌توانیم اصلاح انجام دهیم، به همین دلیل نمایشگاه‌های ما در سطوح پایین فعالیت می‌کنند. غلامرضا نامی در ادامه بیان کرد: باید موضوع کیوریتوری آسیب‌شناسی شود زیرا مفهوم کیوریتوری از نیمه دوم دهه ۶۰ میلادی (۴۰خورشیدی) در غرب جدی گرفته شد و در ایران نیز با عنوان موزه‌داری شکل گرفت. مهم‌ترین وظیفه کیوریتور شناخت فضا و موقعیت آثار هنری در گالری مناسب است. چیدمان نمایشگاه باید از نظر رنگ، سبک و همه عوامل بصری همگن باشد و اثر روی دیوار باید با مخاطب ارتباط برقرار کند. ملانوروزی با تاکید بر ضرورت‌های تاریخی و اجتماعی که باید مورد توجه کیوریتور قرار گیرد، گفت: کیوریتور کسی است که هنر هنرمندان را جمع می‌کند تا یک جریان فکری راه‌اندازی کند زیرا هر هنرمندی ذوق و سلیقه ویژه خود را دارد. تفکر معاصر ما تفکر فردی همراه با بینش‌های گوناگون است و کیوریتور باید این تفکرات را کنار هم جمع کند.
وی در پایان تاکید کرد: نیازمند حمایت و ارائه بینش به کیوریتورها هستیم تا کمک کنند برداشت‌های سطحی از آثار هنری از بین برود.

 


چاپ